Foto: okg.kz
Metallýrgter kúnine orai, Kentaý qalasyndaǵy Abai dańǵylyndaǵy «Kenshiler» eskertkishine gúl shoqtaryn qoiý rásimi ótti. «Kenshiler» eskertkishi qosymsha taǵy bir taqtaishamen tolyqty. Is-sharaǵa Kentaý qalasynyń ákimi J.Tasov, Kentaý qalalyq máslihatynyń tóraǵasy Q.Eleýsizov, Kentaý qalalyq ardagerler keńesi tóraǵasynyń orynbasary M.Iýldashev, «Ashysaitústimetall» kombinaty ardagerler keńesiniń tóraǵasy J.Aqqulov myrzalar jáne ziialy qaýym ókilderi qatysty.
Qalanyń birqatar mekeme basshylary da eskertkishke gúl shoqtaryn qoiyp, eńbek erlerine taǵzym etti. Osy kúni kezinde álemdik rekord jasap, Kentaýdyń dańqyn aspandatqan eńbek erlerine memorialdy taqtaisha qoiyldy. Merekelik is shara ári qarai «Tańsholpan» meiramhanasynda kenshilerge jáne eńbek ardagerlerine arnaiy jaiylǵan dastarqanǵa ulasty. Merekelik dastarqan basynda eńbek ardagerleriniń keýdesine Kentaý qalasynyń ákimi men máslihat tóraǵasy «Qurmetti kenshi», I, III dárejeli «Eńbek dańqy» tósbelgileri men «Eńbek ardageri» medalderin taǵyp, Túrkistan oblystyq máslihatynyń Alǵys hatymen, Kentaý qalalyq máslihat tóraǵasynyń arnaiy «Alǵys hatymen» marapattady.
Jiynda ardager kenshiler jurtshylyqty aitýly merekemen quttyqtap, estelikter aityp, jinalǵan kópke ǵibratty sózderin arnady. Saltanatty sharada Shámshi Qaldaiaqov atyndaǵy Mádeniet saraiynyń ónerpazdary án men jyrdan shashý shashty.
– Qurmetti kentaýlyqtar, ardaqty ardagerler barshańyzdy merekemen quttyqtaimyn. Iá, búgin osynda qalanyń irgetasyn óz qolymen qalaǵan ardaqty ardagerlerimiz otyr. Búgingi jainaǵan, ósip-órkendegen shaharymyzdyń jarqyn kelbetine sizderdiń eren, eseli eńbekterińizdiń arqasynda jetip otyrmyz. Sizder ǵibratty da berekeli eńbek jolymen, biik tulǵalaryńyzben jas urpaqqa úlgisizder. Sondyqtan da búgingi urpaq aǵa býyn ardagerlerdiń eńbegine bas iip, taǵzym etemiz. Qurmetteimiz! Mereke qutty bolsyn, barshańyzǵa! – dedi, óz quttyqtaýynda qala ákimi Jandos Tasov.
Merekelik is-sharadan keiin saltanatty uiymdastyrýshylarmen hám ardagerlermen az-kem tildesip, pikirlesken edik.
Jolshybek Aqqulov,kombinattyń ardagerler keńesiniń tóraǵasy:
– Kentaýdyń tarihyn «Ashysaitústimetall» kombinatynyń tarihynan bólip qaraý múmkin emes. Kentaýdyń baǵyn jandyryp, baqytyn tasytqan osy óndiris orny edi. Ekinshi dúniejúzilik soǵys bastalǵanda azamattardyń barlyǵy el qorǵaýǵa attanyp, kombinattyń jumysyn júrgizý, jospardy oryndaý óte qiynǵa soqty. Sol ýaqytta Táttigúl Dosjanova apamyz eldi bastap, úndeý jariialap, 500-dei adam kombinatqa jumysqa kelgen eken. Onyń 400-i áiel, 100-i kámeletke tolmaǵan jetkinshekter edi. Nátijesinde kóp keshikpei kombinat aiaǵynan tik turdy. Jaýǵa qarsy atylǵan árbir 10 oqtyń 7-eýi «Ashysaitústimetall» kombinatynyń qorǵasynynan quiylyp jatty. Ony tarihtan bilesizder. Mine, myna jerde eskertkishi turǵan Táttigúl apamyzǵa sol úshin Eńbek Eri ataǵy berilgen edi. «Ashysaitústimetall» kombinatynan 7 Sotsialistik Eńbek Eri, 12 Lenindik syilyqtyń laýreaty, 5 KSRO, 11 Qazaq KSR memlekettik syilyǵynyń laýreaty shyqty. Olardyń barlyǵyna mine osy alańqaida eskertkish jáne memorialdy taqta ornatylǵan. Osy qatarǵa búgin taǵy da bir memorialdy taqta qosyldy.
