Foto: okg.kz
Kelesbaidyń atasy Jumaǵul buryn Qazyǵurt aýdanyndaǵy «Qyzyltań» kolhozynyń taý bókterindegi Kóktóbe degen jerinde turǵan eken. 1952 jyly Jumaǵul aqsaqal sol jaqtaǵy úsh otbasyn Keles aýdanynyń «Keles» keńsharyna qarasty Birinshi mamyr aýylyna kóshirip ákelip, aǵaiyndar arasyna qosylypty. Sol tusta 1954 jyldyń sáýir aiynda týǵan náresteniń esimin aǵaiyndarmen qaita tabysýdyń qurmetine Kelesbai dep qoiǵan eken. Bul jer maqtaly meken bolǵandyqtan taý bókterinde turyp úirenip qalǵan Kelesbaidyń áke-sheshesi men sol jaqtan ilese kelgen aǵaiyndar jersine almapty. Sóitip, Jumaǵul babasy qaitys bolǵan soń úsh otbasy Qazyǵurt aýdanyndaǵy «Qyzyltań» kolhozy, qazirgi Qaqpaq aýylyna qaita qonystanady.
Kelesbai 1971 jyly osy aýyldaǵy jalpy orta mektebin jaqsy támamdap, Qaraǵandy memlekettik meditsina institýtyna oqýǵa túsýdi armandady. Óitkeni, zerek bala aýyldaǵy aýrýhanaǵa barǵan kezde dárigerlerdiń jumysyna, júris-turysy men appaq halatyna syrttai qatty qyzyǵatyn. Sol tustaǵy aýrýhananyń bas dárigeri Súiindik Myqtybekov óte bir kishipeiil, kópshil, elgezek jan edi. Ol Kelesbaidy ózine jaqyn tartyp: «Eger bolashaqta dárigerlik mamandyq alyp shyqsań, ózińniń týǵan aýylyńa, osy aýrýhanada qyzmet etýge kel! Bul mekemeniń bolashaǵy zor, bizde dáriger mamandar jetispeidi» dep aitqany esinen shyqpaidy. Sodan «bolashaqta dáriger bolsam, óz aýylymdaǵy arýhanaǵa kelip jumys istesem» degen bir tátti qiial keýdesine uialaǵan. Sóitip, úlken táýekelmen Qaraǵandy meditsinalyq institýtyna qujat tapsyrady. Jolynyń bolǵany shyǵar, Ońtústikten kelip osynda oqyp júrgen altynshy kýrs stýdenti Berik Torǵaýytov degen aǵasymen tanysyp qalady. Ol úzdik stýdent bolsa kerek, mundaǵy qabyldaý komissiiasynda hatshynyń kómekshisi bolyp jumys istep júr eken. Sonyń aitýymen institýttyń sanitarlyq-gigienalyq fakýltetine qujat tapsyrady. Abyroi bolǵanda synaqtardan múdirmei ótip, stýdent atanady. Sóitip, osy maqtaýly oqý ornynda alty jyl bilim alady. 1977 jyly qolyna diplom tiip, sol kezdegi tártip boiynsha arnaiy joldamamen Ońtústik Qazaqstan oblysyna qyzmet etýge keldi. Eńbek jolyn Leńgir aýdandyq sanepidstansasyna dáriger-epidemiolog bolyp bastady. Aýdandyq sanepidstansasynyń bas dárigeri Qurban Ahmetov jas mamanǵa zor senim artady. Alǵashqy jarty jyldan soń bólim meńgerýshisi etip qyzmetin joǵarylatady.
– Qyzmetke qyzý aralasyp, kózge túse bastaǵan sátimde, 1979 jyly bas dáriger Qurban Ahmetov meni kabinetine shaqyryp aldy, – dep eske alady keiipkerim sol kúnderdi. «Bizge Densaýlyq saqtaý ministrliginen mańyzdy habar keldi. Tanysyp shyq» dep qolyndaǵy hatty usyndy.
