"Ulttyq kinony qoldaý memlekettik ortalyǵy" Kommertsiialyq emes aktsionerlik qoǵamynyń strategiialyq damý boiynsha Basqarma tóraǵasynyń orynbasary Ádilbaev Aidarhan óziniń facebook paraqshasynda Qazaqstan Kinematografister Odaǵynyń tóraǵasy Ermek Tursynovtyń «PREZIDENTPEN KELISETIN MÁSELEM QAISY?» atty jazbasyna qatysty óz kózqarasyn bildirdi. "Ult portaly" eki jaqtyń da ýájin qatar jariialaýdy jón sanap, Ádilbaev Aidarhannyń jazbasyn nazarlaryńyzǵa usynyp otyr.
Qurmetti Ermek Kárimjanuly!
Sizdiń áleýmettik jelide jariialaǵan «PREZIDENTPEN KELISETIN MÁSELEM QAISY?» atty jazbańyzǵa qatysty óz kózqarasymyzdy bildirgendi jón dep sanadyq. Memlekettik saiasatty júrgizip otyrǵan organ – Ministrliktiń, Ulttyq kinony qoldaý ortalyǵynyń jumysyna bailanysty aitqan kei pikirlerińizben kelispeitinimizdi, tipti keibireýin joqqa shyǵaratynymyzdy aitqymyz keledi. Bul rette, taǵy bir basyn ashyp alatyn másele, Siz ózińizdi elimizdegi kino óndirisiniń janashyry etip kórsetkińiz keledi, biraq áńgimeńiz qarjylyq esep-qisaptan aryǵy barmaǵanyn, onyń ózinde kino salasyndaǵy qyrýar qarajat týraly aitqanda, ózińizge qatysty derekterdi búgip qalǵanyńyz kóńilge kúdik uialatady.
Buǵan deiin Sizdi memleket tarapynan 2 mlrd teńgeden astam qoldaý kórgen bilikti rejisser, saliqaly stsenarist dep tanyp kelgenimiz qate bolyp shyqqany ókinishti, árine.
Ia, Siz kótergen másele «Ulttyq kinony qoldaý memlekettik ortalyǵy» jaiynda qazir ýakiletti organdar tekserý jumystaryn júrgizip jatyr. Ózińiz aityp otyrǵan «Nartai» kórkem filmi túsirildi, ministrlik tarapynan bul týyndynyń sapasy men mazmunyna ázirge eshqandai narazylyq, syn-eskertpe aitylmady. Taǵy bir aita keterligi, siz shúiligip otyrǵan bul filmdi qarjylandyrý týraly sheshim 2019 jyldyń 5 maýsymynda shyǵaryldy. Al ol kezde «Ulttyq kinony qoldaý memlekettik ortalyǵyna» A. Hazbýlatov jetekshilik etken edi. Sarapshylar Keńesine Qazaqstannyń Eńbek Eri, kino jáne teatr akteri, Qazaq KSR halyq artisi, KSRO halyq artisi Asanáli Áshimov tóraǵalyq etti. Iaǵni, G.Sarsenova ol kezde «Ulttyq kinony qoldaý memlekettik ortalyǵynda» jumys istegen joq.
Siz pitching nátijelerin joiýdy, ótinimderdi qaita qaraýdy talap etken ekensiz. Filmderdi irikteitin sarapshylar keńesine de senimsizdik tanytyp, olar qabyldaǵan sheshim qaita qaralsyn degen uran tastapsyz, jazbańyzda. Al sol keńes quramynda ÓZIŃIZ de múshe boldyńyz ǵoi, aty-jónińiz keńes quramynan áli kúnge deiin alynyp tastalmaǵanyn aitqymyz keledi. Jalpy qazir sarapshylar keńesiniń quramynda salanyń bilgir mamandary, kino óndirisiniń basynan aiaǵyna deiin qamtamasyz etetin kásibi mamandar otyrǵanyn nyq senimmen aita alamyz.
