Foto: okg.kz
Onyń balalyq shaǵy bolǵan joq. Batystan qoiý da qasiretti qara bult burq etip kóringende, ol shybyqty at etip minip oinap júrgen nebári bes jastaǵy bala edi. Týyp-ósken Temir aýylyndaǵy er-azamattar túgeldei soǵysqa attandy. Besikten beli shyǵyp úlgermei jatyp, jasóspirimder eresektermen birge eńbek maidanyna aralasty. Solardyń arasynda Jolbarys Qalshoraev ta bar edi.
1951 jyly partiianyń saiasatymen Temir aýyly túgeldei tyń jerlerdi igerý úshin Myrzashólge kóshirildi. Jolbarys qolyna kúrek alyp kanal qazýǵa kelgende, jasy nebári on beste bolatyn. Qazirgidei tehnika qaida, jumystyń barlyǵy qolmen atqarylatyn. Qum aralas qara topyraqty qulashtap turyp eki metrdei biiktikke laqtyrý ońai ma? Ol bul jumysta da syr bildirgen joq. Jalyndap turǵan jigerli jas arada kóp ýaqyt ótpei júgeri ósirýshiler brigadasynyń brigadiri, munan soń kolhozdyń bas agronomy qyzmetine kóterildi. Al, Abai atyndaǵy kolhoz maqta ósirýdi qolǵa alǵanda ózi suranyp osy sharýashylyqty órkendetýge bel bailady. Ol maqta sharýashylyǵyn órkendete júrip, aýdannyń áleýmettik-ekonomikalyq damýyna úlken úles qosty.
Munan sońǵy onyń eńbek jolyna úńilseńiz, eriksiz tańyrqaisyz. Bir ornynda taban aýdarmai 35 jyl jumys isteý kim kóringenniń qolynan kele bermes. Buǵan shiderli shydamdylyq pen asqan tózimdilik kerek. Iskerlik pen tájiribe de osy jerde kórinedi. Jolbarys Qalshoraev 1962 jyldan bastap 1996 jylǵa deiin Jetisai aýdany, Abai atyndaǵy kolhozda maqta ósirýshiler brigadasynyń brigadiri bolyp eńbek etti. Bul jerde «eńbek etti» dep bir aýyz sózben tujyrymdap tastaý tym kelte. Osy tusta mynaǵan nazar aýdaraiyq. Ol 1969-1988 jyldar aralyǵynda Búkilodaqtyq kolhozshylardyń III-IV sezderine delegat bolyp qatysty. 1972 jyldan 1993 jylǵa deiin Qazaqstan Respýblikasy kolhozdar Keńesiniń turaqty múshesi jáne alqa múshesi boldy. Birneshe jyl qatarynan maqtadan mol da sapaly ónim jinap, memleketke ótkizgeni, eńbek ujymynda otansúigishtik qasiet, moraldyq-psihologiialyq tamasha ahýal qalyptastyrǵany úshin keshegi Keńes dáýirindegi eń joǵary marapat – Sotsialistik Eńbek Eri ataǵyna ie boldy. Sonymen qatar, Lenin, Eńbek Qyzyl Tý ordenderimen, Búkilodaqtyq Halyq Sharýashylyǵy Jetistikteri Kórmesiniń eki ret altyn, eki ret kúmis medalimen marapattaldy. KSRO Kásipodaqtarynyń Búkilodaqtyq Ortalyq Keńesi men KSRO Aýyl sharýashylyǵy ministrliginiń Qurmet gramotalaryna ie boldy. Munyń syrtynda taǵy basqa da medaldary, tolyp jatqan gramotalary bar. Ol Qazaqstan kommýnisteriniń HIV sezine delegat bolyp qatysty. Al, mundai qurmet kez kelgen adamǵa kórsetile bermeidi.
Ol oblystyq «Ońtústik Qazaqstan» gazetiniń turaqty avtory bolatyn. Aitalyq, osy basylymnyń 1983 jylǵy 28 qyrkúiek kúngi nómiriniń birinshi betine Jetisai aýdany, Abai atyndaǵy kolhozdyń maqta ósirýshiler brigadasynyń brigadiri, Sotsialistik Eńbek Eri Jolbarys Qalshoraevtyń «Ónim taǵdyry óz qolymyzda» degen maqalasy jariialandy. Osy maqalada ol qozalyqtyń ár gektarynan 32 tsentner ornyna 50 tsentnerden «aq altyn» jinaimyz dep óz mejesin aitady. Er eki sóilemeidi. Artynsha osy gazette J.Qalshoraevtyń meje údesinen shyqqany jóninde súiinshi habar jariialanypty.
Jolbarys Ábdirahmanuly oblystyq, aýdandyq keńesterdiń birneshe ret depýtaty bolyp sailandy. Osy kezeńderde kolhozdyń jáne aýdannyń áleýmettik-ekonomikalyq jaǵynan damýyna ózindik úlesin qosa bildi. Halyq pen bilik arasyndaǵy dáneker bolyp qana qoimai, aýyldyń gúldenýine basa nazar aýdardy. Búginde aýdandaǵy jáne óziniń esimimen atalatyn aýylda birneshe áleýmettik-turmystyq, ákimshilik-basqarý ǵimarattary, mektepter men balalar baqshasy, halyqtyń turmys qajetin óteý kombinattary áli de Jolbarystyń esimimen qatar atalady.
