ححٸ عاسىردا اتا-انا ٷشٸن بالاسىنىڭ كٶڭٸلٸن اۋلاۋ قولىنا سمارتفوندى ۇستاتىپ, مۋلتفيلم قوسىپ بەرۋٸمەن شەكتەلٸپ جاتىر. ارىسىن ايتپاعان كەزدە, قازاق قوعامىندا بۇل جيٸ كەزدەسەتٸن فاكتور.
YouTube جەلٸسٸندە 333 315 جازىلۋشىسى بار «Anima Book» كانالى تٸركەلگەن. انىعىن ايتقان كەزدە, وتاندىق ٶنٸمدەردٸ سونىڭ ٸشٸندە, قازاق ەرتەگٸلەرٸن انيماتسييالاپ جٷرگەن ارتۋر جەنە يگور كراۋستاردىڭ جۇمىستارى جيناقتالعان.
وتاندىق انيماتسييالىق فيلمدەردٸ, مۋلتفيلمدەردٸ جانداندىرۋ مەسەلەسٸ جىل سايىن كٶتەرٸلٸپ, نەتيجەسٸن مولىنان بەرمەسە دە, ەڭبەك جاسالىپ-اق جاتىر. الايدا, قازاق ەرتەگٸلەرٸن دەل بۇلاي بۇرمالاپ بەرگەنشە, وقىتا بەرگەن جٶن سەكٸلدٸ. داۋدىڭ باسى قايدان شىقتى?
YouTube جەلٸسٸنە كٸرٸپ «ٸزدەۋ» باتىرماسىنا «ەر تٶستٸك» دەپ ٸزدەۋ جاساپ قالساڭىز, ەڭ بٸرٸنشٸ تۇرعان ارتۋر مەن يگور كرۋاس جاساعان مۋلتفيلمگە تاپ بولاسىز. 2016 جىلدىڭ 28 اقپانىندا جٷكتەلگەن بۇل ۆيدەونى 2 034 028 (ەكٸ ميلليوننان استام) ادام قاراپ ٷلگەرگەن. ەرينە, ەرتەگٸنٸ ٷلكەندەر ەمەس, بالالار وقيدى جەنە كٶرەدٸ. ەندەشە, بۇل تٷسٸرٸلگەن ەرتەگٸنٸ قازاق تٸلٸندە وسىنشا ادام كٶردٸ دەگەن سٶز.
«Azia animation» ۇسىنعان ەرتەگٸنٸ كٶرٸپ شىقتىق. سونىمەن, قالاي باستالدى?
«حالىق ەپوسىنىڭ جەلٸسٸمەن تٷسٸرٸلگەن انيماتسييالىق فيلم» دەپ كٶرسەتٸلگەن مۋلتفيلم بٸز بٸلەتٸن ەرنازار بايدىڭ سەگٸز ەمەس, التى بالاسى بولعان دەپ باستالادى. ەرتەگٸنٸڭ ەپوستاعى نەگٸزگٸ ٷلگٸسٸندە: «ەرنازار دەگەن كٸسٸپ بولىپتى, ەرنازاردىڭ ٶزٸ باي بولىپتى. ٶرٸس تولعان جىلقىلارى بولىپتى. ەرنازاردىڭ سەگٸز ۇلى بولىپتى» دەپ جازىلادى. ەندەشە, مۋلتفيلمدەگٸ ەكٸ بالاسى قايدا كەتتٸ?
نۋمەرولوگييا بويىنشا, كەز كەلگەن اڭىز نە ەرتەگٸدەگٸ ايتىلاتىن سانداردىڭ ٶزٸندٸك ەرەكشەلٸگٸ بار. قازاق «سەگٸز قىرلى, بٸر سىرلى» دەپ تەگٸنەن ايتقان جوق. بۇل ساننىڭ ۇلت ٷشٸن ٶزٸندٸك قاسيەتٸ, تانىمى بار. ال, مۋلتفيلمدەگٸ التىعا كەلسەك, بۇل جالپى بٸز بٸلەتٸن ەۆرەيلەر ٷشٸن قاسيەتتٸ سانداردىڭ بٸرٸ, ياعني, «سولوموننىڭ تاڭباسى».