Dál osy «Ulttyq kinony qoldaý memlekettik ortalyǵy» janyndaǵy Sarapshylar keńesinde (05.06.2019 j.) múshe bolǵanyńyzda shalǵai aýyldaǵy 3 shaldyń qarym-qatynasy týraly baiandaityn «Vybor» (Jili-byli) atty óz filmińizge 600 mln teńge surap, aqyr sońynda 500 mln teńge bólgizgenińizdi nege aitpaisyz? Bul somanyń 100 mln teńgesi byltyr qolyńyzǵa tidi. Jalpy 500 mln teńgege óte kúrdeli qoiylymdardy talap etetin tarihi filmder túsiriletinin aita ketý kerek.
Qalyń oqyrmanǵa túsinikti bolý úshin siz 500 mln teńgege túsirgeli jatqan «Vybor» (Jili-byli) filminiń sinopsisinen úzindiler keltire ketýdi jón sanadyq.
Elimizde dál Siz siiaqty memleket tarapynan qoldaýǵa ie bolǵan rejisser joq shyǵar, sirá. 2008 jyly «Kelin» filmine 99 mln 991 myń teńge, 2012 jyly túsirilgen «Shal» filmine 387 mln 100 myń teńge, 2015 jyly jaryqqa shyqqan «Kenje» atty týyndyńyzǵa 505 mln teńge, kórermenge biyl ǵana jol tartqan «Shyraqshy» filmine 680 mln teńge bólinipti. Sońǵy týyndyńyz 2015 jyly maquldanyp, 2017 jyly jaryqqa shyǵýy kerek edi. Kórermenge 3 jyl keshigip baryp jol tartýyna ne sebep bolǵanyn qalai túsindiresiz? Ózińiz de esep-qisapqa júirik ekenińizdi baiqattyńyz. Ainalasy 12 jylda memleketten 2 mlrd 172 mln teńge qarjy alyp, osynshama qoldaý kórgen basqa kimdi aita alasyz?
Memleket basshysy Qasym-Jomart Kemeluly Toqaev 25 maýsym kúni ult basylymy «Ana tili» gazetine bergen suhbatynda «Bizge tarihi oqiǵalardy dáripteitin, qazirgi qoǵamdy da beineleitin sapaly dúnieler kerek. Qyrǵyz kinogerleri «Qurmanjan datqa» degen mándi, maǵynaly, kóz qýantyp, kóńil tolatyn film túsirdi. Soǵan bar-joǵy 1,5 million dollar jumsaǵan. Al bizdiń kinematografister budan áldeqaida kóp suraidy. Al túsirgen dúnieleriniń sapasy árdaiym kóńilden shyǵa bermeidi. Ókinishke qarai, búginde bizdiń kinogerler de aýyzbirshilik tanyta almai otyr. Bul – shyǵarmashylyqty turalatatyn jaǵdai» dep elimizdegi kinogerler arasyndaǵy aýyzbirshiliktiń joqtyǵyna alańdaýshylyǵyn bildirgen edi. Joǵaryda aitylǵan qomaqty qarjyǵa el aýzynda júretin bir film túsire almaǵanyńyzǵa ne aitasyz?
2018 jyly «Sháken juldyzdary» kinofestivaline 93 mln teńge alypsyz. Al byltyrǵy jyly «Eýraziia» kinofestivalin ótkizýge dep bólingen qarajattan ózińizge 5 221 892,80 teńge qalamaqy alyp, beinerejisserlik qyzmetin usynǵan A.Kamenskii men A. Hazbýlatovqa 10 mln teńge tóletipsiz. Al sol kinofestival sheńberinde sheberlik sabaǵyn ótkizgen ultymyzdyń «Jibegi» atanǵan Merýert Ótekeshovaǵa 22 500 teńge berilgenin qalai túsindiresiz?
