HHI ǵasyrda ata-ana úshin balasynyń kóńilin aýlaý qolyna smartfondy ustatyp, mýltfilm qosyp berýimen shektelip jatyr. Arysyn aitpaǵan kezde, qazaq qoǵamynda bul jii kezdesetin faktor.
YouTube jelisinde 333 315 jazylýshysy bar «Anima Book» kanaly tirkelgen. Anyǵyn aitqan kezde, otandyq ónimderdi sonyń ishinde, qazaq ertegilerin animatsiialap júrgen Artýr jáne Igor Kraýstardyń jumystary jinaqtalǵan.
Otandyq animatsiialyq filmderdi, mýltfilmderdi jandandyrý máselesi jyl saiyn kóterilip, nátijesin molynan bermese de, eńbek jasalyp-aq jatyr. Alaida, qazaq ertegilerin dál bulai burmalap bergenshe, oqyta bergen jón sekildi. Daýdyń basy qaidan shyqty?
YouTube jelisine kirip «izdeý» batyrmasyna «Er Tóstik» dep izdeý jasap qalsańyz, eń birinshi turǵan Artýr men Igor Krýas jasaǵan mýltfilmge tap bolasyz. 2016 jyldyń 28 aqpanynda júktelgen bul videony 2 034 028 (eki millionnan astam) adam qarap úlgergen. Árine, ertegini úlkender emes, balalar oqidy jáne kóredi. Endeshe, bul túsirilgen ertegini qazaq tilinde osynsha adam kórdi degen sóz.
«Azia animation» usynǵan ertegini kórip shyqtyq. Sonymen, qalai bastaldy?
«Halyq eposynyń jelisimen túsirilgen animatsiialyq film» dep kórsetilgen mýltfilm biz biletin Ernazar baidyń segiz emes, alty balasy bolǵan dep bastalady. Erteginiń epostaǵy negizgi úlgisinde: «Ernazar degen kisip bolypty, Ernazardyń ózi bai bolypty. Óris tolǵan jylqylary bolypty. Ernazardyń segiz uly bolypty» dep jazylady. Endeshe, mýltfilmdegi eki balasy qaida ketti?
Nýmerologiia boiynsha, kez kelgen ańyz ne ertegidegi aitylatyn sandardyń ózindik ereksheligi bar. Qazaq «Segiz qyrly, bir syrly» dep teginen aitqan joq. Bul sannyń ult úshin ózindik qasieti, tanymy bar. Al, mýltfilmdegi altyǵa kelsek, bul jalpy biz biletin evreiler úshin qasietti sandardyń biri, iaǵni, «Solomonnyń tańbasy».
Ertegi jelisi boiynsha Ernazardyń segiz uly jut bolyp, el malyn alysqa, otarǵa aidap ketken kezde solarmen birge joǵalady. Al, mýltfilmde Ernazar úlken jiyn jasap, alty balasynyń ýájin tyńdaidy-mys. Sondaǵy Ernazardyń aýzyna salyp bergen sóz mynaý: «Qyzdyń ne keregi bar, olarmen artyq ýaqyt ótkizgenne basqa eshteńege de jaramaidy». Qai qazaqtyń babasy balasyna «úilenbe, qyz jaman» dep edi. Qyzǵa qyryq úiden tiym salǵan ulttyń, qyzǵa degen qurmeti de bolǵan. Tipti turmys qurmaǵan qyzdyń orny tórde bolǵan. Odan bólek qazaq ulyna on úsh jas otaý iesi dep, erte úi bolyp, urpaq tárbieleýge shaqyrǵan. Al bizdiń keiipker Ernazar shaldyń munysy nesi álde avtorlardyń basqa bir oilaǵany bar ma?
Qazaq adamnyń etin jegen be edi?
Biz oqyp ósken «Er Tóstik» shańyraqtyń kúldireýishinde turǵan tóstikti jegen anamyzdyń ishine bitip, batyr bolyp ósetin edi. Al bizdiń animatorlar qazaqtyń jabaiylyǵyn kórsetkisi kelgendei, bul ǵana emes, tipti kannibal qylyp jetkizgisi kelgeni qalai?
