"ۇلتتىق كينونى قولداۋ مەملەكەتتٸك ورتالىعى" كوممەرتسييالىق ەمەس اكتسيونەرلٸك قوعامىنىڭ ستراتەگييالىق دامۋ بويىنشا باسقارما تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى ەدٸلباەۆ ايدارحان ٶزٸنٸڭ facebook پاراقشاسىندا قازاقستان كينەماتوگرافيستەر وداعىنىڭ تٶراعاسى ەرمەك تۇرسىنوۆتىڭ «پرەزيدەنتپەن كەلٸسەتٸن مەسەلەم قايسى?» اتتى جازباسىنا قاتىستى ٶز كٶزقاراسىن بٸلدٸردٸ. "ۇلت پورتالى" ەكٸ جاقتىڭ دا ۋەجٸن قاتار جارييالاۋدى جٶن ساناپ, ەدٸلباەۆ ايدارحاننىڭ جازباسىن نازارلارىڭىزعا ۇسىنىپ وتىر.
قۇرمەتتٸ ەرمەك كەرٸمجانۇلى!
سٸزدٸڭ ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە جارييالاعان «پرەزيدەنتپەن كەلٸسەتٸن مەسەلەم قايسى?» اتتى جازباڭىزعا قاتىستى ٶز كٶزقاراسىمىزدى بٸلدٸرگەندٸ جٶن دەپ سانادىق. مەملەكەتتٸك ساياساتتى جٷرگٸزٸپ وتىرعان ورگان – مينيسترلٸكتٸڭ, ۇلتتىق كينونى قولداۋ ورتالىعىنىڭ جۇمىسىنا بايلانىستى ايتقان كەي پٸكٸرلەرٸڭٸزبەن كەلٸسپەيتٸنٸمٸزدٸ, تٸپتٸ كەيبٸرەۋٸن جوققا شىعاراتىنىمىزدى ايتقىمىز كەلەدٸ. بۇل رەتتە, تاعى بٸر باسىن اشىپ الاتىن مەسەلە, سٸز ٶزٸڭٸزدٸ ەلٸمٸزدەگٸ كينو ٶندٸرٸسٸنٸڭ جاناشىرى ەتٸپ كٶرسەتكٸڭٸز كەلەدٸ, بٸراق ەڭگٸمەڭٸز قارجىلىق ەسەپ-قيساپتان ارىعى بارماعانىن, ونىڭ ٶزٸندە كينو سالاسىنداعى قىرۋار قاراجات تۋرالى ايتقاندا, ٶزٸڭٸزگە قاتىستى دەرەكتەردٸ بٷگٸپ قالعانىڭىز كٶڭٸلگە كٷدٸك ۇيالاتادى.
بۇعان دەيٸن سٸزدٸ مەملەكەت تاراپىنان 2 ملرد تەڭگەدەن استام قولداۋ كٶرگەن بٸلٸكتٸ رەجيسسەر, ساليقالى ستسەناريست دەپ تانىپ كەلگەنٸمٸز قاتە بولىپ شىققانى ٶكٸنٸشتٸ, ەرينە.
يا, سٸز كٶتەرگەن مەسەلە «ۇلتتىق كينونى قولداۋ مەملەكەتتٸك ورتالىعى» جايىندا قازٸر ۋاكٸلەتتٸ ورگاندار تەكسەرۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزٸپ جاتىر. ٶزٸڭٸز ايتىپ وتىرعان «نارتاي» كٶركەم فيلمٸ تٷسٸرٸلدٸ, مينيسترلٸك تاراپىنان بۇل تۋىندىنىڭ ساپاسى مەن مازمۇنىنا ەزٸرگە ەشقانداي نارازىلىق, سىن-ەسكەرتپە ايتىلمادى. تاعى بٸر ايتا كەتەرلٸگٸ, سٸز شٷيلٸگٸپ وتىرعان بۇل فيلمدٸ قارجىلاندىرۋ تۋرالى شەشٸم 2019 جىلدىڭ 5 ماۋسىمىندا شىعارىلدى. ال ول كەزدە «ۇلتتىق كينونى قولداۋ مەملەكەتتٸك ورتالىعىنا» ا. حازبۋلاتوۆ جەتەكشٸلٸك ەتكەن ەدٸ. ساراپشىلار كەڭەسٸنە قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرٸ, كينو جەنە تەاتر اكتەرٸ, قازاق كسر حالىق ارتيسٸ, كسرو حالىق ارتيسٸ اسانەلٸ ەشٸموۆ تٶراعالىق ەتتٸ. ياعني, گ.سارسەنوۆا ول كەزدە «ۇلتتىق كينونى قولداۋ مەملەكەتتٸك ورتالىعىندا» جۇمىس ٸستەگەن جوق.
