قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ماڭعىستاۋ وبلىسىنا جۇمىس ساپارى ٶڭٸردٸڭ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋى جٶنٸندە كەڭەس ٶتكٸزۋدەن باستالدى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" اقورداعا سٸلتەمە جاساپ.
پرەزيدەنت ٶز سٶزٸندە قازاقستاندى ەكونوميكالىق جەنە رۋحاني-مەدەني تۇرعىدان دامىتۋدا ٶڭٸردٸڭ رٶلٸ زور ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
– 30 جىلدا بۇل ٶلكەگە 7 تريلليون تەڭگەدەن استام ينۆەستيتسييا تارتىلدى. ايماقتاعى ٶنەركەسٸپ ٶندٸرٸسٸنٸڭ كٶلەمٸ 2 ەسەگە, ياعني 3,5 پايىزدان 8 پايىزعا دەيٸن ارتتى. وبلىس ٶڭٸرلٸك جالپى ٶنٸم دەڭگەيٸ بويىنشا الدىڭعى قاتارداعى بەستٸككە كٸرەدٸ. ەلٸمٸزدٸڭ توراپتىق كٶلٸك-لوگيستيكا ورتالىعى وسىندا ورنالاسقان. اقتاۋ جەنە قۇرىق ايلاقتارى – قازاقستاننىڭ تەڭٸزگە شىعاتىن قاقپاسى. تەۋەلسٸزدٸك كەزەڭٸندە وبلىستا 11,3 ميلليون شارشى مەتر تۇرعىن ٷي پايدالانۋعا بەرٸلدٸ. 78 مەكتەپ, 334 بالاباقشا سالىندى, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
سونىمەن قاتار پرەزيدەنت ايماقتا جىلدام شەشۋدٸ قاجەت ەتەتٸن بٸرقاتار قوردالانعان مەسەلە بار ەكەنٸنە نازار اۋداردى. اتاپ ايتقاندا, مەملەكەت باسشىسى وبلىستا ەڭبەك داۋلارى ٶرشٸپ تۇرعانىن ەرەكشە اتاپ ٶتتٸ.
– جىل باسىنان بەرٸ ٶڭٸردە وسىنداي 150 داۋ تۋىندادى. بەرٸ زاڭ اياسىندا شەشٸلۋگە تيٸس. جاڭاٶزەندە تۇراقتى جۇمىس ٸستەيتٸن ۆەدومستۆوارالىق شتاب قۇرۋ قاجەت. وعان مەملەكەتتٸك ورگاندار مەن «سامۇرىق-قازىنا» بەلسەنە قاتىسۋى كەرەك. بۇل شتاب شۇعىل شەشٸم قابىلداۋعا جەنە حالىقپەن تىعىز قاتىناس ورناتۋى قاجەت, – دەدٸ پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى وبلىستا جۇمىسسىزدىق مەسەلەسٸنٸڭ ۋشىعىپ تۇرعانىنا مەن بەرٸپ, جەرگٸلٸكتٸ جۇرتتىڭ جۇمىس تاپپاي جٷرگەنٸن, ال مەردٸگەرلەردٸڭ باسقا جاقتان ەڭبەك كٷشٸن تارتاتىنىن ايتتى. قاسىم-جومارت توقاەۆ ەكٸمدٸك پەن «سامۇرىق-قازىنا» قورىنا, ەڭ الدىمەن, ٶڭٸردٸڭ جەرگٸلٸكتٸ تۇرعىندارىن جۇمىسپەن قامتۋعا باسا مەن بەرۋدٸ تاپسىردى.
پرەزيدەنت ينفلياتسييا دەڭگەيٸنٸڭ جوعارى ەكەنٸن جەنە ازىق-تٷلٸك تاۋارلارىنىڭ باعاسى تەز قىمباتتاپ جارا جاتقانىن كەلەسٸ بٸر ماڭىزدى مەسەلە رەتٸندە اتاپ ٶتٸپ, اتالعان پروبلەمانى شەشۋ قاجەتتٸگٸن ايتتى.