Sóitsem, aldaǵy 1980 jyly elimizdiń astanasy – Máskeý qalasynda búkilálemdik HII jazǵy Olimpiada oiyndary ótetin bolypty. Soǵan bailanysty Odaqtyń astanasyna baryp qyzmet kórsetetin jas epidemiolog maman kerek eken. Osyǵan orai Qazaqstan boiynsha konkýrs jariialanypty. Bas dárigerim maǵan: «básekege túsip, baǵyńdy synap kórseń qalai bolady?» degen pikirin aitty. Men árine, qýana kelisimimdi berdim. Táýekel dep qajet qujattardyń bárin tiisti jerge jiberip, habaryn kúttim.
«Barlyq qujat daiyn, endi Olimpiadaǵa jol ashyq» dep qýanyp júrgen Kelesbai ekinshi jáne eń basty tekserýdiń kútip turǵanyn bilmepti. Bul KGB tekserýi edi. Ne kerek, túp-tuqiiannan ózine deiin súzgilegen bul synaqtan da oidaǵydai ótedi. Respýblika boiynsha SES salasynan Máskeýdegi Olimpiadaǵa qyzmet kórsetýge nebári úsh-aq oryn bólinipti. Soǵan bailanysty ár oblys boiynsha irikteýden sátti ótken 15 úmitker Almatyǵa jinalyp, taǵy da komissiianyń súzgisinen ótýge tiis edi. Komissiiaǵa Densaýlyq saqtaý ministriniń orynbasary – QR Bas memlekettik sanitarlyq dárigeri Iakov Arkadevich Klebanov tóraǵalyq etedi. Leńgirlik maman barlyq suraqqa tolyqqandy jaýap beredi. Erteńine ministrdiń qabyldaýyna kiredi. Sonda baiqaǵany, ózi jáne Qaraǵandy, Kókshetaý oblysynan úsh úmitker ǵana qalǵan eken. Úmitkerlerdi Klebanovtyń ózi ministr Tóregeldi Sharmanovqa ertip kirip: «osy úsheýi Olimpiadaǵa barýǵa laiyqty kandidatýra boldy» dep jai-japsardy túsindiredi.
– Sonymen 1980 jyldyń maýsymynda Máskeýde boldyq, — dep áńgimesin jalǵady Kelesbai Jumaǵulov.
– Búkil odaq boiynsha kelgen dárigerler atqaratyn mindetterimizdi belgilep, bólisip, aldyn-ala túzilgen baǵdarlama boiynsha júktelgen barlyq tapsyrmalardy abyroimen atqaryp shyqtyq. Sońynda men Olimpiada komitetiniń Alǵys hatyn aldym. Osylaisha úsh ai boiy tynymsyz qyzmet etip, endi elge oralatyn tusta Máskeýdegi Odaqtyq Densaýlyq saqtaý ministrligine kirip, issapar boiynsha tiisti qujattarymdy rásimdep jatqanda ondaǵylardyń biri maǵan:
– Osynda qalyp, bilimińdi kóterýge qalai qaraisyń? Óitkeni, sizdiń atyńyzǵa jazylǵan minezdemeler men basqa da málimetter bizdiń qyzyǵýshylyǵymyzdy týdyryp otyr, – dedi.
– Eger bilimimdi kóterýge múmkindik bolyp jatsa, qalýǵa árine, yqylasym bar, – dedim men.
– Biz sizderdiń Densaýlyq saqtaý ministrlikterińizben kelistik, sizge ruqsat berip otyr. Bizde eki jyldyq arnaiy klinikalyq ordinatýra bar, sony shet tilinde eki jyl oqyp bitirgen soń shetelge issaparmen baryp qyzmet etýge qalai qaraisyz? – dedi. Men oilanbai kelisimimdi berdim.
– Onda sizge mekenjaidy berem, sol jerdegi institýtqa barasyz, ondaǵylar mán-jaidy túsindirip aitady, – dedi.