Eńbek Eri «Batyrbek» maqta sharýashylyǵyna direktor bolǵan jyldary da tabys tasqyndai tústi. El táýelsizdik alǵan jyldary ol sharýashylyqty taratyp jibermei, aýyldastaryn jumyspen qamtamasyz etti. «Aq altyn» aspanmen talasyp, taý bolyp úiilip jatty. Sharýashylyq basshysy da kún-tún demei eńbek etti. Maqtashylardyń eńbekteri esh ketpes úshin aianyp qalmady. Ol úlkenge ini, kishige aǵa bola bildi. Aýyldastarynyń arqasúier asqar taýyna ainaldy. Aýyl gúldenip, ortalyǵy adam tanymastai ózgerdi.
Ainash Sheralyqyzy Maqtaaral pedagogikalyq ýchilishesin bitirgen taldyrmash qyz bolatyn. 1967 jyly Qaraqozy Ábdáliev atyndaǵy orta mektepte muǵalim bolyp jumys istep júrgende Jolbaryspen kezdesip qaldy. Eki jas birin-biri unatyp, bolashaqqa qol ustasyp birge attanýǵa serttesti. Ekeýiniń mahabbattarynan 7 ul, 7 qyz dúniege keldi. On tórt perzentti dúniege ákelgen Ainash ana 1985 jyly 10 qarasha kúni «Batyr ana» ataǵy men «Ana dańqy» ordenine ie boldy. Iá, bir shańyraqta eki batyr bar edi. Ekeýi de osal emes-ti. Biri eńbek dańqyn aspanǵa asyrsa, ekinshisi urpaqtaryna ómir syilady.
Olar sanaly da saýatty, eńbekqor urpaq tárbieleýdi aldaryna úlken maqsat etip qoidy. Jolbarys kúni-túni sharýashylyqtyń qaýyrt tirliginen qoly bosamai júrgenine qaramastan, balalarynyń tártibi men tárbiesin, sabaq úlgerimin qadaǵalaýǵa ýaqyt taba aldy. Ainash bolsa da ustaz. Ol on tórt perzentin oqý-bilimge qushtar etip ósirýge baryn saldy. Balalarynyń mektepte tárbieli, oqý ozaty bolýyn udaiy qadaǵalap otyrdy.
Jelmaia jyldar syrǵyp ótken saiyn ýaqyt óz syiyn usynyp turady emes pe? «Jol muraty jetý bolsa, qyz muraty – ketý» degen ras eken. Qyzdar óz teńderin taýyp, týǵan uialarynan ushyp jatty. Balalar qara- shańyraqqa kelinder túsirdi. Búginde úlkenderi Rasýlmat Shymkent munai óńdeý zaýytynda injener. Al, Murat – geologiialyq barlaý brigadasynyń jetekshisi. Qanysh – Maqtaaral aýdandyq ishki ister basqarmasynda qyzmette. Álish áke jolyn qýdy. Ol maqta ósirýdiń sheberi. Batyrbek pen Malbek mal sharýashylyǵymen ainalysady. Niiazbek te joǵary oqý ornyn bitirip, óz jolyn tapty.
Iá, ótken kúnde belgi bar. Jaqsy ister, adamdar júregine sáýleli shýaq shashqan jandar umytylmaq emes. Jerlesteri de, memleket te Jolbarys Qalshoraevty umytqan joq. Maqtaaral aýdany, Dostyq aýyldyq okrýgindegi kózi tirisinde batyrdyń ózi kórkeitip, jumysyn jolǵa qoiyp ketken aýylǵa J.Qalshoraev esimi berildi.
– Iá, Jolbarys dese, jolbarys edi-aý! Ol qandai qiyndyqtan da taisalmaityn. «Nar jolynda júk qalmas» degendei, onyń júrgen jeriniń bárinde jumys tyńǵylyqty atqarylyp, uqyptylyq pen usynylyqtyń izi sairap jatatyn. Jolbarys eshqashan búgingi jumysty erteńge qaldyrǵan emes. Aýyldyń úlken-kishileri ony qatty qurmettedi. Sol qurmetke laiyq is tyndyryp ketti. Eńbek Eri ataný ekiniń biriniń qolynan kele beretin sharýa emes. Biz ony áli de saǵynamyz, izdeimiz, – deidi osy aýyldyń baiyrǵy turǵyny Omarbek Qurymbaev.
Eger de sizdiń Maqtaaral aýdanyna jolyńyz tússe, Jolbarys Qalshoraev aýylyna mindetti túrde soǵa ketińiz. Munda Jolbarystyń súrleýi áli de sairap jatyr. Keń de jaryq kósheler, ásem ǵimarattar, saiabaqtar, basqa da áleýmettik nysandar keshegi kúnniń ǵajaiyp syryn shertedi. Jetkinshekter «biz Jolbarys atanyń aýylynanbyz!» dep maqtan etedi. Úlkender «biz odan kóp qamqorlyq kórdik» desedi. Bastysy, ol urpaqtarynyń boilaryna eńbeksúigishtik qasiet sińirip ketti. Budan artyq qandai baqyt bolýshy edi?
Iá, baqyttyń kilti – eńbekte!
Sabyrbek Oljabai,
«Ońtústik Qazaqstan».
