Erke Esildiń jaǵasynda boi túzegen ásem shahar Astana 8-9 qazan kúnderi sonaý kári Altaidan at arytyp jetken shyǵysqazaqstandyqtardy qushaq jaia qarsy aldy. Elordanyń tórinde oblysymyzdyń Táýelsizdiktiń 25 jylynda qol jetkizgen ekonomikalyq, mádeni, ádebi hám áleýmettik jetistikterimiz pash etilip, eki kún qatarynan Saryarqanyń tósinde án men jyrdan shashý shashyldy.
Qazan men qarashada qabaǵy bir ashylmai, sýyq yzǵarly jelimen yǵyr qylatyn tabiǵaty da bul kúnderi úirenshikti ádetinen jańylyp, qońyr kúzdiń sońǵy shýaǵyn meiirlene tókti. Altyn kúzdiń shuǵylasyna malynǵan mamyrajai bir shaqta oblys ákimi Danial AHMETOVTIŃ qatysýymen ótken Shyǵys Qazaqstan oblysynyń kúnderi elordalyqtarǵa eń aldymen rýhani mol azyq syilaǵany sózsiz.
«Qýatty óńir – qýatty Qazaqstan» aktsiiasynyń aiasynda, el Táýelsizdiginiń shirek ǵasyryna arnalǵan Shyǵys Qazaqstan oblysy kúnderiniń álqissasy Ortalyq kommýnikatsiialar qyzmetinde oblys ákiminiń orynbasary Jaqsylyq Omar bastap kelgen delegatsiia ókilderiniń qatysýymen ótken brifingten bastalǵanyn gazetimizdiń budan burynǵy nómirinde jazǵanbyz.
«Bizderde mynadai bar, mynadai bar...»
Astanalyqtar men qala qonaqtaryna Shyǵys Qazaqstandy ekonomikasy men mádenieti qatar damyǵan naǵyz tolyqqandy óńir retinde tanytqan «Beibitshilik pen jasampazdyqtyń 25 jyly» atty keń aýqymdy ekspozitsiiasy boldy. «Kórme» ortalyǵynyń zaldaryna qarapaiym kiizden basylǵan aiaq kiimderden bastap, iri mashinaqurylysy óndirisiniń, iadrolyq tehnologiialar parkiniń ónimderi, Berel qorǵany, Shilikti jazyǵynan tabylǵan artefaktiler, Qyryqúńgir jáne Eleke sazy eskertkishteri qoiylǵan.
Oblys ákimi Danial AHMETOV óńirimizdiń jetistikterin Astana qalasynyń ákimi Áset ISEKEShEVKE tanystyrdy. Kórmeni aralai júrip, kórnekti aqyn Sultanmahmut Toraiǵyrovtyń «Bizderde mynadai bar, mynadai bar...» dep maqtanǵan keiipkerindei kúi keshken jaiymyz bar.
Mysaly, semeilik «Roza-kiiz kombinaty» JShS ujymy pima, kiizden basylǵan ýggi etikterin shyǵarýmen ainalysady eken. Qyzmetterine kirisken jyldar ishinde olardyń ónimderi tek elimizde ǵana emes, shetel naryǵynda da suranysqa ie bolyp úlgergen. Seriktestiktiń kommertsiialyq direktory Albina Ahmetova ónimdilikterin arttyrý úshin qural-jabdyqtaryn jańartqandaryn aitady.
- Eki nemis jáne bir úndi jabdyǵyna qol jetkizgen edik, nátijesinde kez kelgen mólsherli aiaq kiim basa alamyz. Ýggi etigi 4500 teńge turady. Qalyń buqaraǵa qoljetimdi bolýyn eskerip, ústine kóp aqsha qospaimyz, - deidi kásipker.