سٸز پيتچينگ نەتيجەلەرٸن جويۋدى, ٶتٸنٸمدەردٸ قايتا قاراۋدى تالاپ ەتكەن ەكەنسٸز. فيلمدەردٸ ٸرٸكتەيتٸن ساراپشىلار كەڭەسٸنە دە سەنٸمسٸزدٸك تانىتىپ, ولار قابىلداعان شەشٸم قايتا قارالسىن دەگەن ۇران تاستاپسىز, جازباڭىزدا. ال سول كەڭەس قۇرامىندا ٶزٸڭٸز دە مٷشە بولدىڭىز عوي, اتى-جٶنٸڭٸز كەڭەس قۇرامىنان ەلٸ كٷنگە دەيٸن الىنىپ تاستالماعانىن ايتقىمىز كەلەدٸ. جالپى قازٸر ساراپشىلار كەڭەسٸنٸڭ قۇرامىندا سالانىڭ بٸلگٸر ماماندارى, كينو ٶندٸرٸسٸنٸڭ باسىنان اياعىنا دەيٸن قامتاماسىز ەتەتٸن كەسٸبي ماماندار وتىرعانىن نىق سەنٸممەن ايتا الامىز.
دەل وسى «ۇلتتىق كينونى قولداۋ مەملەكەتتٸك ورتالىعى» جانىنداعى ساراپشىلار كەڭەسٸندە (05.06.2019 ج.) مٷشە بولعانىڭىزدا شالعاي اۋىلداعى 3 شالدىڭ قارىم-قاتىناسى تۋرالى باياندايتىن «ۆىبور» (جيلي-بىلي) اتتى ٶز فيلمٸڭٸزگە 600 ملن تەڭگە سۇراپ, اقىر سوڭىندا 500 ملن تەڭگە بٶلگٸزگەنٸڭٸزدٸ نەگە ايتپايسىز? بۇل سومانىڭ 100 ملن تەڭگەسٸ بىلتىر قولىڭىزعا تيدٸ. جالپى 500 ملن تەڭگەگە ٶتە كٷردەلٸ قويىلىمداردى تالاپ ەتەتٸن تاريحي فيلمدەر تٷسٸرٸلەتٸنٸن ايتا كەتۋ كەرەك.
قالىڭ وقىرمانعا تٷسٸنٸكتٸ بولۋ ٷشٸن سٸز 500 ملن تەڭگەگە تٷسٸرگەلٸ جاتقان «ۆىبور» (جيلي-بىلي) فيلمٸنٸڭ سينوپسيسٸنەن ٷزٸندٸلەر كەلتٸرە كەتۋدٸ جٶن سانادىق.
ەلٸمٸزدە دەل سٸز سيياقتى مەملەكەت تاراپىنان قولداۋعا يە بولعان رەجيسسەر جوق شىعار, سٸرە. 2008 جىلى «كەلٸن» فيلمٸنە 99 ملن 991 مىڭ تەڭگە, 2012 جىلى تٷسٸرٸلگەن «شال» فيلمٸنە 387 ملن 100 مىڭ تەڭگە, 2015 جىلى جارىققا شىققان «كەنجە» اتتى تۋىندىڭىزعا 505 ملن تەڭگە, كٶرەرمەنگە بيىل عانا جول تارتقان «شىراقشى» فيلمٸنە 680 ملن تەڭگە بٶلٸنٸپتٸ. سوڭعى تۋىندىڭىز 2015 جىلى ماقۇلدانىپ, 2017 جىلى جارىققا شىعۋى كەرەك ەدٸ. كٶرەرمەنگە 3 جىل كەشٸگٸپ بارىپ جول تارتۋىنا نە سەبەپ بولعانىن قالاي تٷسٸندٸرەسٸز? ٶزٸڭٸز دە ەسەپ-قيساپقا جٷيرٸك ەكەنٸڭٸزدٸ بايقاتتىڭىز. اينالاسى 12 جىلدا مەملەكەتتەن 2 ملرد 172 ملن تەڭگە قارجى الىپ, وسىنشاما قولداۋ كٶرگەن باسقا كٸمدٸ ايتا الاسىز?
