فوتو: okg.kz
كەلەسبايدىڭ اتاسى جۇماعۇل بۇرىن قازىعۇرت اۋدانىنداعى «قىزىلتاڭ» كولحوزىنىڭ تاۋ بٶكتەرٸندەگٸ كٶكتٶبە دەگەن جەرٸندە تۇرعان ەكەن. 1952 جىلى جۇماعۇل اقساقال سول جاقتاعى ٷش وتباسىن كەلەس اۋدانىنىڭ «كەلەس» كەڭشارىنا قاراستى بٸرٸنشٸ مامىر اۋىلىنا كٶشٸرٸپ ەكەلٸپ, اعايىندار اراسىنا قوسىلىپتى. سول تۇستا 1954 جىلدىڭ سەۋٸر ايىندا تۋعان نەرەستەنٸڭ ەسٸمٸن اعايىندارمەن قايتا تابىسۋدىڭ قۇرمەتٸنە كەلەسباي دەپ قويعان ەكەن. بۇل جەر ماقتالى مەكەن بولعاندىقتان تاۋ بٶكتەرٸندە تۇرىپ ٷيرەنٸپ قالعان كەلەسبايدىڭ ەكە-شەشەسٸ مەن سول جاقتان ٸلەسە كەلگەن اعايىندار جەرسٸنە الماپتى. سٶيتٸپ, جۇماعۇل باباسى قايتىس بولعان سوڭ ٷش وتباسى قازىعۇرت اۋدانىنداعى «قىزىلتاڭ» كولحوزى, قازٸرگٸ قاقپاق اۋىلىنا قايتا قونىستانادى.
كەلەسباي 1971 جىلى وسى اۋىلداعى جالپى ورتا مەكتەبٸن جاقسى تەمامداپ, قاراعاندى مەملەكەتتٸك مەديتسينا ينستيتۋتىنا وقۋعا تٷسۋدٸ ارماندادى. ٶيتكەنٸ, زەرەك بالا اۋىلداعى اۋرۋحاناعا بارعان كەزدە دەرٸگەرلەردٸڭ جۇمىسىنا, جٷرٸس-تۇرىسى مەن اپپاق حالاتىنا سىرتتاي قاتتى قىزىعاتىن. سول تۇستاعى اۋرۋحانانىڭ باس دەرٸگەرٸ سٷيٸندٸك مىقتىبەكوۆ ٶتە بٸر كٸشٸپەيٸل, كٶپشٸل, ەلگەزەك جان ەدٸ. ول كەلەسبايدى ٶزٸنە جاقىن تارتىپ: «ەگەر بولاشاقتا دەرٸگەرلٸك ماماندىق الىپ شىقساڭ, ٶزٸڭنٸڭ تۋعان اۋىلىڭا, وسى اۋرۋحانادا قىزمەت ەتۋگە كەل! بۇل مەكەمەنٸڭ بولاشاعى زور, بٸزدە دەرٸگەر ماماندار جەتٸسپەيدٸ» دەپ ايتقانى ەسٸنەن شىقپايدى. سودان «بولاشاقتا دەرٸگەر بولسام, ٶز اۋىلىمداعى ارۋحاناعا كەلٸپ جۇمىس ٸستەسەم» دەگەن بٸر تەتتٸ قييال كەۋدەسٸنە ۇيالاعان. سٶيتٸپ, ٷلكەن تەۋەكەلمەن قاراعاندى مەديتسينالىق ينستيتۋتىنا قۇجات تاپسىرادى. جولىنىڭ بولعانى شىعار, وڭتٷستٸكتەن كەلٸپ وسىندا وقىپ جٷرگەن التىنشى كۋرس ستۋدەنتٸ بەرٸك تورعاۋىتوۆ دەگەن اعاسىمەن تانىسىپ قالادى. ول ٷزدٸك ستۋدەنت بولسا كەرەك, مۇنداعى قابىلداۋ كوميسسيياسىندا حاتشىنىڭ كٶمەكشٸسٸ بولىپ جۇمىس ٸستەپ جٷر ەكەن. سونىڭ ايتۋىمەن ينستيتۋتتىڭ سانيتارلىق-گيگيەنالىق فاكۋلتەتٸنە قۇجات تاپسىرادى. ابىروي بولعاندا سىناقتاردان مٷدٸرمەي ٶتٸپ, ستۋدەنت اتانادى. سٶيتٸپ, وسى ماقتاۋلى وقۋ ورنىندا التى جىل بٸلٸم الادى. 1977 جىلى قولىنا ديپلوم تيٸپ, سول كەزدەگٸ تەرتٸپ بويىنشا ارنايى جولدامامەن وڭتٷستٸك قازاقستان وبلىسىنا قىزمەت ەتۋگە كەلدٸ. ەڭبەك جولىن لەڭگٸر اۋداندىق سانەپيدستانساسىنا دەرٸگەر-ەپيدەميولوگ بولىپ باستادى. اۋداندىق سانەپيدستانساسىنىڭ باس دەرٸگەرٸ قۇربان احمەتوۆ جاس مامانعا زور سەنٸم ارتادى. العاشقى جارتى جىلدان سوڭ بٶلٸم مەڭگەرۋشٸسٸ ەتٸپ قىزمەتٸن جوعارىلاتادى.