1984 jyly «Ashysaitústimetall» kombinatynyń bir top injenerleri taý-ken qysymyn ólsheitin qurylǵy oilap taýyp ony óndiriske engizdi. Osylaisha bizdiń kenshiler ken qazbasynan shapshań ken óndirý boiynsha dúniejúzilik rekord jasaǵan bolatyn. Sodan beri bul rekordty áli kúnge eshqandai ken orny jańarta alǵan joq. Shapshań burǵylaýdan jasalǵan rekord Odaqtyq, tipti álemdik deńgeidegi iri jańalyq boldy. Olarǵa Qazaqstan Lenin komsomolynyń ǵylym jáne tehnika salasyndaǵy syilyǵy berilgen bolatyn. Kenshi-metallýrgterdiń sol jetistikteri keiingi urpaqqa ónege bolyp qalý kerek. Mine, sol aitýly oqiǵaǵa biyl – 40 jyl. Kentaý jylý energo ortalyǵy (JEO) men Kentaý–Túrkistan arasyn jalǵaǵan temirjolǵa da biyl 90 jyl tolyp otyr. Jalpy, metallýrgter kúni kentaýlyqtar úshin erekshe mereke. Sebebi, bul az ǵana toptyń ne belgili bir kásip ieleriniń ǵana merekesi emes, bul taǵdyr-tarihy ken ornymen qatar órilgen tutas qalanyń tól merekesi. Bul merekeni atap ótý dástúrge ainalǵan. Tek byltyr ǵana mereke eleýsizdeý ótti. Óitkeni, dál sol kúnderi Abai oblysyn qalyń órt shalyp, onda qyrshyn jastarymyzdyń ómiri qiylyp, aza tutyp jatqan kezge tuspa tus kelgen edi. Biyl mine, bizdiń uiym biraz jyl buryn «Ashysaitústimetaldan» enshi alyp shyqqan, izashar retinde jumys istep turǵan «Elastopolimet» JShS kásipodaq uiymy, qalalyq ardagerler uiymymen birlesip osy is sharany ótkizip otyrmyz. Kásibi merekege orai 50-ge jýyq azamat marapattaldy, onyń ishinde 5-eýi búgingi jas metallýrgter bolsa, qalǵandary kombinattyń, Kentaý JEO-nyń eńbek ardagerleri. Osy sharany uiymdastyrýda usynysymyzdy qoldaǵan qala ákimdigine, máslihatqa barsha ardagerler atynan alǵysymdy bildiremin.
Rashida Asanbekova, eńbek ardageri:
– Men «Ashysaitústimetall» kombinatynyń eńbekti uiymdastyrý bóliminde injeneri, joldasym Murat Asanbekov ǵylymi-zertteý óndiristik bazasynyń bas injeneri bolyp qyzmet atqardyq. Biz joǵaryda aitylǵan shapshań ken óndirý boiynsha jańa rekordtyń jasalýyna jol ashqan ónertabysqa, sol jobaǵa qatysqanbyz. Bizdiń kombinat ol tusta Odaq kóleminde progressivti óndiris orny edi. Shapshań ken óndirý boiynsha bizde úlken mektep qalyptasty. Búkil KSRO-nyń túkpir-túkpirinen bizdiń «Shapshań ken óndirý» mektebinen oqyp-úirenýge, tájiribe alýǵa mamandar keletin. Olar bizden kóp nárse úirenip qaitýshy edi. Iá, «Ashysaitústimetall» kombinatynyń «kadrlar ustahanasy» dep atalýy tegin emes-ti. Marqum joldasym talantty injener-zertteýshi Murat Asanbekovti Máskeýge kenshilerge seminar ótkizýge jii shaqyrtatyn. Bizdi Mońǵoliianyń ken oryndaryn igerýge de shaqyrtty, biraz jyl sonda jumys istep keldik. Tek biz ǵana emes, kombinattan biraz injener, marksheider, burǵylaýshy jigitter Mońǵoliiadaǵy, Aljirdegi rýdnikterdi ashyp, ken igerýdi jolǵa qoiyp, tórt-bes jyldai jumys istep kelgen edi.