Erteńine aitqan mekenjai boiynsha barsam, ol jer – KSRO Densaýlyq saqtaý ministrligi E.I.Martsinovskii atyndaǵy Máskeý meditsinalyq parazitologiia jáne tropikalyq meditsina institýtynyń eki jyldyq arnaiy klinikalyq ordinatýrasy eken. Olarǵa osyndai ministrliktiń aitýymen kelip otyrmyn dedim. Olar da aldyn-ala habardar eken, tiisti qujattardyń bárin bir kúnniń ishinde rásimdep tastady. Tamyz aiy edi, KSRO Ǵylym akademiiasynyń jataqhanasyna joldama berdi. Sonda jaiǵastym. Sóitip eki jyldyq institýttyń arnaiy klinikalyq ordinatýrasyna tyńdaýshy retinde buiryqpen qabyldandym...
...Kelesbai Boranbaiuly Jumaǵulov óziniń iskerligi men bilimdarlyǵynynyń arqasynda biik belesterge kóterilip, eldiń abyroily azamaty atandy. Atap aitqanda, 1986-1992 jyldary Shymkent oblystyq sanepidstansasynda bólim meńgerýshisi, bas dárigerdiń orynbasary, 1992-1999 jyldary Shymkent qalasy sanepidstansasynyń bas dárigeri, 1999-2003 jyldary Shymkent qalalyq densaýlyq saqtaý basqarmasy bastyǵynyń orynbasary, 2003-2005 jyldar aralyǵynda Ońtústik Qazaqstan oblysy, Ordabasy aýdandyq densaýlyq saqtaý bóliminiń bastyǵy, 2005-2010 jyldary oblystyq SPID-tiń aldyn alý jáne onymen kúresý ortalyǵynyń bas dárigeri, 2010-2018 jyldary QR DSM SEQK «Ońtústik Qazaqstan oblystyq sanitariialyq-epidemiologiialyq saraptama ortalyǵy» RMQK Ordabasy aýdany boiynsha filialynyń direktory bolyp eńbek etip, talapshyl, shynshyl minezimen kópshiliktiń jyly yqylasyna bólendi.
2018 jyly qurmetti zeinetkerlik demalysyna shyqqannan keiin de uzaq jyldar boiy eńbek etken salasynan bailanysyn úzbei, «Qoǵamdyq densaýlyq jáne halyqtyń sanitariialyq-epidemiologiialyq qaýipsizdigi qyzmeti «Ardagerler keńesi» qoǵamdyq birlestiginiń tóraǵasy, 2021 jyldan Shymkent qalasy, ál-Farabi aýdandyq ardagerler keńesiniń alqa múshesi jáne tóraǵanyń orynbasary qyzmetinde júr.
Oblys, qala halqynyń densaýlyǵyn saqtaýǵa qosqan úlesi laiyqty baǵalanyp, Qazaqstan Respýblikasy Densaýlyq saqtaý ministrliginiń «Qazaqstan Respýblikasy Densaýlyq saqtaý isiniń úzdigi» tósbelgisimen, Qazaqstan Respýblikasy «Ulttyq meditsina Assotsiatsiiasy» respýblikalyq qoǵamdyq birlestiginiń «Altyn dáriger» tósbelgisimen, Ońtústik Qazaqstan oblysy ákiminiń jáne OQO máslihatynyń gramotasymen, Shymkent qalasy ákiminiń Qurmet gramotasymen, «Ordabasy aýdanyna sińirgen eńbegi úshin» medalimen, Ál-Farabi aýdany ákiminiń Alǵys hatymen marapattalǵan.
Úlgili januianyń otaǵasy aiaýly jary Orazkúl ekeýi eki ul, bir qyzynan toǵyz nemere súiip, solardyń qýanyshyna kenelip otyr.
Slam NURMAǴANBETULY,
Qazaqstannyń qurmetti jýrnalisi.