– قىزمەتكە قىزۋ ارالاسىپ, كٶزگە تٷسە باستاعان سەتٸمدە, 1979 جىلى باس دەرٸگەر قۇربان احمەتوۆ مەنٸ كابينەتٸنە شاقىرىپ الدى, – دەپ ەسكە الادى كەيٸپكەرٸم سول كٷندەردٸ. «بٸزگە دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸنەن ماڭىزدى حابار كەلدٸ. تانىسىپ شىق» دەپ قولىنداعى حاتتى ۇسىندى.
سٶيتسەم, الداعى 1980 جىلى ەلٸمٸزدٸڭ استاناسى – مەسكەۋ قالاسىندا بٷكٸلەلەمدٸك حٸٸ جازعى وليمپيادا ويىندارى ٶتەتٸن بولىپتى. سوعان بايلانىستى وداقتىڭ استاناسىنا بارىپ قىزمەت كٶرسەتەتٸن جاس ەپيدەميولوگ مامان كەرەك ەكەن. وسىعان وراي قازاقستان بويىنشا كونكۋرس جارييالانىپتى. باس دەرٸگەرٸم ماعان: «بەسەكەگە تٷسٸپ, باعىڭدى سىناپ كٶرسەڭ قالاي بولادى?» دەگەن پٸكٸرٸن ايتتى. مەن ەرينە, قۋانا كەلٸسٸمٸمدٸ بەردٸم. تەۋەكەل دەپ قاجەت قۇجاتتاردىڭ بەرٸن تيٸستٸ جەرگە جٸبەرٸپ, حابارىن كٷتتٸم.
«بارلىق قۇجات دايىن, ەندٸ وليمپياداعا جول اشىق» دەپ قۋانىپ جٷرگەن كەلەسباي ەكٸنشٸ جەنە ەڭ باستى تەكسەرۋدٸڭ كٷتٸپ تۇرعانىن بٸلمەپتٸ. بۇل كگب تەكسەرۋٸ ەدٸ. نە كەرەك, تٷپ-تۇقيياننان ٶزٸنە دەيٸن سٷزگٸلەگەن بۇل سىناقتان دا ويداعىداي ٶتەدٸ. رەسپۋبليكا بويىنشا سەس سالاسىنان مەسكەۋدەگٸ وليمپياداعا قىزمەت كٶرسەتۋگە نەبەرٸ ٷش-اق ورىن بٶلٸنٸپتٸ. سوعان بايلانىستى ەر وبلىس بويىنشا ٸرٸكتەۋدەن سەتتٸ ٶتكەن 15 ٷمٸتكەر الماتىعا جينالىپ, تاعى دا كوميسسييانىڭ سٷزگٸسٸنەن ٶتۋگە تيٸس ەدٸ. كوميسسيياعا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترٸنٸڭ ورىنباسارى – قر باس مەملەكەتتٸك سانيتارلىق دەرٸگەرٸ ياكوۆ اركادەۆيچ كلەبانوۆ تٶراعالىق ەتەدٸ. لەڭگٸرلٸك مامان بارلىق سۇراققا تولىققاندى جاۋاپ بەرەدٸ. ەرتەڭٸنە مينيستردٸڭ قابىلداۋىنا كٸرەدٸ. سوندا بايقاعانى, ٶزٸ جەنە قاراعاندى, كٶكشەتاۋ وبلىسىنان ٷش ٷمٸتكەر عانا قالعان ەكەن. ٷمٸتكەرلەردٸ كلەبانوۆتىڭ ٶزٸ مينيستر تٶرەگەلدٸ شارمانوۆقا ەرتٸپ كٸرٸپ: «وسى ٷشەۋٸ وليمپياداعا بارۋعا لايىقتى كانديداتۋرا بولدى» دەپ جاي-جاپساردى تٷسٸندٸرەدٸ.