Ernazar men kempiri qarny ashyp, aqyry shal ańǵa shyǵady. Ań atyp joly bolmaǵan soń, órt shyqqan mekenge baryp, besikte jatqan balany kóredi. Myna dialogta qarańyz:
- O-o, balpanaqtai, semiz eken ózi! Eger bile bilseń, Ernazar eshqashan ańshylyqtan qur qol qaitpaǵan.
Ańǵa shyqqan adam ań atyp alsa bir jón, adam aýlap qaitypty degendi qai atamyzdan estidik?!
Úiine oralǵan Ernazar, kempirine balany ustatyp jatyp: «Báibishe, má, usta, mynadan maǵan jaqsylap tamaq jasap bershi» deidi. Sonda bizdiń eposymyz tárbielik máni bar, batyrlyqty emes, kannibalizmdi dáriptegen be? Ony aitpaǵan kúnniń ózinde, bul ertegini bilmeitin adam bolsa basqa áńgime, halyqtyń jadynda saqtalǵan ulttyq kodymyzdy, ertegimizdi bulai burmalaýǵa ne sebep boldy?
Bir jarym saǵatqa sozylǵan animatsiialyq bul «Ertóstik» mýlmfilminiń alǵashqy 12 minýtynda adamnyń aqyly jetpeitin osyndai burmalaýlar bar. Ary qarai aityp qajeti joq ta shyǵar.
Mádeniet jáne sport ministrligi Elbasynyń maqalasyna bei-jai qarap otyr ma?
Elbasy Nursultan Nazarbaev óziniń «Rýhani jańǵyrý» maqalsynda bylai deidi: « HH ǵasyrdaǵy batystyq jańǵyrý úlgisiniń búgingi zamannyń bolmysyna sai kelmeýiniń syry nede? Menińshe, basty kemshiligi – olardyń ózderine ǵana tán qalyby men tájiribesin basqa halyqtar men órkenietterdiń erekshelikterin eskermei, bárine jappai eriksiz tańýynda. Ájeptáýir jańǵyrǵan qoǵamnyń óziniń tamyry tarihynyń tereńinen bastaý alatyn rýhani kody bolady. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – sol ulttyq kodyńdy saqtai bilý. Onsyz jańǵyrý degenińizdiń qur jańǵyryqqa ainalýy op-ońai».
Iá, endeshe, bizdiń «Er Tóstik» ertegimiz bizdiń ulttyq kodymyz ǵoi. Ulttyq kodtyń jandanyp, jańǵyrǵany durys delik, alaida joq jerden tujyrym jasap, qazaqtyń arǵy babasyn adam jeýge tárbieleitindei qandai kún týdy? Basqasy basqa, urpaq tárbiesinde animatsiialyq mýltfilmderdiń orny erekshe ekenin eskerer bolsaq, 2016 jyldan beri Mádeniet jáne sport ministriligi bul videony kórmegen be, álde mán bermegen be?
Mádeniet damyp jatyr, jaǵdai jasalyp jatyr deimiz, alaida, erteń urpaǵyń: «Áke, atam adam etin jegen eken ǵoi» dese, kim jaýap beredi? Nege biz dál osy bir qundylyqqa negiz bolǵan «Er Tóstik» ertegisin de saqtap qala almadyq...
Bul qazaq halqynyń erteden kele jatqan folkloryna jasalǵan qastandyq dep túsinemiz. Ainalyp kelgen kezde, bizdiń elde animatsiialyq mýltfilmderdi qarap, olarǵa baǵa beretin, súzgiden ótkizetin komissiianyń joqtyǵyn, bar bolǵan kúnniń ózinde salǵyrttyq tanytatynyn kórip otyrmyz.
Ertegini burmalap qana qoimai, qazaqtyń arǵy tegin adam etin jeitin qubyjyqqa teńep, óz ideologiiasyn jasap otyrǵan bul animatsiialyq mýltfilm avtorlarynyń nemese jaýapty ministrliktiń túsinik berýin talap etemiz. Bul ǵana emes, bul mýltfilmdi Almaty qalasy tilderdi damytý, muraǵattar jáne qujattama basqarmasynyń tapsyrysy boiynsha túsirilgenin eskersek, bul jaýapsyz qaldyratyn másele emes.
Marǵulan Aqan,