Myna búgingi is-shara barshamyzǵa merekelik kóńil-kúi syilap, mereiimizdi tasytty. Eńbek adamyna kórsetilgen qurmet, ótkenderdiń ónegeli ómir jolyn jastarǵa úlgi etý meni qatty qýantty, tolqytty, Rahmet barshańyzǵa!
Tórehan Dáýletbaev, kombinattyń bas marksheideri, eńbek ardageri:
–Men 1971 jyly Almatydaǵy politehnikalyq institýtty bitirip, «Ashysaitústimetall» kombinatyna ýchaskelik marksheider bolyp ornalasyp, eńbek jolymdy bastadym. Sodan satylap kombinattyń bas injener-marksheider qyzmetine deiin kóterildim. Kombinatymyz kezinde dańqy alysqa jaiylǵan óndiris orny boldy. 1998 jyly kombinat jabylyp qalǵansha osynda eńbek ettim. 90-jyldardyń toqyraýynda kombinat toqtady, Kentaý da biraz ýaqyt tozdy,toqyrady. Kóptegen áriptester tarihi otandaryna – Reseige, Grekiiaǵa, Izrailge kóship ketti. Biz de Almatyǵa qonys aýdardyq. Ol jaqta da taý-ken salasy kompaniialarynda jumys istedim, qazir zeinetkerlik demalystamyn. Álgi bir ánde aitylǵandai: «aýyldan qazaq kóshkenmen, qazaqtan aýyl kóshpeidi» degen jait bizge arnalǵandai. Týyp-ósken, jastyq shaǵymyz, ǵumyrymyzdyń sáýleli kezeńderi ótken týǵan Kentaýymyz biz úshin qashan da ystyq. Búgingi merekelik is-sharaǵa arnaiy kelip otyrmyz. «Qurmetti kenshi» medalimen marapattap, syilap-qurmettep jatyr. Ákimdikke, jalpy uiymdastyrýshylarǵa rahmet aitamyn.
Seiitjan Qambarov, eńbek ardageri, Qazaq KSR memlekettik syilyǵynyń iegeri, Kentaý qalasynyń qurmetti azamaty:
Iá, bizder kóp jyl «Ashysaitústimetall» kombinatynda jemisti eńbek ettik. Men kombinattyń ken-baiytý fabrikasynda diirmen mashinisi bolyp jumysymdy bastap, fabrika basshysyna deiingi eńbek jolynan óttim. Abyroily boldyq. Búkil sanaly ǵumyrymyzdy ken baiytý salasyna arnadyq desem artyq aitqandyq emes.
1978 jyly bizge birqatar áriptestermen birge ken óndirýdegi rekordty jańartqanymyz úshin Qazaq KSR Memlekettik syilyǵy berildi. Bul búkil ujymnyń qajyrly eńbeginiń jemisi edi. Búgin mine, Metallýrgter kúni qarsańynda kásibi merekemen quttyqtap «Qurmetti kenshi» medalimen marapattap, syilap, qurmettep jatyr. Ákimdikke, jalpy uiymdastyrýshylarǵa rahmet aitamyn.
Sársenbek Qaidarov, eńbek ardageri:
– Men 1968 jyly 17 jasymda kombinattyń temirjol tasymaly bólimine jumysqa kirip, 1998 jylǵa deiin taban aýdarmai 30 jyl eńbek ettim. Keiin Shymkent temirjoly bóliminde 15 jyldai qyzmet atqardym. Búgin mine, qala ákimi «Eńbek ardageri» tólbelgisin keýdemizge taǵyp, sóz berip, qoshemettep jatyr. Kóp jylǵy beinetimizdiń zeinetin kórip, kásibi merekemizde kóńilimiz kóterilip, marqaiyp qaldyq. Búgingi mereke qutty bolsyn, Alla barshańyzdyń mereilerińizdi ústem etsin deimin.