– سونىمەن 1980 جىلدىڭ ماۋسىمىندا مەسكەۋدە بولدىق, — دەپ ەڭگٸمەسٸن جالعادى كەلەسباي جۇماعۇلوۆ.
– بٷكٸل وداق بويىنشا كەلگەن دەرٸگەرلەر اتقاراتىن مٸندەتتەرٸمٸزدٸ بەلگٸلەپ, بٶلٸسٸپ, الدىن-الا تٷزٸلگەن باعدارلاما بويىنشا جٷكتەلگەن بارلىق تاپسىرمالاردى ابىرويمەن اتقارىپ شىقتىق. سوڭىندا مەن وليمپيادا كوميتەتٸنٸڭ العىس حاتىن الدىم. وسىلايشا ٷش اي بويى تىنىمسىز قىزمەت ەتٸپ, ەندٸ ەلگە ورالاتىن تۇستا مەسكەۋدەگٸ وداقتىق دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸنە كٸرٸپ, ٸسساپار بويىنشا تيٸستٸ قۇجاتتارىمدى رەسٸمدەپ جاتقاندا ونداعىلاردىڭ بٸرٸ ماعان:
– وسىندا قالىپ, بٸلٸمٸڭدٸ كٶتەرۋگە قالاي قارايسىڭ? ٶيتكەنٸ, سٸزدٸڭ اتىڭىزعا جازىلعان مٸنەزدەمەلەر مەن باسقا دا مەلٸمەتتەر بٸزدٸڭ قىزىعۋشىلىعىمىزدى تۋدىرىپ وتىر, – دەدٸ.
– ەگەر بٸلٸمٸمدٸ كٶتەرۋگە مٷمكٸندٸك بولىپ جاتسا, قالۋعا ەرينە, ىقىلاسىم بار, – دەدٸم مەن.
– بٸز سٸزدەردٸڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸكتەرٸڭٸزبەن كەلٸستٸك, سٸزگە رۇقسات بەرٸپ وتىر. بٸزدە ەكٸ جىلدىق ارنايى كلينيكالىق ورديناتۋرا بار, سونى شەت تٸلٸندە ەكٸ جىل وقىپ بٸتٸرگەن سوڭ شەتەلگە ٸسساپارمەن بارىپ قىزمەت ەتۋگە قالاي قارايسىز? – دەدٸ. مەن ويلانباي كەلٸسٸمٸمدٸ بەردٸم.
– وندا سٸزگە مەكەنجايدى بەرەم, سول جەردەگٸ ينستيتۋتقا باراسىز, ونداعىلار مەن-جايدى تٷسٸندٸرٸپ ايتادى, – دەدٸ.
ەرتەڭٸنە ايتقان مەكەنجاي بويىنشا بارسام, ول جەر – كسرو دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸ ە.ي.مارتسينوۆسكيي اتىنداعى مەسكەۋ مەديتسينالىق پارازيتولوگييا جەنە تروپيكالىق مەديتسينا ينستيتۋتىنىڭ ەكٸ جىلدىق ارنايى كلينيكالىق ورديناتۋراسى ەكەن. ولارعا وسىنداي مينيسترلٸكتٸڭ ايتۋىمەن كەلٸپ وتىرمىن دەدٸم. ولار دا الدىن-الا حاباردار ەكەن, تيٸستٸ قۇجاتتاردىڭ بەرٸن بٸر كٷننٸڭ ٸشٸندە رەسٸمدەپ تاستادى. تامىز ايى ەدٸ, كسرو عىلىم اكادەميياسىنىڭ جاتاقحاناسىنا جولداما بەردٸ. سوندا جايعاستىم. سٶيتٸپ ەكٸ جىلدىق ينستيتۋتتىڭ ارنايى كلينيكالىق ورديناتۋراسىنا تىڭداۋشى رەتٸندە بۇيرىقپەن قابىلداندىم...
