فوتو: okg.kz
مەتاللۋرگتەر كٷنٸنە وراي, كەنتاۋ قالاسىنداعى اباي داڭعىلىنداعى «كەنشٸلەر» ەسكەرتكٸشٸنە گٷل شوقتارىن قويۋ رەسٸمٸ ٶتتٸ. «كەنشٸلەر» ەسكەرتكٸشٸ قوسىمشا تاعى بٸر تاقتايشامەن تولىقتى. ٸس-شاراعا كەنتاۋ قالاسىنىڭ ەكٸمٸ ج.تاسوۆ, كەنتاۋ قالالىق مەسليحاتىنىڭ تٶراعاسى ق.ەلەۋسٸزوۆ, كەنتاۋ قالالىق ارداگەرلەر كەڭەسٸ تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى م.يۋلداشەۆ, «اششىسايتٷستٸمەتالل» كومبيناتى ارداگەرلەر كەڭەسٸنٸڭ تٶراعاسى ج.اققۇلوۆ مىرزالار جەنە زييالى قاۋىم ٶكٸلدەرٸ قاتىستى.
قالانىڭ بٸرقاتار مەكەمە باسشىلارى دا ەسكەرتكٸشكە گٷل شوقتارىن قويىپ, ەڭبەك ەرلەرٸنە تاعزىم ەتتٸ. وسى كٷنٸ كەزٸندە ەلەمدٸك رەكورد جاساپ, كەنتاۋدىڭ داڭقىن اسپانداتقان ەڭبەك ەرلەرٸنە مەموريالدى تاقتايشا قويىلدى. مەرەكەلٸك ٸس شارا ەرٸ قاراي «تاڭشولپان» مەيرامحاناسىندا كەنشٸلەرگە جەنە ەڭبەك ارداگەرلەرٸنە ارنايى جايىلعان داستارقانعا ۇلاستى. مەرەكەلٸك داستارقان باسىندا ەڭبەك ارداگەرلەرٸنٸڭ كەۋدەسٸنە كەنتاۋ قالاسىنىڭ ەكٸمٸ مەن مەسليحات تٶراعاسى «قۇرمەتتٸ كەنشٸ», I, III دەرەجەلٸ «ەڭبەك داڭقى» تٶسبەلگٸلەرٸ مەن «ەڭبەك ارداگەرٸ» مەدالدەرٸن تاعىپ, تٷركٸستان وبلىستىق مەسليحاتىنىڭ العىس حاتىمەن, كەنتاۋ قالالىق مەسليحات تٶراعاسىنىڭ ارنايى «العىس حاتىمەن» ماراپاتتادى.
جيىندا ارداگەر كەنشٸلەر جۇرتشىلىقتى ايتۋلى مەرەكەمەن قۇتتىقتاپ, ەستەلٸكتەر ايتىپ, جينالعان كٶپكە عيبراتتى سٶزدەرٸن ارنادى. سالتاناتتى شارادا شەمشٸ قالداياقوۆ اتىنداعى مەدەنيەت سارايىنىڭ ٶنەرپازدارى ەن مەن جىردان شاشۋ شاشتى.
– قۇرمەتتٸ كەنتاۋلىقتار, ارداقتى ارداگەرلەر بارشاڭىزدى مەرەكەمەن قۇتتىقتايمىن. يە, بٷگٸن وسىندا قالانىڭ ٸرگەتاسىن ٶز قولىمەن قالاعان ارداقتى ارداگەرلەرٸمٸز وتىر. بٷگٸنگٸ جايناعان, ٶسٸپ-ٶركەندەگەن شاھارىمىزدىڭ جارقىن كەلبەتٸنە سٸزدەردٸڭ ەرەن, ەسەلٸ ەڭبەكتەرٸڭٸزدٸڭ ارقاسىندا جەتٸپ وتىرمىز. سٸزدەر عيبراتتى دا بەرەكەلٸ ەڭبەك جولىمەن, بيٸك تۇلعالارىڭىزبەن جاس ۇرپاققا ٷلگٸسٸزدەر. سوندىقتان دا بٷگٸنگٸ ۇرپاق اعا بۋىن ارداگەرلەردٸڭ ەڭبەگٸنە باس يٸپ, تاعزىم ەتەمٸز. قۇرمەتتەيمٸز! مەرەكە قۇتتى بولسىن, بارشاڭىزعا! – دەدٸ, ٶز قۇتتىقتاۋىندا قالا ەكٸمٸ جاندوس تاسوۆ.