– ازىق-تٷلٸكتٸڭ 80 پايىزعا جۋىعى يمپورتتالادى. وسى رەتتە, 50 مىڭ توننا كٶكٶنٸس سىياتىن قويمالاردىڭ تاپشىلىعى بايقالادى. بۇل - ەلٸمٸز بويىنشا ەڭ جوعارى كٶرسەتكٸش. اتالعان مەسەلەنٸ ماڭىزدىلىعىنا قاراي شەشۋ قاجەت. ول ٷشٸن تيٸستٸ مەحانيزمدەر بار. وسىعان قاتىستى ٷكٸمەت كٶكٶنٸس قويمالارىنىڭ قۇرىلىسى جٶنٸندەگٸ جول كارتاسىن ەزٸرلەدٸ. ازىق-تٷلٸك باعاسىنىڭ قىمباتتاۋىن توقتاتۋ ٷشٸن اۋىل شارۋاشىلىعى ٶنٸمدەرٸنە تولىق قولجەتٸمدٸ ەرٸ رەتكە كەلتٸرٸلگەن ساۋدا الاڭدارىن اشۋ كەرەك. ەكٸمدٸككە اقتاۋ قالاسىندا كوممۋنالدى جەنە كٶتەرمە بازارلاردى سالۋدى تاپسىرامىن, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
سونىمەن قاتار پرەزيدەنت بانكروت جاعدايىندا تۇرعان بەينەۋ استىق تەرمينالىنىڭ جۇمىسىن قايتا قالپىنا كەلتٸرۋ قاجەتتٸگٸن جەتكٸزدٸ. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, بۇل ٶڭٸردٸ ۇنمەن جەنە جەممەن تولىق قامتاماسىز ەتٸپ, 200 جاڭا جۇمىس ورنىن اشۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. وسى مٸندەتتەردٸ شەشۋ ٷشٸن قاسىم-جومارت توقاەۆ وبلىس ەكٸمدٸگٸ مەن ەلەۋمەتتٸك كەسٸپكەرلٸك كورپوراتسيياعا ازىق-تٷلٸك تاۋارلارىنىڭ باعاسىن تٶمەندەتۋ, ساۋدا ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ شارالارىن قابىلداۋدى, ٶزگە ايماقتاردىڭ ٶندٸرۋشٸلەرٸمەن ۇزاقمەرزٸمدٸ شارتتار جاساۋدى تاپسىردى.
پرەزيدەنت وبلىستاعى ٶزەكتٸ پروبلەمالاردىڭ بٸرٸ – ٶڭٸر تۇرعىندارىنىڭ ساپالى اۋىزسۋمەن تولىق قامتاماسىز ەتٸلمەۋٸنە ارنايى توقتالدى. قاسىم-جومارت توقاەۆ ٶڭٸردە قىرۋار قارجىنىڭ تٷرلٸ قىمبات عيماراتتار سالۋعا جەنە باسقا دا ماقساتتارعا جۇمسالىپ جاتقانىن اتاپ ٶتتٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل دا كەرەك, بٸراق, ەشقايسىسى سۋدان ماڭىزدى ەمەس.
– مەن جولداۋىمدا كەندٸرلٸ ەلدٸ مەكەنٸندە سۋ تۇشىتۋ زاۋىتىن سالۋدى تاپسىرعان بولاتىنمىن. ٷكٸمەت «سامۇرىق-قازىنا» قورىمەن بٸرلەسٸپ, 2024 جىلدىڭ سوڭىنا دەيٸن زاۋىتتى ٸسكە قوسۋى كەرەك. اۋىلدىق جەرلەر ەلٸ كٷنگە دەيٸن ساپالى اۋىزسۋعا مۇقتاج. وبلىستاعى 12 ەلدٸ مەكەندە, ياعني اۋىلداردىڭ 20 پايىزىندا اۋىزسۋ جوق. بيىل 4 اۋىلعا عانا سۋ جەتكٸزۋ جوسپارلانعان. بۇل جۇمىستىڭ قارقىنى ٶتە باياۋ. ەكٸمدٸككە كەلەسٸ جىلدىڭ سوڭىنا دەيٸن وسى 12 اۋىلدىڭ بەرٸنە تازا سۋ بەرۋدٸ تاپسىرامىن, – دەدٸ پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى 2025 جىلعا قاراي سۋعا دەگەن سۇرانىس ارتا تٷسەتٸنٸنە توقتالدى. اقتاۋ قالاسىن سۋمەن قامتاماسىز ەتۋگە قاتىستى بۇل مەسەلەنٸ شەشۋ ٷشٸن مەملەكەت باسشىسى ٷكٸمەت پەن ٶڭٸر ەكٸمدٸگٸنە «ماەك-قازاتومٶنەركەسٸپ» كەشەنٸن جاڭعىرتۋ جٶنٸندەگٸ ٸس-شارالاردىڭ شۇعىل جوسپارىن ەزٸرلەۋدٸ تاپسىردى. قاسىم-جومارت توقاەۆ شەنەۋنٸكتەردٸڭ بٸلٸكسٸزدٸگٸنەن «كاسپيي» سۋ تۇشىتۋ زاۋىتىنىڭ قۋاتىن ارتتىرۋ جوباسىنىڭ جٷزەگە اسىرىلۋى سوزبالاڭعا سالىنىپ كەتكەنٸن جەنە جوبانىڭ قۇنى كٶتەرٸلگەنٸن سىنعا الدى. پرەزيدەنت جىل سوڭىنا دەيٸن اتالعان جوبانى اياقتاۋدى تاپسىردى.