...كەلەسباي بورانبايۇلى جۇماعۇلوۆ ٶزٸنٸڭ ٸسكەرلٸگٸ مەن بٸلٸمدارلىعىنىنىڭ ارقاسىندا بيٸك بەلەستەرگە كٶتەرٸلٸپ, ەلدٸڭ ابىرويلى ازاماتى اتاندى. اتاپ ايتقاندا, 1986-1992 جىلدارى شىمكەنت وبلىستىق سانەپيدستانساسىندا بٶلٸم مەڭگەرۋشٸسٸ, باس دەرٸگەردٸڭ ورىنباسارى, 1992-1999 جىلدارى شىمكەنت قالاسى سانەپيدستانساسىنىڭ باس دەرٸگەرٸ, 1999-2003 جىلدارى شىمكەنت قالالىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسى باستىعىنىڭ ورىنباسارى, 2003-2005 جىلدار ارالىعىندا وڭتٷستٸك قازاقستان وبلىسى, ورداباسى اۋداندىق دەنساۋلىق ساقتاۋ بٶلٸمٸنٸڭ باستىعى, 2005-2010 جىلدارى وبلىستىق سپيد-تٸڭ الدىن الۋ جەنە ونىمەن كٷرەسۋ ورتالىعىنىڭ باس دەرٸگەرٸ, 2010-2018 جىلدارى قر دسم سەقك «وڭتٷستٸك قازاقستان وبلىستىق سانيتارييالىق-ەپيدەميولوگييالىق ساراپتاما ورتالىعى» رمقك ورداباسى اۋدانى بويىنشا فيليالىنىڭ ديرەكتورى بولىپ ەڭبەك ەتٸپ, تالاپشىل, شىنشىل مٸنەزٸمەن كٶپشٸلٸكتٸڭ جىلى ىقىلاسىنا بٶلەندٸ.
2018 جىلى قۇرمەتتٸ زەينەتكەرلٸك دەمالىسىنا شىققاننان كەيٸن دە ۇزاق جىلدار بويى ەڭبەك ەتكەن سالاسىنان بايلانىسىن ٷزبەي, «قوعامدىق دەنساۋلىق جەنە حالىقتىڭ سانيتارييالىق-ەپيدەميولوگييالىق قاۋٸپسٸزدٸگٸ قىزمەتٸ «ارداگەرلەر كەڭەسٸ» قوعامدىق بٸرلەستٸگٸنٸڭ تٶراعاسى, 2021 جىلدان شىمكەنت قالاسى, ەل-فارابي اۋداندىق ارداگەرلەر كەڭەسٸنٸڭ القا مٷشەسٸ جەنە تٶراعانىڭ ورىنباسارى قىزمەتٸندە جٷر.
وبلىس, قالا حالقىنىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋعا قوسقان ٷلەسٸ لايىقتى باعالانىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ «قازاقستان رەسپۋبليكاسى دەنساۋلىق ساقتاۋ ٸسٸنٸڭ ٷزدٸگٸ» تٶسبەلگٸسٸمەن, قازاقستان رەسپۋبليكاسى «ۇلتتىق مەديتسينا اسسوتسياتسيياسى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بٸرلەستٸگٸنٸڭ «التىن دەرٸگەر» تٶسبەلگٸسٸمەن, وڭتٷستٸك قازاقستان وبلىسى ەكٸمٸنٸڭ جەنە وقو مەسليحاتىنىڭ گراموتاسىمەن, شىمكەنت قالاسى ەكٸمٸنٸڭ قۇرمەت گراموتاسىمەن, «ورداباسى اۋدانىنا سٸڭٸرگەن ەڭبەگٸ ٷشٸن» مەدالٸمەن, ەل-فارابي اۋدانى ەكٸمٸنٸڭ العىس حاتىمەن ماراپاتتالعان.
ٷلگٸلٸ جانۇيانىڭ وتاعاسى اياۋلى جارى ورازكٷل ەكەۋٸ ەكٸ ۇل, بٸر قىزىنان توعىز نەمەرە سٷيٸپ, سولاردىڭ قۋانىشىنا كەنەلٸپ وتىر.
سلام نۇرماعانبەتۇلى,
قازاقستاننىڭ قۇرمەتتٸ جۋرناليسٸ.