مەرەكەلٸك ٸس-شارادان كەيٸن سالتاناتتى ۇيىمداستىرۋشىلارمەن ھەم ارداگەرلەرمەن از-كەم تٸلدەسٸپ, پٸكٸرلەسكەن ەدٸك.
جولشىبەك اققۇلوۆ,كومبيناتتىڭ ارداگەرلەر كەڭەسٸنٸڭ تٶراعاسى:
– كەنتاۋدىڭ تاريحىن «اششىسايتٷستٸمەتالل» كومبيناتىنىڭ تاريحىنان بٶلٸپ قاراۋ مٷمكٸن ەمەس. كەنتاۋدىڭ باعىن جاندىرىپ, باقىتىن تاسىتقان وسى ٶندٸرٸس ورنى ەدٸ. ەكٸنشٸ دٷنيەجٷزٸلٸك سوعىس باستالعاندا ازاماتتاردىڭ بارلىعى ەل قورعاۋعا اتتانىپ, كومبيناتتىڭ جۇمىسىن جٷرگٸزۋ, جوسپاردى ورىنداۋ ٶتە قيىنعا سوقتى. سول ۋاقىتتا تەتتٸگٷل دوسجانوۆا اپامىز ەلدٸ باستاپ, ٷندەۋ جارييالاپ, 500-دەي ادام كومبيناتقا جۇمىسقا كەلگەن ەكەن. ونىڭ 400-ٸ ەيەل, 100-ٸ كەمەلەتكە تولماعان جەتكٸنشەكتەر ەدٸ. نەتيجەسٸندە كٶپ كەشٸكپەي كومبينات اياعىنان تٸك تۇردى. جاۋعا قارسى اتىلعان ەربٸر 10 وقتىڭ 7-ەۋٸ «اششىسايتٷستٸمەتالل» كومبيناتىنىڭ قورعاسىنىنان قۇيىلىپ جاتتى. ونى تاريحتان بٸلەسٸزدەر. مٸنە, مىنا جەردە ەسكەرتكٸشٸ تۇرعان تەتتٸگٷل اپامىزعا سول ٷشٸن ەڭبەك ەرٸ اتاعى بەرٸلگەن ەدٸ. «اششىسايتٷستٸمەتالل» كومبيناتىنان 7 سوتسياليستٸك ەڭبەك ەرٸ, 12 لەنيندٸك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, 5 كسرو, 11 قازاق كسر مەملەكەتتٸك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى شىقتى. ولاردىڭ بارلىعىنا مٸنە وسى الاڭقايدا ەسكەرتكٸش جەنە مەموريالدى تاقتا ورناتىلعان. وسى قاتارعا بٷگٸن تاعى دا بٸر مەموريالدى تاقتا قوسىلدى.