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەلۇلى توقاەۆ 25 ماۋسىم كٷنٸ ۇلت باسىلىمى «انا تٸلٸ» گازەتٸنە بەرگەن سۇحباتىندا «بٸزگە تاريحي وقيعالاردى دەرٸپتەيتٸن, قازٸرگٸ قوعامدى دا بەينەلەيتٸن ساپالى دٷنيەلەر كەرەك. قىرعىز كينوگەرلەرٸ «قۇرمانجان داتقا» دەگەن مەندٸ, ماعىنالى, كٶز قۋانتىپ, كٶڭٸل تولاتىن فيلم تٷسٸردٸ. سوعان بار-جوعى 1,5 ميلليون دوللار جۇمساعان. ال بٸزدٸڭ كينەماتوگرافيستەر بۇدان ەلدەقايدا كٶپ سۇرايدى. ال تٷسٸرگەن دٷنيەلەرٸنٸڭ ساپاسى ەردايىم كٶڭٸلدەن شىعا بەرمەيدٸ. ٶكٸنٸشكە قاراي, بٷگٸندە بٸزدٸڭ كينوگەرلەر دە اۋىزبٸرشٸلٸك تانىتا الماي وتىر. بۇل – شىعارماشىلىقتى تۇرالاتاتىن جاعداي» دەپ ەلٸمٸزدەگٸ كينوگەرلەر اراسىنداعى اۋىزبٸرشٸلٸكتٸڭ جوقتىعىنا الاڭداۋشىلىعىن بٸلدٸرگەن ەدٸ. جوعارىدا ايتىلعان قوماقتى قارجىعا ەل اۋزىندا جٷرەتٸن بٸر فيلم تٷسٸرە الماعانىڭىزعا نە ايتاسىز?
2018 جىلى «شەكەن جۇلدىزدارى» كينوفەستيۆالٸنە 93 ملن تەڭگە الىپسىز. ال بىلتىرعى جىلى «ەۋرازييا» كينوفەستيۆالٸن ٶتكٸزۋگە دەپ بٶلٸنگەن قاراجاتتان ٶزٸڭٸزگە 5 221 892,80 تەڭگە قالاماقى الىپ, بەينەرەجيسسەرلٸك قىزمەتٸن ۇسىنعان ا.كامەنسكيي مەن ا. حازبۋلاتوۆقا 10 ملن تەڭگە تٶلەتٸپسٸز. ال سول كينوفەستيۆال شەڭبەرٸندە شەبەرلٸك ساباعىن ٶتكٸزگەن ۇلتىمىزدىڭ «جٸبەگٸ» اتانعان مەرۋەرت ٶتەكەشوۆاعا 22 500 تەڭگە بەرٸلگەنٸن قالاي تٷسٸندٸرەسٸز?
بۇدان قالدى بٸراز ۋاقىت «قازاقفيلم» كينوستۋديياسىندا كٶركەمدٸك جەتەكشٸ بولىپ اي سايىن 500 مىڭ تەڭگە ايلىق الىپ كەلدٸڭٸز. سول كەزدە ۇلتتىق كينونى دامىتۋ, ەلٸمٸزدەگٸ كينو ٶندٸرٸسٸن ٸلگەرٸلەتۋ ٷشٸن نە ٸستەدٸڭٸز?
ٶز جازباڭىزدا مەملەكەتتەن قارجىلاندىرىلۋ ٷشٸن فيلمدەردٸ ٶندٸرٸسكە جٸبەرۋ تۋرالى اقىرعى شەشٸمگە مينيستردٸڭ قول قوياتىنىن ايتاسىز. بۇل جەردە دە «امەريكانى اشقانداي» ايعايعا اتتان قوسۋدىڭ سىرىن ۇعا المادىق. ۆەدومستۆوارالىق كوميسسييا قابىلداپ, بەكٸتكەن فيلمدەرگە مينيستر قول قويماعاندا, كٸم قول قويادى?
ەندٸ سٸز باسقارىپ وتىرعان قازاقستان كينەماتوگرافيستەر وداعىنىڭ جۇمىسىنا كەلسەك. وسىدان 4 جىل بۇرىن وداقتىڭ كەزەكتٸ سەزدٸ ٶتٸپ, باسشىلىققا ۇزاق جىلدار «قازاقفيلمنٸڭ» ديرەكتورى بولعان تەجٸريبەلٸ مامان سلامبەك تەۋەكەل مەن پروديۋسەر, رەجيسسەر احات يبراەۆ كەلگەندە سالانىڭ كٶسەگەسٸ كٶگەرەتٸنٸنە سەنٸم بٸلدٸردٸك. كينوتانۋشى, كينوگەرلەر, كينوسىنشىلار «جۇمىس العا باساتىن بولدى» دەپ قۋانعان تۇس تا وسى ەدٸ.
