Prezident Qasym-Jomart Toqaev sońǵy jyldary kólik infraqurylymyn jańǵyrtýdy ekonomikanyń negizgi draiverleriniń biri retinde birneshe márte atap ótti. Soǵan sáikes Kólik ministrligi men jergilikti ákimdikter qoǵamdyq kólik júiesin jańartý jumystaryn jedeldetti. Ulttyq statistika biýrosynyń málimetinshe, 2026 jyldyń alǵashqy ailarynda avtomobil jáne qalalyq elektr kóligi milliondaǵan jolaýshyǵa qyzmet kórsetip, qoǵamdyq kólikke degen suranystyń joǵary deńgeide saqtalǵanyn kórsetti. Bul ýrbanizatsiia men qala halqynyń ósýi qoǵamdyq kólikke investitsiiany ulǵaitýdyń mańyzyn taǵy bir dáleldeidi.
Óńirlerde qoǵamdyq kólik qalai jańaryp jatyr?
Qoǵamdyq kólikti jańartý búginde tek Astana men Almatynyń máselesi emes. Sońǵy jyldary respýblikanyń barlyq derlik oblystarynda jańa avtobýstar paidalanýǵa berilip jatyr.
Astanada zamanaýi avtobýstardyń sany edáýir artty. Gazben júretin jáne ekologiialyq talaptarǵa sai jańa kólikter qala kóshelerine shyǵarylyp, elektrondy bilet júiesi tolyq engizildi. Bul baǵyttaǵy ózgerister jolaýshylarǵa qyzmet kórsetý sapasyn kóterýmen qatar, tasymaldaýshylardyń jumysyn da ashyq etýge múmkindik berdi.
Almatyda da avtobýs parki jańartylyp, gazben júretin jáne elektrli avtobýstar kezeń-kezeńimen engizilýde. Qala biligi atmosferalyq aýanyń lastanýyn azaitýdy negizgi maqsattardyń biri retinde qarastyryp otyr.
Shymkentte sońǵy jyldary jańa avtobýstar sany birneshe ese kóbeiip, burynǵy shaǵyn avtobýstardyń ornyna syiymdylyǵy joǵary qoǵamdyq kólikter shyǵaryldy. Bul turǵyndardyń qatynaý sapasyn jaqsartyp qana qoimai, joldaǵy keptelisti azaitýǵa da yqpal etýde.
Aqtóbe, Qaraǵandy, Pavlodar, Qostanai, Túrkistan, Atyraý, Aqtaý, Óskemen, Taraz, Semei, Petropavl, Kókshetaý, Qyzylorda jáne basqa da óńirlerde jańa avtobýstar satyp alý jumystary kezeń-kezeńimen júzege asyrylyp keledi.
Avtobýstardy jańartý ne úshin qajet boldy?
Qazaqstandaǵy avtobýstar parkiniń basym bóligi 2010 jyldardyń basynda aitarlyqtai tozǵan edi. Keibir qalalarda paidalanylǵan avtobýstardyń paidalaný merzimi 20 jyldan asyp ketken bolatyn.
Sarapshylar mundai jaǵdaidyń birneshe táýekelin atap kórsetedi:
– jol-kólik oqiǵalary qaýpiniń artýy;
– jóndeý shyǵyndarynyń kóbeiýi;
– jolaýshylarǵa qyzmet kórsetý sapasynyń tómendeýi;
– dizel qozǵaltqyshtarynan shyǵatyn ziiandy qaldyqtardyń kóbeiýi;
– múmkindigi shekteýli azamattar úshin qoljetimdiliktiń bolmaýy.
Osy sebepti memleket avtobýs parkin jańartýdy ekologiialyq saiasatpen ushtastyrdy.
Qoǵamdyq kólikti jańartý jónindegi eń aýqymdy jobalardyń biri Almatyda júzege asyrylyp jatyr. Ótken jyly qala ákimdigi ekologiialyq kólikke kóshýdiń jańa kezeńin bastady. Resmi josparǵa sáikes:
– 770 gazben júretin avtobýs;
– 115 elektr avtobýsy;
– 112 jańa trolleibýs satyp alý kózdeldi. Sonymen qatar qalada dizelmen júretin qoǵamdyq kólikten kezeń-kezeńimen bas tartý baǵdarlamasy qolǵa alyndy.
Bul jańartý tek avtobýstarmen shektelmeidi. Qalada BRT (Bus Rapid Transit) jelisi keńeitilip, Jeltoqsan kóshesi men Raiymbek dańǵyly boiynda jańa arnaiy avtobýs dálizderi salynýda. Ákimdiktiń baǵalaýynsha, bul jobalar avtobýstardyń ortasha qozǵalys jyldamdyǵyn shamamen 40 paiyzǵa, al jolaýshylar aǵynyn 30 paiyzǵa deiin arttyrýǵa múmkindik beredi.
Elordada qoǵamdyq kólik júiesi sońǵy jyldary túbegeili ózgerdi. Avtobýs parki kezeń-kezeńimen jańartylyp, elektrondy bilet júiesi, GPS monitoringi, intellektýaldy dispetcherlik baqylaý jáne arnaiy avtobýs jolaqtary engizildi.
Jańa avtobýstardyń basym bóligi tómen edendi, konditsionermen, beinebaqylaý júiesimen jáne múmkindigi shekteýli azamattarǵa arnalǵan arnaiy jabdyqtarmen qamtamasyz etilgen.
Bul tájiribe búginde basqa óńirlerge de engizile bastady.
2025–2026 jyldary qoǵamdyq kólik parkin jańartý tek megapolisterde ǵana emes, oblys ortalyqtarynda da jalǵasty. Shymkent, Aqtóbe, Qaraǵandy, Pavlodar, Óskemen, Semei, Qostanai, Aqtaý, Atyraý, Taraz, Qyzylorda, Petropavl, Kókshetaý jáne Túrkistan qalalarynda jańa avtobýstar satyp alynyp, birqatar baǵyttar tolyqtai jańartyldy.
Óńirlerdiń kópshiligi avtobýstardy:
– respýblikalyq biýdjet;
– jergilikti biýdjet;
– jeńildetilgen lizing;
damý institýttarynyń qarjylandyrýy arqyly satyp alyp jatyr.
Sarapshylardyń pikirinshe, bul tájiribe aldaǵy birneshe jylda avtobýstar parkiniń ortasha jasyn edáýir tómendetýge múmkindik beredi.