1984 جىلى «اششىسايتٷستٸمەتالل» كومبيناتىنىڭ بٸر توپ ينجەنەرلەرٸ تاۋ-كەن قىسىمىن ٶلشەيتٸن قۇرىلعى ويلاپ تاۋىپ ونى ٶندٸرٸسكە ەنگٸزدٸ. وسىلايشا بٸزدٸڭ كەنشٸلەر كەن قازباسىنان شاپشاڭ كەن ٶندٸرۋ بويىنشا دٷنيەجٷزٸلٸك رەكورد جاساعان بولاتىن. سودان بەرٸ بۇل رەكوردتى ەلٸ كٷنگە ەشقانداي كەن ورنى جاڭارتا العان جوق. شاپشاڭ بۇرعىلاۋدان جاسالعان رەكورد وداقتىق, تٸپتٸ ەلەمدٸك دەڭگەيدەگٸ ٸرٸ جاڭالىق بولدى. ولارعا قازاقستان لەنين كومسومولىنىڭ عىلىم جەنە تەحنيكا سالاسىنداعى سىيلىعى بەرٸلگەن بولاتىن. كەنشٸ-مەتاللۋرگتەردٸڭ سول جەتٸستٸكتەرٸ كەيٸنگٸ ۇرپاققا ٶنەگە بولىپ قالۋ كەرەك. مٸنە, سول ايتۋلى وقيعاعا بيىل – 40 جىل. كەنتاۋ جىلۋ ەنەرگو ورتالىعى (جەو) مەن كەنتاۋ–تٷركٸستان اراسىن جالعاعان تەمٸرجولعا دا بيىل 90 جىل تولىپ وتىر. جالپى, مەتاللۋرگتەر كٷنٸ كەنتاۋلىقتار ٷشٸن ەرەكشە مەرەكە. سەبەبٸ, بۇل از عانا توپتىڭ نە بەلگٸلٸ بٸر كەسٸپ يەلەرٸنٸڭ عانا مەرەكەسٸ ەمەس, بۇل تاعدىر-تاريحى كەن ورنىمەن قاتار ٶرٸلگەن تۇتاس قالانىڭ تٶل مەرەكەسٸ. بۇل مەرەكەنٸ اتاپ ٶتۋ دەستٷرگە اينالعان. تەك بىلتىر عانا مەرەكە ەلەۋسٸزدەۋ ٶتتٸ. ٶيتكەنٸ, دەل سول كٷندەرٸ اباي وبلىسىن قالىڭ ٶرت شالىپ, وندا قىرشىن جاستارىمىزدىڭ ٶمٸرٸ قيىلىپ, ازا تۇتىپ جاتقان كەزگە تۇسپا تۇس كەلگەن ەدٸ. بيىل مٸنە, بٸزدٸڭ ۇيىم بٸراز جىل بۇرىن «اششىسايتٷستٸمەتالدان» ەنشٸ الىپ شىققان, ٸزاشار رەتٸندە جۇمىس ٸستەپ تۇرعان «ەلاستوپوليمەت» جشس كەسٸپوداق ۇيىمى, قالالىق ارداگەرلەر ۇيىمىمەن بٸرلەسٸپ وسى ٸس شارانى ٶتكٸزٸپ وتىرمىز. كەسٸبي مەرەكەگە وراي 50-گە جۋىق ازامات ماراپاتتالدى, ونىڭ ٸشٸندە 5-ەۋٸ بٷگٸنگٸ جاس مەتاللۋرگتەر بولسا, قالعاندارى كومبيناتتىڭ, كەنتاۋ جەو-نىڭ ەڭبەك ارداگەرلەرٸ. وسى شارانى ۇيىمداستىرۋدا ۇسىنىسىمىزدى قولداعان قالا ەكٸمدٸگٸنە, مەسليحاتقا بارشا ارداگەرلەر اتىنان العىسىمدى بٸلدٸرەمٸن.
