Adam balasy dúniege kelgennen keiin qalyptasý evoliýtsiiasyn ótedi. Ár zamannyń sipatyna qarai ol evoliýtsiia ózgere beredi. Egerde qola dáýirinde metallýrgiianyń keń qanat jaiyp, eńbek quraldary men qarý-jaraq jasaýdyń shyńyna jetken bolsa, jiyrmasynshy ǵasyrda adamzattyń áleýmettik-mádeni ómiri jańasha damý qarqynyn alǵan bolatyn. Onyń barlyǵy tarih. Biraq, individ bolyp qalyptasyp kele jatqan óskin tarihty egjei-tegjeili zertteý tiis. Óitkeni, kóptegen másele tájiribege kelip tireledi. Adam balasy neǵurlym kóp kórip, kóp tanyǵan saiyn bolashaqqa degen qadamy nyq bola bastaidy. Tal-boiynan jiger paida bolyp, rýhy asqaqtaidy. Onyń saldary – eńbekke jeteleidi.
Zamannan zamanǵa, dáýirden dáýirge jetken jalǵyz ǵana aqiqaty bar aksioma – adam balasy úzdiksiz damý satysyn tek qana eńbekpen jalǵastyrady. Eńbek ártúrli formamen beriledi. Qara jumys, oidyń jumysy, izdenis, taný, kórip-bilý, toqyraý degen siiaqty.
Qazaq Eli bul damý úrdisinen ada emes. Ǵasyrlar toǵysynda táýelsizdikti ańsaǵan ata-baba armany júzege asyp – egemendikke ie bolǵan edik. Qazaq jerinde arailap atqan aq tańy, eń aldymen, osynaý Alataýdan Arqaǵa, Altaidan Atyraýǵa kósilgen darhan dalany aq naizanyń ushymen, aq bilektiń kúshimen, aqylmen, berik taqymmen qorǵap, saqtap qalǵan ata-babalarymyzdyń uly kúresteriniń zańdy da naqty nátijesi. Endi bizde shirek ǵasyrda el shańyraǵy shaiqalmai, irgemiz bekidi, eldik dástúr ornyqty, kógimizde kók bairaq jelbiredi. Ulttyq qundylyqtar ulyqtalýda. Berekeli birlik kózi – etnosaralyq kelisim men dini túsinikke negizdelgen biregei Qazaqstandyq qoǵam qalyptasty. Árine, jumys jasaityn tustary az emes. Tutas bir qoǵamdy jetpis jyl bodandyqtan keiin bir arnaǵa toǵystyryp, bir kósh-kerýenge ilestirý ońai emes.
Sondyqtan, qazirgi ýaqytta pragmatizm degen túsinik bizge qajet. Pragmatizm teoriiasy árekettiń boljaldy qorytyndysy, ol da qural. Onyń qundylyǵy áreketti tabysty ete alýyna bailanysty bolyp keledi. «Pragmatizm – ózińniń ulttyq jáne jeke bailyǵyńdy naqty bilý, ony únemdi paidalanyp, soǵan sáikes bolashaǵyńdy josparlai alý, ysyrapshyldyq pen astamshylyqqa, dańǵoilyq pen kerdeńdikke jol bermeý degen sóz. Qazirgi qoǵamda shynaiy mádeniettiń belgisi – orynsyz sán-saltanat emes. Kerisinshe, ustamdylyq, qanaǵatshyldyq pen qarapaiymdylyq, únemshildik pen oryndy paidalaný kórgendilikti kórsetedi». Al eńbekke baǵyttalǵan pragmatizm evoliýtsiialyq damýdyń jańa deńgeii.
Qairat Seitqazin,
Aqmola oblysy «Rýhani jańǵyrý»
Óńirlik jobalyq kensesiniń jetekshisi
