پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ سوڭعى جىلدارى كٶلٸك ينفراقۇرىلىمىن جاڭعىرتۋدى ەكونوميكانىڭ نەگٸزگٸ درايۆەرلەرٸنٸڭ بٸرٸ رەتٸندە بٸرنەشە مەرتە اتاپ ٶتتٸ. سوعان سەيكەس كٶلٸك مينيسترلٸگٸ مەن جەرگٸلٸكتٸ ەكٸمدٸكتەر قوعامدىق كٶلٸك جٷيەسٸن جاڭارتۋ جۇمىستارىن جەدەلدەتتٸ. ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ مەلٸمەتٸنشە, 2026 جىلدىڭ العاشقى ايلارىندا اۆتوموبيل جەنە قالالىق ەلەكتر كٶلٸگٸ ميلليونداعان جولاۋشىعا قىزمەت كٶرسەتٸپ, قوعامدىق كٶلٸككە دەگەن سۇرانىستىڭ جوعارى دەڭگەيدە ساقتالعانىن كٶرسەتتٸ. بۇل ۋربانيزاتسييا مەن قالا حالقىنىڭ ٶسۋٸ قوعامدىق كٶلٸككە ينۆەستيتسييانى ۇلعايتۋدىڭ ماڭىزىن تاعى بٸر دەلەلدەيدٸ.
ٶڭٸرلەردە قوعامدىق كٶلٸك قالاي جاڭارىپ جاتىر?
قوعامدىق كٶلٸكتٸ جاڭارتۋ بٷگٸندە تەك استانا مەن الماتىنىڭ مەسەلەسٸ ەمەس. سوڭعى جىلدارى رەسپۋبليكانىڭ بارلىق دەرلٸك وبلىستارىندا جاڭا اۆتوبۋستار پايدالانۋعا بەرٸلٸپ جاتىر.
استانادا زاماناۋي اۆتوبۋستاردىڭ سانى ەدەۋٸر ارتتى. گازبەن جٷرەتٸن جەنە ەكولوگييالىق تالاپتارعا ساي جاڭا كٶلٸكتەر قالا كٶشەلەرٸنە شىعارىلىپ, ەلەكتروندى بيلەت جٷيەسٸ تولىق ەنگٸزٸلدٸ. بۇل باعىتتاعى ٶزگەرٸستەر جولاۋشىلارعا قىزمەت كٶرسەتۋ ساپاسىن كٶتەرۋمەن قاتار, تاسىمالداۋشىلاردىڭ جۇمىسىن دا اشىق ەتۋگە مٷمكٸندٸك بەردٸ.
الماتىدا دا اۆتوبۋس پاركٸ جاڭارتىلىپ, گازبەن جٷرەتٸن جەنە ەلەكترلٸ اۆتوبۋستار كەزەڭ-كەزەڭٸمەن ەنگٸزٸلۋدە. قالا بيلٸگٸ اتموسفەرالىق اۋانىڭ لاستانۋىن ازايتۋدى نەگٸزگٸ ماقساتتاردىڭ بٸرٸ رەتٸندە قاراستىرىپ وتىر.
شىمكەنتتە سوڭعى جىلدارى جاڭا اۆتوبۋستار سانى بٸرنەشە ەسە كٶبەيٸپ, بۇرىنعى شاعىن اۆتوبۋستاردىڭ ورنىنا سىيىمدىلىعى جوعارى قوعامدىق كٶلٸكتەر شىعارىلدى. بۇل تۇرعىنداردىڭ قاتىناۋ ساپاسىن جاقسارتىپ قانا قويماي, جولداعى كەپتەلٸستٸ ازايتۋعا دا ىقپال ەتۋدە.
اقتٶبە, قاراعاندى, پاۆلودار, قوستاناي, تٷركٸستان, اتىراۋ, اقتاۋ, ٶسكەمەن, تاراز, سەمەي, پەتروپاۆل, كٶكشەتاۋ, قىزىلوردا جەنە باسقا دا ٶڭٸرلەردە جاڭا اۆتوبۋستار ساتىپ الۋ جۇمىستارى كەزەڭ-كەزەڭٸمەن جٷزەگە اسىرىلىپ كەلەدٸ.
اۆتوبۋستاردى جاڭارتۋ نە ٷشٸن قاجەت بولدى?
قازاقستانداعى اۆتوبۋستار پاركٸنٸڭ باسىم بٶلٸگٸ 2010 جىلداردىڭ باسىندا ايتارلىقتاي توزعان ەدٸ. كەيبٸر قالالاردا پايدالانىلعان اۆتوبۋستاردىڭ پايدالانۋ مەرزٸمٸ 20 جىلدان اسىپ كەتكەن بولاتىن.
