فوتو: okg.kz
ونىڭ بالالىق شاعى بولعان جوق. باتىستان قويۋ دا قاسٸرەتتٸ قارا بۇلت بۇرق ەتٸپ كٶرٸنگەندە, ول شىبىقتى ات ەتٸپ مٸنٸپ ويناپ جٷرگەن نەبەرٸ بەس جاستاعى بالا ەدٸ. تۋىپ-ٶسكەن تەمٸر اۋىلىنداعى ەر-ازاماتتار تٷگەلدەي سوعىسقا اتتاندى. بەسٸكتەن بەلٸ شىعىپ ٷلگەرمەي جاتىپ, جاسٶسپٸرٸمدەر ەرەسەكتەرمەن بٸرگە ەڭبەك مايدانىنا ارالاستى. سولاردىڭ اراسىندا جولبارىس قالشوراەۆ تا بار ەدٸ.
1951 جىلى پارتييانىڭ ساياساتىمەن تەمٸر اۋىلى تٷگەلدەي تىڭ جەرلەردٸ يگەرۋ ٷشٸن مىرزاشٶلگە كٶشٸرٸلدٸ. جولبارىس قولىنا كٷرەك الىپ كانال قازۋعا كەلگەندە, جاسى نەبەرٸ ون بەستە بولاتىن. قازٸرگٸدەي تەحنيكا قايدا, جۇمىستىڭ بارلىعى قولمەن اتقارىلاتىن. قۇم ارالاس قارا توپىراقتى قۇلاشتاپ تۇرىپ ەكٸ مەتردەي بيٸكتٸككە لاقتىرۋ وڭاي ما? ول بۇل جۇمىستا دا سىر بٸلدٸرگەن جوق. جالىنداپ تۇرعان جٸگەرلٸ جاس ارادا كٶپ ۋاقىت ٶتپەي جٷگەرٸ ٶسٸرۋشٸلەر بريگاداسىنىڭ بريگاديرٸ, مۇنان سوڭ كولحوزدىڭ باس اگرونومى قىزمەتٸنە كٶتەرٸلدٸ. ال, اباي اتىنداعى كولحوز ماقتا ٶسٸرۋدٸ قولعا العاندا ٶزٸ سۇرانىپ وسى شارۋاشىلىقتى ٶركەندەتۋگە بەل بايلادى. ول ماقتا شارۋاشىلىعىن ٶركەندەتە جٷرٸپ, اۋداننىڭ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋىنا ٷلكەن ٷلەس قوستى.
مۇنان سوڭعى ونىڭ ەڭبەك جولىنا ٷڭٸلسەڭٸز, ەرٸكسٸز تاڭىرقايسىز. بٸر ورنىندا تابان اۋدارماي 35 جىل جۇمىس ٸستەۋ كٸم كٶرٸنگەننٸڭ قولىنان كەلە بەرمەس. بۇعان شٸدەرلٸ شىدامدىلىق پەن اسقان تٶزٸمدٸلٸك كەرەك. ٸسكەرلٸك پەن تەجٸريبە دە وسى جەردە كٶرٸنەدٸ. جولبارىس قالشوراەۆ 1962 جىلدان باستاپ 1996 جىلعا دەيٸن جەتٸساي اۋدانى, اباي اتىنداعى كولحوزدا ماقتا ٶسٸرۋشٸلەر بريگاداسىنىڭ بريگاديرٸ بولىپ ەڭبەك ەتتٸ. بۇل جەردە «ەڭبەك ەتتٸ» دەپ بٸر اۋىز سٶزبەن تۇجىرىمداپ تاستاۋ تىم كەلتە. وسى تۇستا مىناعان نازار اۋدارايىق. ول 1969-1988 جىلدار ارالىعىندا بٷكٸلوداقتىق كولحوزشىلاردىڭ ٸٸٸ-ٸV سەزدەرٸنە دەلەگات بولىپ قاتىستى. 