ەرتەگٸ جەلٸسٸ بويىنشا ەرنازاردىڭ سەگٸز ۇلى جۇت بولىپ, ەل مالىن الىسقا, وتارعا ايداپ كەتكەن كەزدە سولارمەن بٸرگە جوعالادى. ال, مۋلتفيلمدە ەرنازار ٷلكەن جيىن جاساپ, التى بالاسىنىڭ ۋەجٸن تىڭدايدى-مىس. سونداعى ەرنازاردىڭ اۋزىنا سالىپ بەرگەن سٶز مىناۋ: «قىزدىڭ نە كەرەگٸ بار, ولارمەن ارتىق ۋاقىت ٶتكٸزگەننە باسقا ەشتەڭەگە دە جارامايدى». قاي قازاقتىڭ باباسى بالاسىنا «ٷيلەنبە, قىز جامان» دەپ ەدٸ. قىزعا قىرىق ٷيدەن تيىم سالعان ۇلتتىڭ, قىزعا دەگەن قۇرمەتٸ دە بولعان. تٸپتٸ تۇرمىس قۇرماعان قىزدىڭ ورنى تٶردە بولعان. ودان بٶلەك قازاق ۇلىنا ون ٷش جاس وتاۋ يەسٸ دەپ, ەرتە ٷي بولىپ, ۇرپاق تەربيەلەۋگە شاقىرعان. ال بٸزدٸڭ كەيٸپكەر ەرنازار شالدىڭ مۇنىسى نەسٸ ەلدە اۆتورلاردىڭ باسقا بٸر ويلاعانى بار ما?
قازاق ادامنىڭ ەتٸن جەگەن بە ەدٸ?
بٸز وقىپ ٶسكەن «ەر تٶستٸك» شاڭىراقتىڭ كٷلدٸرەۋٸشٸندە تۇرعان تٶستٸكتٸ جەگەن انامىزدىڭ ٸشٸنە بٸتٸپ, باتىر بولىپ ٶسەتٸن ەدٸ. ال بٸزدٸڭ انيماتورلار قازاقتىڭ جابايىلىعىن كٶرسەتكٸسٸ كەلگەندەي, بۇل عانا ەمەس, تٸپتٸ كاننيبال قىلىپ جەتكٸزگٸسٸ كەلگەنٸ قالاي?
ەرنازار مەن كەمپٸرٸ قارنى اشىپ, اقىرى شال اڭعا شىعادى. اڭ اتىپ جولى بولماعان سوڭ, ٶرت شىققان مەكەنگە بارىپ, بەسٸكتە جاتقان بالانى كٶرەدٸ. مىنا ديالوگتا قاراڭىز:
- و-و, بالپاناقتاي, سەمٸز ەكەن ٶزٸ! ەگەر بٸلە بٸلسەڭ, ەرنازار ەشقاشان اڭشىلىقتان قۇر قول قايتپاعان.
اڭعا شىققان ادام اڭ اتىپ السا بٸر جٶن, ادام اۋلاپ قايتىپتى دەگەندٸ قاي اتامىزدان ەستٸدٸك?!
ٷيٸنە ورالعان ەرنازار, كەمپٸرٸنە بالانى ۇستاتىپ جاتىپ: «بەيبٸشە, مە, ۇستا, مىنادان ماعان جاقسىلاپ تاماق جاساپ بەرشٸ» دەيدٸ. سوندا بٸزدٸڭ ەپوسىمىز تەربيەلٸك مەنٸ بار, باتىرلىقتى ەمەس, كاننيباليزمدٸ دەرٸپتەگەن بە? ونى ايتپاعان كٷننٸڭ ٶزٸندە, بۇل ەرتەگٸنٸ بٸلمەيتٸن ادام بولسا باسقا ەڭگٸمە, حالىقتىڭ جادىندا ساقتالعان ۇلتتىق كودىمىزدى, ەرتەگٸمٸزدٸ بۇلاي بۇرمالاۋعا نە سەبەپ بولدى?
بٸر جارىم ساعاتقا سوزىلعان انيماتسييالىق بۇل «ەرتٶستٸك» مۋلمفيلمٸنٸڭ العاشقى 12 مينۋتىندا ادامنىڭ اقىلى جەتپەيتٸن وسىنداي بۇرمالاۋلار بار. ارى قاراي ايتىپ قاجەتٸ جوق تا شىعار.
مەدەنيەت جەنە سپورت مينيسترلٸگٸ ەلباسىنىڭ ماقالاسىنا بەي-جاي قاراپ وتىر ما?