مەملەكەت باسشىسى مۇناي-گاز سالاسىن ودان ەرٸ دامىتۋ, سونىڭ ٸشٸندە ٶڭٸردەگٸ جاڭا كەن ورىندارىن يگەرۋ مەسەلەسٸن كٶتەردٸ. وسى رەتتە, مەملەكەت باسشىسى جالپى قۇنى شامامەن 5 ميلليارد دوللار بولاتىن «قالامقاس تەڭٸز» جەنە «حازار» ٸرٸ كەن ورىندارىن يگەرۋ جۇمىستارىن باستاۋ جٶنٸندەگٸ شەشٸمٸن ەسكە سالدى. پرەزيدەنت كەن ورىندارىن يگەرۋ جۇمىستارىنا جەرگٸلٸكتٸ كومپانييالار مەن كادرلاردى بارىنشا تارتۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
بۇدان بٶلەك قاسىم-جومارت توقاەۆ مۇناي كەن ورىندارىنىڭ بٸرتە-بٸرتە توزۋىنا, 2030 جىلعا قاراي ٶندٸرٸلەتٸن مۇنايدىڭ ازايۋىنا بايلانىستى پروبلەمانى دا قوزعادى. اتالعان مەسەلەنٸ شەشۋ ٷشٸن پرەزيدەنت گەولوگييالىق بارلاۋ جەنە جاڭا كەن ورىندارىن ٸزدەۋ باعىتىنا بەلسەندٸ تٷردە ينۆەستيتسييا تارتۋعا شاقىردى. بۇل جۇمىستاردى اتقارۋ بارىسىندا جىل سوڭىنا دەيٸن قۇرىلاتىن ۇلتتىق گەولوگييالىق قىزمەت ماڭىزدى رٶل اتقارۋعا تيٸس.
كەڭەس بارىسىندا ٶڭٸر ەكونوميكاسىن, سونىڭ ٸشٸندە شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸ ەرتاراپتاندىرۋعا ارنايى مەن بەرٸلدٸ. شيكٸزات سەكتورىنداعى, ونىڭ ٸشٸندە دەرٸ-دەرمەك, مەديتسينالىق بۇيىمدار, ەلەكتر كابەلدەرٸ ٶندٸرٸسٸ بويىنشا جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋعا مەن بەرە وتىرىپ, ارناۋلى ەكونوميكالىق ايماقتىڭ ەلەۋەتٸن ودان ەرٸ ارتتىرۋدىڭ ٶزەكتٸلٸگٸنە نازار اۋدارىلدى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ٶڭٸردە جاپپاي مال شىعىنىنا الىپ كەلگەن قۋاڭشىلىق مەسەلەسٸنە قاتىستى كٶزقاراسىن بٸلدٸردٸ. مەملەكەت باسشىسى مۇقتاج فەرمەرلەرگە كٶمەك كٶرسەتۋ كەزٸندە شەنەۋنٸكتەردٸڭ سىلبىرلىعىن سىنعا الدى. ونىڭ ايتۋىنشا, وبلىس ەكٸمدٸگٸ مەن قۇزىرلى مينيسترلٸك قايتا-قايتا قاعازىن تٷگەندەپ, قۇجاتىن رەتتەپ وتىرعاندا احۋالدى تۇراقتاندىرۋ ٷشٸن رەزەرۆتەن بٶلٸنگەن تيٸستٸ قاراجات قينالعان شارۋالارعا مەزگٸلٸندە جەتپەگەن.