1972 جىلدان 1993 جىلعا دەيٸن قازاقستان رەسپۋبليكاسى كولحوزدار كەڭەسٸنٸڭ تۇراقتى مٷشەسٸ جەنە القا مٷشەسٸ بولدى. بٸرنەشە جىل قاتارىنان ماقتادان مول دا ساپالى ٶنٸم جيناپ, مەملەكەتكە ٶتكٸزگەنٸ, ەڭبەك ۇجىمىندا وتانسٷيگٸشتٸك قاسيەت, مورالدىق-پسيحولوگييالىق تاماشا احۋال قالىپتاستىرعانى ٷشٸن كەشەگٸ كەڭەس دەۋٸرٸندەگٸ ەڭ جوعارى ماراپات – سوتسياليستٸك ەڭبەك ەرٸ اتاعىنا يە بولدى. سونىمەن قاتار, لەنين, ەڭبەك قىزىل تۋ وردەندەرٸمەن, بٷكٸلوداقتىق حالىق شارۋاشىلىعى جەتٸستٸكتەرٸ كٶرمەسٸنٸڭ ەكٸ رەت التىن, ەكٸ رەت كٷمٸس مەدالٸمەن ماراپاتتالدى. كسرو كەسٸپوداقتارىنىڭ بٷكٸلوداقتىق ورتالىق كەڭەسٸ مەن كسرو اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلٸگٸنٸڭ قۇرمەت گراموتالارىنا يە بولدى. مۇنىڭ سىرتىندا تاعى باسقا دا مەدالدارى, تولىپ جاتقان گراموتالارى بار. ول قازاقستان كوممۋنيستەرٸنٸڭ حٸV سەزٸنە دەلەگات بولىپ قاتىستى. ال, مۇنداي قۇرمەت كەز كەلگەن ادامعا كٶرسەتٸلە بەرمەيدٸ.
ول وبلىستىق «وڭتٷستٸك قازاقستان» گازەتٸنٸڭ تۇراقتى اۆتورى بولاتىن. ايتالىق, وسى باسىلىمنىڭ 1983 جىلعى 28 قىركٷيەك كٷنگٸ نٶمٸرٸنٸڭ بٸرٸنشٸ بەتٸنە جەتٸساي اۋدانى, اباي اتىنداعى كولحوزدىڭ ماقتا ٶسٸرۋشٸلەر بريگاداسىنىڭ بريگاديرٸ, سوتسياليستٸك ەڭبەك ەرٸ جولبارىس قالشوراەۆتىڭ «ٶنٸم تاعدىرى ٶز قولىمىزدا» دەگەن ماقالاسى جارييالاندى. وسى ماقالادا ول قوزالىقتىڭ ەر گەكتارىنان 32 تسەنتنەر ورنىنا 50 تسەنتنەردەن «اق التىن» جينايمىز دەپ ٶز مەجەسٸن ايتادى. ەر ەكٸ سٶيلەمەيدٸ. ارتىنشا وسى گازەتتە ج.قالشوراەۆتىڭ مەجە ٷدەسٸنەن شىققانى جٶنٸندە سٷيٸنشٸ حابار جارييالانىپتى.
جولبارىس ەبدٸراحمانۇلى وبلىستىق, اۋداندىق كەڭەستەردٸڭ بٸرنەشە رەت دەپۋتاتى بولىپ سايلاندى. وسى كەزەڭدەردە كولحوزدىڭ جەنە اۋداننىڭ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق جاعىنان دامۋىنا ٶزٸندٸك ٷلەسٸن قوسا بٸلدٸ. حالىق پەن بيلٸك اراسىنداعى دەنەكەر بولىپ قانا قويماي, اۋىلدىڭ گٷلدەنۋٸنە باسا نازار اۋداردى. بٷگٸندە اۋدانداعى جەنە ٶزٸنٸڭ ەسٸمٸمەن اتالاتىن اۋىلدا بٸرنەشە ەلەۋمەتتٸك-تۇرمىستىق, ەكٸمشٸلٸك-باسقارۋ عيماراتتارى, مەكتەپتەر مەن بالالار باقشاسى, حالىقتىڭ تۇرمىس قاجەتٸن ٶتەۋ كومبيناتتارى ەلٸ دە جولبارىستىڭ ەسٸمٸمەن قاتار اتالادى.