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ٶزٸنٸڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالسىندا بىلاي دەيدٸ: « حح عاسىرداعى باتىستىق جاڭعىرۋ ٷلگٸسٸنٸڭ بٷگٸنگٸ زاماننىڭ بولمىسىنا ساي كەلمەۋٸنٸڭ سىرى نەدە? مەنٸڭشە, باستى كەمشٸلٸگٸ – ولاردىڭ ٶزدەرٸنە عانا تەن قالىبى مەن تەجٸريبەسٸن باسقا حالىقتار مەن ٶركەنيەتتەردٸڭ ەرەكشەلٸكتەرٸن ەسكەرمەي, بەرٸنە جاپپاي ەرٸكسٸز تاڭۋىندا. ەجەپتەۋٸر جاڭعىرعان قوعامنىڭ ٶزٸنٸڭ تامىرى تاريحىنىڭ تەرەڭٸنەن باستاۋ الاتىن رۋحاني كودى بولادى. جاڭا تۇرپاتتى جاڭعىرۋدىڭ ەڭ باستى شارتى – سول ۇلتتىق كودىڭدى ساقتاي بٸلۋ. ونسىز جاڭعىرۋ دەگەنٸڭٸزدٸڭ قۇر جاڭعىرىققا اينالۋى وپ-وڭاي».
يە, ەندەشە, بٸزدٸڭ «ەر تٶستٸك» ەرتەگٸمٸز بٸزدٸڭ ۇلتتىق كودىمىز عوي. ۇلتتىق كودتىڭ جاندانىپ, جاڭعىرعانى دۇرىس دەلٸك, الايدا جوق جەردەن تۇجىرىم جاساپ, قازاقتىڭ ارعى باباسىن ادام جەۋگە تەربيەلەيتٸندەي قانداي كٷن تۋدى? باسقاسى باسقا, ۇرپاق تەربيەسٸندە انيماتسييالىق مۋلتفيلمدەردٸڭ ورنى ەرەكشە ەكەنٸن ەسكەرەر بولساق, 2016 جىلدان بەرٸ مەدەنيەت جەنە سپورت مينيسترٸلٸگٸ بۇل ۆيدەونى كٶرمەگەن بە, ەلدە مەن بەرمەگەن بە?
مەدەنيەت دامىپ جاتىر, جاعداي جاسالىپ جاتىر دەيمٸز, الايدا, ەرتەڭ ۇرپاعىڭ: «ەكە, اتام ادام ەتٸن جەگەن ەكەن عوي» دەسە, كٸم جاۋاپ بەرەدٸ? نەگە بٸز دەل وسى بٸر قۇندىلىققا نەگٸز بولعان «ەر تٶستٸك» ەرتەگٸسٸن دە ساقتاپ قالا المادىق...
بۇل قازاق حالقىنىڭ ەرتەدەن كەلە جاتقان فولكلورىنا جاسالعان قاستاندىق دەپ تٷسٸنەمٸز. اينالىپ كەلگەن كەزدە, بٸزدٸڭ ەلدە انيماتسييالىق مۋلتفيلمدەردٸ قاراپ, ولارعا باعا بەرەتٸن, سٷزگٸدەن ٶتكٸزەتٸن كوميسسييانىڭ جوقتىعىن, بار بولعان كٷننٸڭ ٶزٸندە سالعىرتتىق تانىتاتىنىن كٶرٸپ وتىرمىز.
ەرتەگٸنٸ بۇرمالاپ قانا قويماي, قازاقتىڭ ارعى تەگٸن ادام ەتٸن جەيتٸن قۇبىجىققا تەڭەپ, ٶز يدەولوگيياسىن جاساپ وتىرعان بۇل انيماتسييالىق مۋلتفيلم اۆتورلارىنىڭ نەمەسە جاۋاپتى مينيسترلٸكتٸڭ تٷسٸنٸك بەرۋٸن تالاپ ەتەمٸز. بۇل عانا ەمەس, بۇل مۋلتفيلمدٸ الماتى قالاسى تٸلدەردٸ دامىتۋ, مۇراعاتتار جەنە قۇجاتتاما باسقارماسىنىڭ تاپسىرىسى بويىنشا تٷسٸرٸلگەنٸن ەسكەرسەك, بۇل جاۋاپسىز قالدىراتىن مەسەلە ەمەس.
مارعۇلان اقان,