– قۇدىق قازۋعا بٶلٸنەتٸن سۋبسيدييا 80-نەن 50 پايىزعا دەيٸن قىسقارعان بولاتىن. ٷكٸمەتكە بۇل شەشٸمدٸ قايتا قاراۋدى تاپسىرامىن. ماڭعىستاۋ جەنە قىزىلوردا وبلىستارى ٷشٸن ٶتەماقى مٶلشەرٸن قايتادان 80 پايىزعا دەيٸن كٶبەيتۋ قاجەت. قۇزىرلى مينيسترلٸك شٶلدٸ ايماقتا اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ٷشٸن ۇسىنىس ەنگٸزسٸن. ونىڭ عىلىمي نەگٸزٸ بولۋى شارت. حالىقارالىق وزىق تەجٸريبەنٸ, سونىڭ ٸشٸندە يزرايلدٸڭ تەسٸلٸن زەرتتەڭٸزدەر, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت زاڭسىز بالىق اۋلاۋ ەرەكەتتەرٸنٸڭ كٶبەيٸپ كەتكەنٸن تاعى بٸر ٶزەكتٸ پروبلەما رەتٸندە اتادى. وسى رەتتە, مەملەكەت باسشىسى مۇنىڭ قۋدالاۋمەن عانا شەشٸلمەيتٸنٸن ايتتى. قاسىم-جومارت توقاەۆ بالىق ٶسٸرٸپ, ونى ٶڭدەيتٸن كەسٸپورىن قۇرۋعا قولايلى جاعداي جاساۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيدٸ.
پرەزيدەنت ەلٸمٸزدەگٸ ەڭ ٷزدٸك ون تۋريستٸك ايماقتىڭ قاتارىنا قوسىلاتىن ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ تۋريستٸك ەلەۋەتٸ زور ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. ول مۇنىڭ دەلەلٸ رەتٸندە وسى جىلدىڭ بٸرٸنشٸ جارتىسىندا تۋريستەر سانى ٷش ەسە ارتقانىن العا تارتتى. دەگەنمەن, پرەزيدەنت كۋرورتتى جەرلەردٸڭ تۋريستٸك ەلەۋەتٸ تولىق يگەرٸلمەي وتىرعانىن جەتكٸزدٸ.
– كاسپيي جاعالاۋى سيياقتى دەستٷرلٸ باعىتتارمەن قاتار, جاقىن كەلەشەكتە كەندٸرلٸ كۋرورت ايماعى مەن باۋتين پورتىنىڭ دا مٷمكٸندٸگٸن تيٸمدٸ پايدالانۋ قاجەت. اقتاۋ قالاسىنداعى تۋريستٸك اۋماقتا ينجەنەرلٸك جەنە كٶلٸك ينفراقۇرىلىمى جاسالۋعا تيٸس. «سامۇرىق-قازىنا» قورى بيىل «سارشا» ەلدٸ-مەكەنٸ مەن «جىلى جاعاجاي» كۋرورتتىق ايماعىنا گاز تارتۋ جۇمىسىن اياقتاۋى كەرەك, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت گازبەن قامتۋدىڭ پەرسپەكتيۆالارى تۋرالى ايتا كەلٸپ, ٷكٸمەتكە «سامۇرىق-قازىنا» قورىمەن بٸرلەسٸپ, ٷش جىل مەرزٸمدە «بەينەۋ-جاڭاٶزەن» ماگيسترالدٸ گاز قۇبىرىنىڭ ەكٸنشٸ بٶلٸگٸنٸڭ قۇرىلىسىن قامتاماسىز ەتۋدٸ جەنە ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ گاز تاسىمالداۋ جٷيەسٸن رەكونسترۋكتسييالاۋدى تاپسىردى. بۇل گاز حيمييا ٶنەركەسٸبٸن دامىتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
قاسىم-جومارت توقاەۆ دەنساۋلىق ساقتاۋ پروبلەمالارىنا ارنايى توقتالدى. مەملەكەت باسشىسى وبلىستا ەكپە سالۋ جۇمىسى ٶتە باياۋ جٷرٸپ جاتقانىن, ەڭبەك ۇجىمدارى ەكپەدەن جاپپاي باس تارتىپ وتىرعانىن, جەرگٸلٸكتٸ جۇرتتىڭ جارتىسىنا جۋىعى مەديتسينالىق قىزمەتتٸڭ ساپاسىنا ريزا ەمەس ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. پرەزيدەنت دەرٸگەرلەردٸڭ جەتٸسپەۋشٸلٸگٸن تاعى بٸر ٶتكٸر پروبلەما رەتٸندە كٶتەردٸ.