ەڭبەك ەرٸ «باتىربەك» ماقتا شارۋاشىلىعىنا ديرەكتور بولعان جىلدارى دا تابىس تاسقىنداي تٷستٸ. ەل تەۋەلسٸزدٸك العان جىلدارى ول شارۋاشىلىقتى تاراتىپ جٸبەرمەي, اۋىلداستارىن جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتتٸ. «اق التىن» اسپانمەن تالاسىپ, تاۋ بولىپ ٷيٸلٸپ جاتتى. شارۋاشىلىق باسشىسى دا كٷن-تٷن دەمەي ەڭبەك ەتتٸ. ماقتاشىلاردىڭ ەڭبەكتەرٸ ەش كەتپەس ٷشٸن ايانىپ قالمادى. ول ٷلكەنگە ٸنٸ, كٸشٸگە اعا بولا بٸلدٸ. اۋىلداستارىنىڭ ارقاسٷيەر اسقار تاۋىنا اينالدى. اۋىل گٷلدەنٸپ, ورتالىعى ادام تانىماستاي ٶزگەردٸ.
ايناش شەرالىقىزى ماقتاارال پەداگوگيكالىق ۋچيليششەسٸن بٸتٸرگەن تالدىرماش قىز بولاتىن. 1967 جىلى قاراقوزى ەبدەليەۆ اتىنداعى ورتا مەكتەپتە مۇعالٸم بولىپ جۇمىس ٸستەپ جٷرگەندە جولبارىسپەن كەزدەسٸپ قالدى. ەكٸ جاس بٸرٸن-بٸرٸ ۇناتىپ, بولاشاققا قول ۇستاسىپ بٸرگە اتتانۋعا سەرتتەستٸ. ەكەۋٸنٸڭ ماحابباتتارىنان 7 ۇل, 7 قىز دٷنيەگە كەلدٸ. ون تٶرت پەرزەنتتٸ دٷنيەگە ەكەلگەن ايناش انا 1985 جىلى 10 قاراشا كٷنٸ «باتىر انا» اتاعى مەن «انا داڭقى» وردەنٸنە يە بولدى. يە, بٸر شاڭىراقتا ەكٸ باتىر بار ەدٸ. ەكەۋٸ دە وسال ەمەس-تٸ. بٸرٸ ەڭبەك داڭقىن اسپانعا اسىرسا, ەكٸنشٸسٸ ۇرپاقتارىنا ٶمٸر سىيلادى.
ولار سانالى دا ساۋاتتى, ەڭبەكقور ۇرپاق تەربيەلەۋدٸ الدارىنا ٷلكەن ماقسات ەتٸپ قويدى. جولبارىس كٷنٸ-تٷنٸ شارۋاشىلىقتىڭ قاۋىرت تٸرلٸگٸنەن قولى بوساماي جٷرگەنٸنە قاراماستان, بالالارىنىڭ تەرتٸبٸ مەن تەربيەسٸن, ساباق ٷلگەرٸمٸن قاداعالاۋعا ۋاقىت تابا الدى. ايناش بولسا دا ۇستاز. ول ون تٶرت پەرزەنتٸن وقۋ-بٸلٸمگە قۇشتار ەتٸپ ٶسٸرۋگە بارىن سالدى. بالالارىنىڭ مەكتەپتە تەربيەلٸ, وقۋ وزاتى بولۋىن ۇدايى قاداعالاپ وتىردى.