راشيدا اسانبەكوۆا, ەڭبەك ارداگەرٸ:
– مەن «اششىسايتٷستٸمەتالل» كومبيناتىنىڭ ەڭبەكتٸ ۇيىمداستىرۋ بٶلٸمٸندە ينجەنەرٸ, جولداسىم مۇرات اسانبەكوۆ عىلىمي-زەرتتەۋ ٶندٸرٸستٸك بازاسىنىڭ باس ينجەنەرٸ بولىپ قىزمەت اتقاردىق. بٸز جوعارىدا ايتىلعان شاپشاڭ كەن ٶندٸرۋ بويىنشا جاڭا رەكوردتىڭ جاسالۋىنا جول اشقان ٶنەرتابىسقا, سول جوباعا قاتىسقانبىز. بٸزدٸڭ كومبينات ول تۇستا وداق كٶلەمٸندە پروگرەسسيۆتٸ ٶندٸرٸس ورنى ەدٸ. شاپشاڭ كەن ٶندٸرۋ بويىنشا بٸزدە ٷلكەن مەكتەپ قالىپتاستى. بٷكٸل كسرو-نىڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرٸنەن بٸزدٸڭ «شاپشاڭ كەن ٶندٸرۋ» مەكتەبٸنەن وقىپ-ٷيرەنۋگە, تەجٸريبە الۋعا ماماندار كەلەتٸن. ولار بٸزدەن كٶپ نەرسە ٷيرەنٸپ قايتۋشى ەدٸ. يە, «اششىسايتٷستٸمەتالل» كومبيناتىنىڭ «كادرلار ۇستاحاناسى» دەپ اتالۋى تەگٸن ەمەس-تٸ. مارقۇم جولداسىم تالانتتى ينجەنەر-زەرتتەۋشٸ مۇرات اسانبەكوۆتٸ مەسكەۋگە كەنشٸلەرگە سەمينار ٶتكٸزۋگە جيٸ شاقىرتاتىن. بٸزدٸ موڭعولييانىڭ كەن ورىندارىن يگەرۋگە دە شاقىرتتى, بٸراز جىل سوندا جۇمىس ٸستەپ كەلدٸك. تەك بٸز عانا ەمەس, كومبيناتتان بٸراز ينجەنەر, ماركشەيدەر, بۇرعىلاۋشى جٸگٸتتەر موڭعوليياداعى, الجيردەگٸ رۋدنيكتەردٸ اشىپ, كەن يگەرۋدٸ جولعا قويىپ, تٶرت-بەس جىلداي جۇمىس ٸستەپ كەلگەن ەدٸ.
مىنا بٷگٸنگٸ ٸس-شارا بارشامىزعا مەرەكەلٸك كٶڭٸل-كٷي سىيلاپ, مەرەيٸمٸزدٸ تاسىتتى. ەڭبەك ادامىنا كٶرسەتٸلگەن قۇرمەت, ٶتكەندەردٸڭ ٶنەگەلٸ ٶمٸر جولىن جاستارعا ٷلگٸ ەتۋ مەنٸ قاتتى قۋانتتى, تولقىتتى, راحمەت بارشاڭىزعا!
تٶرەحان دەۋلەتباەۆ, كومبيناتتىڭ باس ماركشەيدەرٸ, ەڭبەك ارداگەرٸ:
–مەن 1971 جىلى الماتىداعى پوليتەحنيكالىق ينستيتۋتتى بٸتٸرٸپ, «اششىسايتٷستٸمەتالل» كومبيناتىنا ۋچاسكەلٸك ماركشەيدەر بولىپ ورنالاسىپ, ەڭبەك جولىمدى باستادىم. سودان ساتىلاپ كومبيناتتىڭ باس ينجەنەر-ماركشەيدەر قىزمەتٸنە دەيٸن كٶتەرٸلدٸم. كومبيناتىمىز كەزٸندە داڭقى الىسقا جايىلعان ٶندٸرٸس ورنى بولدى. 1998 جىلى كومبينات جابىلىپ قالعانشا وسىندا ەڭبەك ەتتٸم. 90-جىلداردىڭ توقىراۋىندا كومبينات توقتادى, كەنتاۋ دا بٸراز ۋاقىت توزدى,توقىرادى. كٶپتەگەن ەرٸپتەستەر تاريحي وتاندارىنا – رەسەيگە, گرەكيياعا, يزرايلگە كٶشٸپ كەتتٸ. بٸز دە الماتىعا قونىس اۋداردىق. ول جاقتا دا تاۋ-كەن سالاسى كومپانييالارىندا جۇمىس ٸستەدٸم, قازٸر زەينەتكەرلٸك دەمالىستامىن. ەلگٸ بٸر ەندە ايتىلعانداي: «اۋىلدان قازاق كٶشكەنمەن, قازاقتان اۋىل كٶشپەيدٸ» دەگەن جايت بٸزگە ارنالعانداي. تۋىپ-ٶسكەن, جاستىق شاعىمىز, عۇمىرىمىزدىڭ سەۋلەلٸ كەزەڭدەرٸ ٶتكەن تۋعان كەنتاۋىمىز بٸز ٷشٸن قاشان دا ىستىق. بٷگٸنگٸ مەرەكەلٸك ٸس-شاراعا ارنايى كەلٸپ وتىرمىز. «قۇرمەتتٸ كەنشٸ» مەدالٸمەن ماراپاتتاپ, سىيلاپ-قۇرمەتتەپ جاتىر. ەكٸمدٸككە, جالپى ۇيىمداستىرۋشىلارعا راحمەت ايتامىن.