ساراپشىلار مۇنداي جاعدايدىڭ بٸرنەشە تەۋەكەلٸن اتاپ كٶرسەتەدٸ:
– جول-كٶلٸك وقيعالارى قاۋپٸنٸڭ ارتۋى;
– جٶندەۋ شىعىندارىنىڭ كٶبەيۋٸ;
– جولاۋشىلارعا قىزمەت كٶرسەتۋ ساپاسىنىڭ تٶمەندەۋٸ;
– ديزەل قوزعالتقىشتارىنان شىعاتىن زيياندى قالدىقتاردىڭ كٶبەيۋٸ;
– مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ ازاماتتار ٷشٸن قولجەتٸمدٸلٸكتٸڭ بولماۋى.
وسى سەبەپتٸ مەملەكەت اۆتوبۋس پاركٸن جاڭارتۋدى ەكولوگييالىق ساياساتپەن ۇشتاستىردى.
قوعامدىق كٶلٸكتٸ جاڭارتۋ جٶنٸندەگٸ ەڭ اۋقىمدى جوبالاردىڭ بٸرٸ الماتىدا جٷزەگە اسىرىلىپ جاتىر. ٶتكەن جىلى قالا ەكٸمدٸگٸ ەكولوگييالىق كٶلٸككە كٶشۋدٸڭ جاڭا كەزەڭٸن باستادى. رەسمي جوسپارعا سەيكەس:
– 770 گازبەن جٷرەتٸن اۆتوبۋس;
– 115 ەلەكتر اۆتوبۋسى;
– 112 جاڭا تروللەيبۋس ساتىپ الۋ كٶزدەلدٸ. سونىمەن قاتار قالادا ديزەلمەن جٷرەتٸن قوعامدىق كٶلٸكتەن كەزەڭ-كەزەڭٸمەن باس تارتۋ باعدارلاماسى قولعا الىندى.
بۇل جاڭارتۋ تەك اۆتوبۋستارمەن شەكتەلمەيدٸ. قالادا BRT (Bus Rapid Transit) جەلٸسٸ كەڭەيتٸلٸپ, جەلتوقسان كٶشەسٸ مەن رايىمبەك داڭعىلى بويىندا جاڭا ارنايى اۆتوبۋس دەلٸزدەرٸ سالىنۋدا. ەكٸمدٸكتٸڭ باعالاۋىنشا, بۇل جوبالار اۆتوبۋستاردىڭ ورتاشا قوزعالىس جىلدامدىعىن شامامەن 40 پايىزعا, ال جولاۋشىلار اعىنىن 30 پايىزعا دەيٸن ارتتىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
ەلوردادا قوعامدىق كٶلٸك جٷيەسٸ سوڭعى جىلدارى تٷبەگەيلٸ ٶزگەردٸ. اۆتوبۋس پاركٸ كەزەڭ-كەزەڭٸمەن جاڭارتىلىپ, ەلەكتروندى بيلەت جٷيەسٸ, GPS مونيتورينگٸ, ينتەللەكتۋالدى ديسپەتچەرلٸك باقىلاۋ جەنە ارنايى اۆتوبۋس جولاقتارى ەنگٸزٸلدٸ.
جاڭا اۆتوبۋستاردىڭ باسىم بٶلٸگٸ تٶمەن ەدەندٸ, كونديتسيونەرمەن, بەينەباقىلاۋ جٷيەسٸمەن جەنە مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ ازاماتتارعا ارنالعان ارنايى جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتٸلگەن.
بۇل تەجٸريبە بٷگٸندە باسقا ٶڭٸرلەرگە دە ەنگٸزٸلە باستادى.
2025–2026 جىلدارى قوعامدىق كٶلٸك پاركٸن جاڭارتۋ تەك مەگاپوليستەردە عانا ەمەس, وبلىس ورتالىقتارىندا دا جالعاستى. شىمكەنت, اقتٶبە, قاراعاندى, پاۆلودار, ٶسكەمەن, سەمەي, قوستاناي, اقتاۋ, اتىراۋ, تاراز, قىزىلوردا, پەتروپاۆل, كٶكشەتاۋ جەنە تٷركٸستان قالالارىندا جاڭا اۆتوبۋستار ساتىپ الىنىپ, بٸرقاتار باعىتتار تولىقتاي جاڭارتىلدى.
ٶڭٸرلەردٸڭ كٶپشٸلٸگٸ اۆتوبۋستاردى:
– رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت;
– جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەت;
– جەڭٸلدەتٸلگەن ليزينگ;
دامۋ ينستيتۋتتارىنىڭ قارجىلاندىرۋى ارقىلى ساتىپ الىپ جاتىر.
ساراپشىلاردىڭ پٸكٸرٸنشە, بۇل تەجٸريبە الداعى بٸرنەشە جىلدا اۆتوبۋستار پاركٸنٸڭ ورتاشا جاسىن ەدەۋٸر تٶمەندەتۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