جەلمايا جىلدار سىرعىپ ٶتكەن سايىن ۋاقىت ٶز سىيىن ۇسىنىپ تۇرادى ەمەس پە? «جول مۇراتى جەتۋ بولسا, قىز مۇراتى – كەتۋ» دەگەن راس ەكەن. قىزدار ٶز تەڭدەرٸن تاۋىپ, تۋعان ۇيالارىنان ۇشىپ جاتتى. بالالار قارا- شاڭىراققا كەلٸندەر تٷسٸردٸ. بٷگٸندە ٷلكەندەرٸ راسۋلمات شىمكەنت مۇناي ٶڭدەۋ زاۋىتىندا ينجەنەر. ال, مۇرات – گەولوگييالىق بارلاۋ بريگاداسىنىڭ جەتەكشٸسٸ. قانىش – ماقتاارال اۋداندىق ٸشكٸ ٸستەر باسقارماسىندا قىزمەتتە. ەلٸش ەكە جولىن قۋدى. ول ماقتا ٶسٸرۋدٸڭ شەبەرٸ. باتىربەك پەن مالبەك مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىسادى. نييازبەك تە جوعارى وقۋ ورنىن بٸتٸرٸپ, ٶز جولىن تاپتى.
يە, ٶتكەن كٷندە بەلگٸ بار. جاقسى ٸستەر, ادامدار جٷرەگٸنە سەۋلەلٸ شۋاق شاشقان جاندار ۇمىتىلماق ەمەس. جەرلەستەرٸ دە, مەملەكەت تە جولبارىس قالشوراەۆتى ۇمىتقان جوق. ماقتاارال اۋدانى, دوستىق اۋىلدىق وكرۋگٸندەگٸ كٶزٸ تٸرٸسٸندە باتىردىڭ ٶزٸ كٶركەيتٸپ, جۇمىسىن جولعا قويىپ كەتكەن اۋىلعا ج.قالشوراەۆ ەسٸمٸ بەرٸلدٸ.
– يە, جولبارىس دەسە, جولبارىس ەدٸ-اۋ! ول قانداي قيىندىقتان دا تايسالمايتىن. «نار جولىندا جٷك قالماس» دەگەندەي, ونىڭ جٷرگەن جەرٸنٸڭ بەرٸندە جۇمىس تىڭعىلىقتى اتقارىلىپ, ۇقىپتىلىق پەن ۇسىنىلىقتىڭ ٸزٸ سايراپ جاتاتىن. جولبارىس ەشقاشان بٷگٸنگٸ جۇمىستى ەرتەڭگە قالدىرعان ەمەس. اۋىلدىڭ ٷلكەن-كٸشٸلەرٸ ونى قاتتى قۇرمەتتەدٸ. سول قۇرمەتكە لايىق ٸس تىندىرىپ كەتتٸ. ەڭبەك ەرٸ اتانۋ ەكٸنٸڭ بٸرٸنٸڭ قولىنان كەلە بەرەتٸن شارۋا ەمەس. بٸز ونى ەلٸ دە ساعىنامىز, ٸزدەيمٸز, – دەيدٸ وسى اۋىلدىڭ بايىرعى تۇرعىنى وماربەك قۇرىمباەۆ.
ەگەر دە سٸزدٸڭ ماقتاارال اۋدانىنا جولىڭىز تٷسسە, جولبارىس قالشوراەۆ اۋىلىنا مٸندەتتٸ تٷردە سوعا كەتٸڭٸز. مۇندا جولبارىستىڭ سٷرلەۋٸ ەلٸ دە سايراپ جاتىر. كەڭ دە جارىق كٶشەلەر, ەسەم عيماراتتار, ساياباقتار, باسقا دا ەلەۋمەتتٸك نىساندار كەشەگٸ كٷننٸڭ عاجايىپ سىرىن شەرتەدٸ. جەتكٸنشەكتەر «بٸز جولبارىس اتانىڭ اۋىلىنانبىز!» دەپ ماقتان ەتەدٸ. ٷلكەندەر «بٸز ودان كٶپ قامقورلىق كٶردٸك» دەسەدٸ. باستىسى, ول ۇرپاقتارىنىڭ بويلارىنا ەڭبەكسٷيگٸشتٸك قاسيەت سٸڭٸرٸپ كەتتٸ. بۇدان ارتىق قانداي باقىت بولۋشى ەدٸ?
يە, باقىتتىڭ كٸلتٸ – ەڭبەكتە!
سابىربەك ولجاباي,
«وڭتٷستٸك قازاقستان».
