Qasym-Jomart Toqaevtyń Mańǵystaý oblysyna jumys sapary óńirdiń áleýmettik-ekonomikalyq damýy jóninde keńes ótkizýden bastaldy, dep habarlaidy "Ult aqparat" Aqordaǵa silteme jasap.
Prezident óz sózinde Qazaqstandy ekonomikalyq jáne rýhani-mádeni turǵydan damytýda óńirdiń róli zor ekenin atap ótti.
– 30 jylda bul ólkege 7 trillion teńgeden astam investitsiia tartyldy. Aimaqtaǵy ónerkásip óndirisiniń kólemi 2 esege, iaǵni 3,5 paiyzdan 8 paiyzǵa deiin artty. Oblys óńirlik jalpy ónim deńgeii boiynsha aldyńǵy qatardaǵy bestikke kiredi. Elimizdiń toraptyq kólik-logistika ortalyǵy osynda ornalasqan. Aqtaý jáne Quryq ailaqtary – Qazaqstannyń teńizge shyǵatyn qaqpasy. Táýelsizdik kezeńinde oblysta 11,3 million sharshy metr turǵyn úi paidalanýǵa berildi. 78 mektep, 334 balabaqsha salyndy, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Sonymen qatar Prezident aimaqta jyldam sheshýdi qajet etetin birqatar qordalanǵan másele bar ekenine nazar aýdardy. Atap aitqanda, Memleket basshysy oblysta eńbek daýlary órship turǵanyn erekshe atap ótti.
– Jyl basynan beri óńirde osyndai 150 daý týyndady. Bári zań aiasynda sheshilýge tiis. Jańaózende turaqty jumys isteitin Vedomstvoaralyq shtab qurý qajet. Oǵan memlekettik organdar men «Samuryq-Qazyna» belsene qatysýy kerek. Bul shtab shuǵyl sheshim qabyldaýǵa jáne halyqpen tyǵyz qatynas ornatýy qajet, – dedi Prezident.
Memleket basshysy oblysta jumyssyzdyq máselesiniń ýshyǵyp turǵanyna mán berip, jergilikti jurttyń jumys tappai júrgenin, al merdigerlerdiń basqa jaqtan eńbek kúshin tartatynyn aitty. Qasym-Jomart Toqaev ákimdik pen «Samuryq-Qazyna» qoryna, eń aldymen, óńirdiń jergilikti turǵyndaryn jumyspen qamtýǵa basa mán berýdi tapsyrdy.
Prezident infliatsiia deńgeiiniń joǵary ekenin jáne azyq-túlik taýarlarynyń baǵasy tez qymbattap jara jatqanyn kelesi bir mańyzdy másele retinde atap ótip, atalǵan problemany sheshý qajettigin aitty.
– Azyq-túliktiń 80 paiyzǵa jýyǵy importtalady. Osy rette, 50 myń tonna kókónis syiatyn qoimalardyń tapshylyǵy baiqalady. Bul - elimiz boiynsha eń joǵary kórsetkish. Atalǵan máseleni mańyzdylyǵyna qarai sheshý qajet. Ol úshin tiisti mehanizmder bar. Osyǵan qatysty Úkimet Kókónis qoimalarynyń qurylysy jónindegi jol kartasyn ázirledi. Azyq-túlik baǵasynyń qymbattaýyn toqtatý úshin aýyl sharýashylyǵy ónimderine tolyq qoljetimdi ári retke keltirilgen saýda alańdaryn ashý kerek. Ákimdikke Aqtaý qalasynda kommýnaldy jáne kóterme bazarlardy salýdy tapsyramyn, – dedi Memleket basshysy.
Sonymen qatar Prezident bankrot jaǵdaiynda turǵan Beineý astyq terminalynyń jumysyn qaita qalpyna keltirý qajettigin jetkizdi. Onyń pikirinshe, bul óńirdi unmen jáne jemmen tolyq qamtamasyz etip, 200 jańa jumys ornyn ashýǵa múmkindik beredi. Osy mindetterdi sheshý úshin Qasym-Jomart Toqaev oblys ákimdigi men Áleýmettik kásipkerlik korporatsiiaǵa azyq-túlik taýarlarynyń baǵasyn tómendetý, saýda infraqurylymyn damytý sharalaryn qabyldaýdy, ózge aimaqtardyń óndirýshilerimen uzaqmerzimdi sharttar jasaýdy tapsyrdy.
Prezident oblystaǵy ózekti problemalardyń biri – óńir turǵyndarynyń sapaly aýyzsýmen tolyq qamtamasyz etilmeýine arnaiy toqtaldy. Qasym-Jomart Toqaev óńirde qyrýar qarjynyń túrli qymbat ǵimarattar salýǵa jáne basqa da maqsattarǵa jumsalyp jatqanyn atap ótti. Onyń aitýynsha, bul da kerek, biraq, eshqaisysy sýdan mańyzdy emes.