ال باسشىلىققا سٸز كەلگەلٸ وداقتىڭ باسىنان داۋ ارىلماي قويدى. تالايدى ەۋرەگە سالعان كينو ٷيٸنٸڭ تاعدىرى ەلٸ كٷنگە بٸرجاقتى رەتتەلگەن جوق. كينو ٶندٸرٸسٸنٸڭ جۇمىسى, بولاشاعى تالقىلانۋى تيٸس وداق بٷگٸندە بىق-سىق ەڭگٸمەنٸڭ ورداسىنا اينالىپ بارا جاتقانى ٶكٸنٸشتٸ. سٸز جەتەكشٸلٸك ەتكەن اينالاسى 2 جىلدىڭ ٸشٸندە ەلٸمٸزدٸڭ بەلگٸلٸ رەجيسسەرلارى اقان ساتاەۆ پەن احات يبراەۆ وداقتان شىعىپ, ٶزٸڭٸزبەن جۇمىس ٸستەۋ مٷمكٸن ەمەستٸگٸن جالپاق جۇرتقا جارييا ەتكەنٸن قالاي تٷسٸندٸرەسٸز? بيىلعى جىلدىڭ اقپانىندا ەلٸمٸزدەگٸ كوممەرتسييالىق فيلم تٷسٸرٸپ جٷرگەن جاس رەجيسسەرلارمەن كەزدەسۋدە ٸزٸڭٸزدەن ەرگەن ٸنٸلەرٸڭٸز نۇرلان قويانباەۆ, نۇرتاس ادامبايلاردىڭ دا «بٸز سيياقتى كاسسا جيناعان قانداي فيلمٸڭٸز بار?» دەگەن سۇراعىنا جاۋاپ تاپپاي مٸڭگٸرلەپ قالعانىڭىز ەل ەسٸندە. بۇل رەتتە ٶزگەنٸڭ مٸنٸن ٸزدەگەنشە, ٶز قۇزىرىڭىزداعى مەسەلەلەردٸ وڭتايلى شەشۋگە جۇمىس ٸستەگەنٸڭٸز ەلدەقايدا دۇرىس بولار ما ەدٸ.
جازباڭىزدىڭ باسىندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەلۇلى توقاەۆتىڭ سٶزٸنەن ٷزٸندٸ كەلتٸرٸپسٸز. كينەماتوگرافيستەر ورتاسىندا «داۋ كٷشەيٸپ», ونىڭ «ٸشكٸ ايتىس-تارتىسقا ەبدەن بٶككەنٸن» ايتقان جەرٸمەن تولىق كەلٸسەمٸن دەيسٸز. بٸراق, سول ٶنبەس داۋدىڭ, ماعىناسىز ايتىس-تارتىستىڭ بەل ورتاسىندا ٶزٸڭٸز جٷرگەنٸڭٸزدٸ بٸلەسٸز بە? ٶنەرگە, مەدەنيەتكە شىن جاناشىر جان بولساڭىز 5 بەت جازباڭىزدا كينوٶندٸرٸستٸ دامىتۋ, ٶركەندەتۋ جايلى ەمەس, انا جوباعا, مىنا جوباعا بٶلٸنگەن قاراجاتتىڭ ەسەپ-قيسابىن تٷگەندەپ, ەلدەكٸمدە ٶشٸ كەتكەن ادامداي ٶرشەلەنە قارجىلىق مەسەلەدەن اسا الماعانىڭىز سٸزدٸڭ «شٶمٸشتەن قاعىلعان جاننىڭ» كەيپٸن كٶرسەتۋگە دەگەن تالپىنىسىڭىز ەمەس پە?
ايتا كەتەرلٸگٸ, بۇل سٸزدٸڭ بٷيتٸپ «بٷيرەكتەن سيراق شىعارۋعا» تالپىنىپ, شىرىق بۇزۋعا جاساعان العاشقى ەرەكەتٸڭٸز ەمەس. سوڭعىسى دا بولا قويمايتىن سيياقتى... ٶكٸنٸشتٸ.
شٸركٸن, كينو ٶنەرٸنە شىن جانى اشيتىن ازاماتتارىمىز قايدا ەكەن?...