– ٶڭٸردە 276 مەديتسينا مامانى جەتٸسپەيدٸ. سونىڭ ٸشٸندە ەمحانالارعا 147 دەرٸگەر قاجەت. سٶيتە تۇرا, جولدامامەن كەلگەن جاس مامانداردىڭ 28 پايىزى عانا ەلەۋمەتتٸك قولداۋعا يە بولعان. بۇل ەش قيسىنعا كەلمەيدٸ. بٸز جاس مامانداردى جۇمىسقا بەلسەندٸ تارتىپ جاتىرمىز. بٸراق, ولارعا ۋەدە ەتكەن كٶمەكتٸ بەرە الماي وتىرمىز. ايماققا قاجەتتٸ بارلىق مەديتسينا قىزمەتكەرلەرٸنە تولىق ەلەۋمەتتٸك قولداۋ كٶرسەتۋدٸ وبلىس ەكٸمدٸگٸنە تاپسىرامىن, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى دەنساۋلىق ساقتاۋ جٷيەسٸنٸڭ ينفراقۇرىلىمى مەن ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن جاڭارتۋدى ماڭىزدى مٸندەت سانايدى. ٷكٸمەت پەن ەكٸمدٸك وسى مەسەلەنٸ شەشۋٸ كەرەك. ٶڭٸردەگٸ تۇرعىن ٷي- كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعىنىڭ جاعدايى دا پرەزيدەنت نازارىنان تىس قالمادى.
– قالا تۇرعىندارىنىڭ سانى ٶسكەن سايىن ەلەكتر قۋاتىن تۇتىنۋ كٶلەمٸ دە ارتا تٷسپەك. سوندىقتان ەكٸمدٸك 2023 جىلعا دەيٸن اقتاۋداعى بوتانيكالىق باقتىڭ ماڭىنا قوسالقى ەلەكتر ستانتسيياسىن سالۋعا تيٸس, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى اقتاۋ قالاسىن كٶگالداندىرۋ جۇمىستارىن ساپالى ۇيىمداستىرۋدى تالاپ ەتٸپ, وبلىس ەكٸمٸنە اعاش وتىرعىزۋ مەسەلەسٸن شەشۋدٸ تاپسىردى.
بۇدان بٶلەك پرەزيدەنت جەرگٸلٸكتٸ ەكولوگييالىق پروبلەمالارعا, سونىڭ ٸشٸندە «قوشقار اتا» قالدىقتار قويماسىنا قاتىستى مەسەلەگە توقتالدى. مەملەكەت باسشىسى ٷكٸمەت پەن وبلىس ەكٸمدٸگٸنە ٷش جىل مەرزٸم ٸشٸندە قالدىق قويماسىن قايتا قالپىنا كەلتٸرۋدٸ جەنە قالدىق جينالاتىن تولىق ينفراقۇرىلىم قالىپتاستىرۋدى, سونداي-اق قاتتى تۇرمىس قالدىقتارىن نورماتيۆتٸ تالاپتارعا ساي ٶڭدەۋ جۇمىستارىن تولىق اياقتاۋدى تاپسىردى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ٶڭٸردەگٸ كٶلٸك-ترانزيت ەلەۋەتٸن دامىتۋدى تاعى بٸر ماڭىزدى مٸندەت رەتٸندە اتادى. بۇل رەتتە ەلٸمٸزدٸڭ تەڭٸز پورتى ارقىلى ٶتەتٸن ترانسكاسپيي مۋلتيمودالدٸ حالىقارالىق جولىنىڭ ماڭىزى ارتا تٷسەدٸ. وسىعان وراي مەملەكەت باسشىسى ٷكٸمەتكە اقتاۋ جەنە قۇرىق پورتتارىنىڭ بازاسىندا كونتەينەرلٸك حاب قۇرۋعا جەنە قىتايدان كەلەتٸن ەكسپورتتىق جٷكتەردٸڭ بٸر بٶلٸگٸن قايتا باعىتتاۋعا تاپسىرما بەردٸ.
پرەزيدەنت سٶزٸنٸڭ سوڭىندا كٶتەرٸلگەن مەسەلەلەردٸ شەشۋ ٷشٸن ٷكٸمەت پەن وبلىس ەكٸمدٸگٸنە ەكٸ اپتانىڭ ٸشٸندە ٶڭٸردٸ دامىتۋدىڭ كەشەندٸ جوسپارىن بەكٸتۋدٸ تاپسىردى.
جيىن بارىسىندا ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ نۇرلان نوعاەۆ, پرەمەر-مينيستردٸڭ ورىنباسارى رومان سكليار جەنە «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ەل-اۋقات قورى» اكتسيونەرلٸك قوعامىنىڭ باسقارما تٶراعاسى الماسادام سەتقاليەۆ بايانداما جاسادى.