– Men Joldaýymda Kendirli eldi mekeninde sý tushytý zaýytyn salýdy tapsyrǵan bolatynmyn. Úkimet «Samuryq-Qazyna» qorymen birlesip, 2024 jyldyń sońyna deiin zaýytty iske qosýy kerek. Aýyldyq jerler áli kúnge deiin sapaly aýyzsýǵa muqtaj. Oblystaǵy 12 eldi mekende, iaǵni aýyldardyń 20 paiyzynda aýyzsý joq. Biyl 4 aýylǵa ǵana sý jetkizý josparlanǵan. Bul jumystyń qarqyny óte baiaý. Ákimdikke kelesi jyldyń sońyna deiin osy 12 aýyldyń bárine taza sý berýdi tapsyramyn, – dedi Prezident.
Memleket basshysy 2025 jylǵa qarai sýǵa degen suranys arta túsetinine toqtaldy. Aqtaý qalasyn sýmen qamtamasyz etýge qatysty bul máseleni sheshý úshin Memleket basshysy Úkimet pen óńir ákimdigine «MAEK-Qazatomónerkásip» keshenin jańǵyrtý jónindegi is-sharalardyń shuǵyl josparyn ázirleýdi tapsyrdy. Qasym-Jomart Toqaev sheneýnikterdiń biliksizdiginen «Kaspii» sý tushytý zaýytynyń qýatyn arttyrý jobasynyń júzege asyrylýy sozbalańǵa salynyp ketkenin jáne jobanyń quny kóterilgenin synǵa aldy. Prezident jyl sońyna deiin atalǵan jobany aiaqtaýdy tapsyrdy.
Memleket basshysy munai-gaz salasyn odan ári damytý, sonyń ishinde óńirdegi jańa ken oryndaryn igerý máselesin kóterdi. Osy rette, Memleket basshysy jalpy quny shamamen 5 milliard dollar bolatyn «Qalamqas teńiz» jáne «Hazar» iri ken oryndaryn igerý jumystaryn bastaý jónindegi sheshimin eske saldy. Prezident ken oryndaryn igerý jumystaryna jergilikti kompaniialar men kadrlardy barynsha tartýdyń mańyzdy ekenin atap ótti.
Budan bólek Qasym-Jomart Toqaev munai ken oryndarynyń birte-birte tozýyna, 2030 jylǵa qarai óndiriletin munaidyń azaiýyna bailanysty problemany da qozǵady. Atalǵan máseleni sheshý úshin Prezident geologiialyq barlaý jáne jańa ken oryndaryn izdeý baǵytyna belsendi túrde investitsiia tartýǵa shaqyrdy. Bul jumystardy atqarý barysynda jyl sońyna deiin qurylatyn Ulttyq geologiialyq qyzmet mańyzdy ról atqarýǵa tiis.
Keńes barysynda óńir ekonomikasyn, sonyń ishinde shaǵyn jáne orta biznesti ártaraptandyrýǵa arnaiy mán berildi. Shikizat sektoryndaǵy, onyń ishinde dári-dármek, meditsinalyq buiymdar, elektr kabelderi óndirisi boiynsha jobalardy júzege asyrýǵa mán bere otyryp, Arnaýly ekonomikalyq aimaqtyń áleýetin odan ári arttyrýdyń ózektiligine nazar aýdaryldy.
Qasym-Jomart Toqaev óńirde jappai mal shyǵynyna alyp kelgen qýańshylyq máselesine qatysty kózqarasyn bildirdi. Memleket basshysy muqtaj fermerlerge kómek kórsetý kezinde sheneýnikterdiń sylbyrlyǵyn synǵa aldy. Onyń aitýynsha, oblys ákimdigi men quzyrly ministrlik qaita-qaita qaǵazyn túgendep, qujatyn rettep otyrǵanda ahýaldy turaqtandyrý úshin rezervten bólingen tiisti qarajat qinalǵan sharýalarǵa mezgilinde jetpegen.
– Qudyq qazýǵa bólinetin sýbsidiia 80-nen 50 paiyzǵa deiin qysqarǵan bolatyn. Úkimetke bul sheshimdi qaita qaraýdy tapsyramyn. Mańǵystaý jáne Qyzylorda oblystary úshin ótemaqy mólsherin qaitadan 80 paiyzǵa deiin kóbeitý qajet. Quzyrly ministrlik shóldi aimaqta aýyl sharýashylyǵyn damytý úshin usynys engizsin. Onyń ǵylymi negizi bolýy shart. Halyqaralyq ozyq tájiribeni, sonyń ishinde Izraildiń tásilin zertteńizder, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezident zańsyz balyq aýlaý áreketteriniń kóbeiip ketkenin taǵy bir ózekti problema retinde atady. Osy rette, Memleket basshysy munyń qýdalaýmen ǵana sheshilmeitinin aitty. Qasym-Jomart Toqaev balyq ósirip, ony óńdeitin kásiporyn qurýǵa qolaily jaǵdai jasaý kerek dep esepteidi.
Prezident elimizdegi eń úzdik on týristik aimaqtyń qataryna qosylatyn Mańǵystaý oblysynyń týristik áleýeti zor ekenin atap ótti. Ol munyń dáleli retinde osy jyldyń birinshi jartysynda týrister sany úsh ese artqanyn alǵa tartty. Degenmen, Prezident kýrortty jerlerdiń týristik áleýeti tolyq igerilmei otyrǵanyn jetkizdi.