Budan qaldy biraz ýaqyt «Qazaqfilm» kinostýdiiasynda kórkemdik jetekshi bolyp ai saiyn 500 myń teńge ailyq alyp keldińiz. Sol kezde ulttyq kinony damytý, elimizdegi kino óndirisin ilgeriletý úshin ne istedińiz?
Óz jazbańyzda memleketten qarjylandyrylý úshin filmderdi óndiriske jiberý týraly aqyrǵy sheshimge ministrdiń qol qoiatynyn aitasyz. Bul jerde de «Amerikany ashqandai» aiǵaiǵa attan qosýdyń syryn uǵa almadyq. Vedomstvoaralyq komissiia qabyldap, bekitken filmderge ministr qol qoimaǵanda, kim qol qoiady?
Endi Siz basqaryp otyrǵan Qazaqstan Kinematografister Odaǵynyń jumysyna kelsek. Osydan 4 jyl buryn Odaqtyń kezekti sezdi ótip, basshylyqqa uzaq jyldar «Qazaqfilmniń» direktory bolǵan tájiribeli maman Slambek Táýekel men prodiýser, rejisser Ahat Ibraev kelgende salanyń kósegesi kógeretinine senim bildirdik. Kinotanýshy, kinogerler, kinosynshylar «jumys alǵa basatyn boldy» dep qýanǵan tus ta osy edi.
Al basshylyqqa siz kelgeli Odaqtyń basynan daý arylmai qoidy. Talaidy áýrege salǵan Kino Úiiniń taǵdyry áli kúnge birjaqty rettelgen joq. Kino óndirisiniń jumysy, bolashaǵy talqylanýy tiis Odaq búginde byq-syq áńgimeniń ordasyna ainalyp bara jatqany ókinishti. Siz jetekshilik etken ainalasy 2 jyldyń ishinde elimizdiń belgili rejisserlary Aqan Sataev pen Ahat Ibraev Odaqtan shyǵyp, ózińizben jumys isteý múmkin emestigin jalpaq jurtqa jariia etkenin qalai túsindiresiz? Biylǵy jyldyń aqpanynda elimizdegi kommertsiialyq film túsirip júrgen jas rejisserlarmen kezdesýde izińizden ergen inilerińiz Nurlan Qoianbaev, Nurtas Adambailardyń da «biz siiaqty kassa jinaǵan qandai filmińiz bar?» degen suraǵyna jaýap tappai mińgirlep qalǵanyńyz el esinde. Bul rette ózgeniń minin izdegenshe, óz quzyryńyzdaǵy máselelerdi ońtaily sheshýge jumys istegenińiz áldeqaida durys bolar ma edi.
Jazbańyzdyń basynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Kemeluly Toqaevtyń sózinen úzindi keltiripsiz. Kinematografister ortasynda «daý kúsheiip», onyń «ishki aitys-tartysqa ábden bókkenin» aitqan jerimen tolyq kelisemin deisiz. Biraq, sol ónbes daýdyń, maǵynasyz aitys-tartystyń bel ortasynda ózińiz júrgenińizdi bilesiz be? Ónerge, mádenietke shyn janashyr jan bolsańyz 5 bet jazbańyzda kinoóndiristi damytý, órkendetý jaily emes, ana jobaǵa, myna jobaǵa bólingen qarajattyń esep-qisabyn túgendep, áldekimde óshi ketken adamdai órshelene qarjylyq máseleden asa almaǵanyńyz Sizdiń «shómishten qaǵylǵan jannyń» keipin kórsetýge degen talpynysyńyz emes pe?
Aita keterligi, bul Sizdiń búitip «búirekten siraq shyǵarýǵa» talpynyp, shyryq buzýǵa jasaǵan alǵashqy áreketińiz emes. Sońǵysy da bola qoimaityn siiaqty... Ókinishti.
Shirkin, kino ónerine shyn jany ashityn azamattarymyz qaida eken?...