سەيٸتجان قامباروۆ, ەڭبەك ارداگەرٸ, قازاق كسر مەملەكەتتٸك سىيلىعىنىڭ يەگەرٸ, كەنتاۋ قالاسىنىڭ قۇرمەتتٸ ازاماتى:
يە, بٸزدەر كٶپ جىل «اششىسايتٷستٸمەتالل» كومبيناتىندا جەمٸستٸ ەڭبەك ەتتٸك. مەن كومبيناتتىڭ كەن-بايىتۋ فابريكاسىندا ديٸرمەن ماشينيسٸ بولىپ جۇمىسىمدى باستاپ, فابريكا باسشىسىنا دەيٸنگٸ ەڭبەك جولىنان ٶتتٸم. ابىرويلى بولدىق. بٷكٸل سانالى عۇمىرىمىزدى كەن بايىتۋ سالاسىنا ارنادىق دەسەم ارتىق ايتقاندىق ەمەس.
1978 جىلى بٸزگە بٸرقاتار ەرٸپتەستەرمەن بٸرگە كەن ٶندٸرۋدەگٸ رەكوردتى جاڭارتقانىمىز ٷشٸن قازاق كسر مەملەكەتتٸك سىيلىعى بەرٸلدٸ. بۇل بٷكٸل ۇجىمنىڭ قاجىرلى ەڭبەگٸنٸڭ جەمٸسٸ ەدٸ. بٷگٸن مٸنە, مەتاللۋرگتەر كٷنٸ قارساڭىندا كەسٸبي مەرەكەمەن قۇتتىقتاپ «قۇرمەتتٸ كەنشٸ» مەدالٸمەن ماراپاتتاپ, سىيلاپ, قۇرمەتتەپ جاتىر. ەكٸمدٸككە, جالپى ۇيىمداستىرۋشىلارعا راحمەت ايتامىن.
سەرسەنبەك قايداروۆ, ەڭبەك ارداگەرٸ:
– مەن 1968 جىلى 17 جاسىمدا كومبيناتتىڭ تەمٸرجول تاسىمالى بٶلٸمٸنە جۇمىسقا كٸرٸپ, 1998 جىلعا دەيٸن تابان اۋدارماي 30 جىل ەڭبەك ەتتٸم. كەيٸن شىمكەنت تەمٸرجولى بٶلٸمٸندە 15 جىلداي قىزمەت اتقاردىم. بٷگٸن مٸنە, قالا ەكٸمٸ «ەڭبەك ارداگەرٸ» تٶلبەلگٸسٸن كەۋدەمٸزگە تاعىپ, سٶز بەرٸپ, قوشەمەتتەپ جاتىر. كٶپ جىلعى بەينەتٸمٸزدٸڭ زەينەتٸن كٶرٸپ, كەسٸبي مەرەكەمٸزدە كٶڭٸلٸمٸز كٶتەرٸلٸپ, مارقايىپ قالدىق. بٷگٸنگٸ مەرەكە قۇتتى بولسىن, اللا بارشاڭىزدىڭ مەرەيلەرٸڭٸزدٸ ٷستەم ەتسٸن دەيمٸن.