– Kaspii jaǵalaýy siiaqty dástúrli baǵyttarmen qatar, jaqyn keleshekte Kendirli kýrort aimaǵy men Baýtin portynyń da múmkindigin tiimdi paidalaný qajet. Aqtaý qalasyndaǵy týristik aýmaqta injenerlik jáne kólik infraqurylymy jasalýǵa tiis. «Samuryq-Qazyna» qory biyl «Sarsha» eldi-mekeni men «Jyly jaǵajai» kýrorttyq aimaǵyna gaz tartý jumysyn aiaqtaýy kerek, – dedi Memleket basshysy.
Prezident gazben qamtýdyń perspektivalary týraly aita kelip, Úkimetke «Samuryq-Qazyna» qorymen birlesip, úsh jyl merzimde «Beineý-Jańaózen» magistraldi gaz qubyrynyń ekinshi bóliginiń qurylysyn qamtamasyz etýdi jáne Mańǵystaý oblysynyń gaz tasymaldaý júiesin rekonstrýktsiialaýdy tapsyrdy. Bul gaz himiia ónerkásibin damytýǵa múmkindik beredi.
Qasym-Jomart Toqaev densaýlyq saqtaý problemalaryna arnaiy toqtaldy. Memleket basshysy oblysta ekpe salý jumysy óte baiaý júrip jatqanyn, eńbek ujymdary ekpeden jappai bas tartyp otyrǵanyn, jergilikti jurttyń jartysyna jýyǵy meditsinalyq qyzmettiń sapasyna riza emes ekenin atap ótti. Prezident dárigerlerdiń jetispeýshiligin taǵy bir ótkir problema retinde kóterdi.
– Óńirde 276 meditsina mamany jetispeidi. Sonyń ishinde emhanalarǵa 147 dáriger qajet. Sóite tura, joldamamen kelgen jas mamandardyń 28 paiyzy ǵana áleýmettik qoldaýǵa ie bolǵan. Bul esh qisynǵa kelmeidi. Biz jas mamandardy jumysqa belsendi tartyp jatyrmyz. Biraq, olarǵa ýáde etken kómekti bere almai otyrmyz. Aimaqqa qajetti barlyq meditsina qyzmetkerlerine tolyq áleýmettik qoldaý kórsetýdi oblys ákimdigine tapsyramyn, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Sonymen qatar Memleket basshysy densaýlyq saqtaý júiesiniń infraqurylymy men materialdyq-tehnikalyq bazasyn jańartýdy mańyzdy mindet sanaidy. Úkimet pen ákimdik osy máseleni sheshýi kerek. Óńirdegi turǵyn úi- kommýnaldyq sharýashylyǵynyń jaǵdaiy da Prezident nazarynan tys qalmady.
– Qala turǵyndarynyń sany ósken saiyn elektr qýatyn tutyný kólemi de arta túspek. Sondyqtan ákimdik 2023 jylǵa deiin Aqtaýdaǵy Botanikalyq baqtyń mańyna qosalqy elektr stantsiiasyn salýǵa tiis, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Sonymen qatar Memleket basshysy Aqtaý qalasyn kógaldandyrý jumystaryn sapaly uiymdastyrýdy talap etip, oblys ákimine aǵash otyrǵyzý máselesin sheshýdi tapsyrdy.
Budan bólek Prezident jergilikti ekologiialyq problemalarǵa, sonyń ishinde «Qoshqar Ata» qaldyqtar qoimasyna qatysty máselege toqtaldy. Memleket basshysy Úkimet pen oblys ákimdigine úsh jyl merzim ishinde qaldyq qoimasyn qaita qalpyna keltirýdi jáne qaldyq jinalatyn tolyq infraqurylym qalyptastyrýdy, sondai-aq qatty turmys qaldyqtaryn normativti talaptarǵa sai óńdeý jumystaryn tolyq aiaqtaýdy tapsyrdy.
Qasym-Jomart Toqaev óńirdegi kólik-tranzit áleýetin damytýdy taǵy bir mańyzdy mindet retinde atady. Bul rette elimizdiń teńiz porty arqyly ótetin transkaspii mýltimodaldi halyqaralyq jolynyń mańyzy arta túsedi. Osyǵan orai Memleket basshysy Úkimetke Aqtaý jáne Quryq porttarynyń bazasynda konteinerlik hab qurýǵa jáne Qytaidan keletin eksporttyq júkterdiń bir bóligin qaita baǵyttaýǵa tapsyrma berdi.
Prezident sóziniń sońynda kóterilgen máselelerdi sheshý úshin Úkimet pen oblys ákimdigine eki aptanyń ishinde Óńirdi damytýdyń keshendi josparyn bekitýdi tapsyrdy.
Jiyn barysynda Mańǵystaý oblysynyń ákimi Nurlan Noǵaev, Premer-Ministrdiń orynbasary Roman Skliar jáne «Samuryq-Qazyna» Ulttyq ál-aýqat qory» aktsionerlik qoǵamynyń basqarma tóraǵasy Almasadam Sátqaliev baiandama jasady.