Semeidiń taǵy bir kásiporny -«Terra Vita» seriktestiginiń ókilderi de óz múmkindikterin paidalanyp qalýǵa tyrysty. Ashylǵanyna on jylǵa jýyqtaǵan kompaniia negizinen densaýlyq saqtaý mekemelerin zamanaýi jabdyqtarmen qamtamasyz etýdi maqsat etedi. Búgin olar «kók tamyrdy izdeitin», Qazaqstanda balamasy joq quraldy kórsetti. Bul pribor ásirese tamyry jińishke, álsiz jandardyń tamyryna ine salǵanda taptyrmaityn qural. «Aqyldy» aspap jasyrynyp qalǵan kez kelgen tamyrdy taýyp alady. Degenmen seriktestiktiń basty jetistigi – Túrkiia men Eýropa elderinde ǵana paidalanylatyn robot-medbike.
«Terra Vita» JShS-niń direktory Nasihat Isabaevanyń aitýynsha, bul tósek tartyp jatqan naýqastardy kútýde teńdesi joq kómekshi. Ornalastyrylǵan baǵdarlamasyna sai, robot-medbike naýqasty boiynda jany bar medbikeden artyq kútedi. Bul «úndemeitin» medbike jansaqtaý bólimderine óte qajet. Osyny eskergen oblys basshysy Danial AHMETOV orynbasary Jaqsylyq Omarǵa ideiany jan-jaqty zerttep, baǵdarlama jasap, óz usynystaryn aitýǵa tapsyrma berdi.
«Ekspo» qonaqtary bizdiń kóliktermen júredi
Shyǵys Qazaqstan mashina jasaý salasynda kósh basynda turǵany belgili. Kórmeniń kórnekti jerinen «Aziia Avto» AQ shyǵaratyn taksi kólikteriniń qatary oryn teýipti. Aktsionerlik qoǵamnyń Astanadaǵy filialynyń aǵa menedjeri Viktor Stepanenko ózderiniń EKSPO-2017 kórmesine qosatyn úlesterimen tanystyrdy.
- Kólikterdiń barlyǵy GPS navigatorymen, planshetpen, balalar oryndyǵymen jabdyqtalǵan. Bul qala qonaqtarynyń dittegen jerlerine adaspai, qolaily jaǵdaida jetýlerine kepil bolady. Sonymen qatar zamanaýi kólikterge tán klimat-baqylaý, aldyńǵy oryndyqtardy jylytý, qaýipsizdik jastyqshasy siiaqty barlyq optsiilermen qamtamasyz etilgen, - dedi aǵa menedjer.
Qonaqtarǵa «DaewooBusKazakhstan», «Kaztsink» JShS, «SemAZ», «ÚMZ», «TMK» aktsionerlik qoǵamdarynyń ónimderi nazarǵa usynyldy. Sóz arasynda oblys basshysy Danial AHMETOV mektepterge arnap 17 dana «Daewoo» markaly avtobýs satyp alynǵanyn eskertti.
- Qazaqstandyq avtoprom álemdik standarttarǵa sai emes, «ekinshi» surypty kólik shyǵarady degen jańsaq pikir qalyptasqan, – dedi Danial AHMETOV. – Biz ekonomikamyzdy innovatsiialyq baǵytqa jeteleitin bes iri ǵylymi-zertteý jobasyn qolǵa aldyq. Germaniialyq áriptesterimizben magnitti-rezonansty tomograftyń negizin quraityn joǵary jelilerdi shyǵarýdy oilastyrýdamyz. Bizge MRT quraldaryn shyǵaratyn Philips, Mitsubishi firmalarymen básekelesip keregi joq. Biraq biz olarǵa qajetti qosymsha materialdy usyna alamyz. Biz qazir jalpylama ustanǵan normalarǵa sai ónimder shyǵarýdamyz. Alaida otandyq qurastyrýshylardyń aldynda turǵan búgingi maqsat basqa – olar daiyn ónimderdi emes, eýropalyq áriptesterimiz satyp alatyn jartylai shikizattardy (polýfabrikattardy) shyǵarýǵa tiis. Biz osylaisha jetekshi álemdik kompaniialardyń tehnologiialyq óndirisiniń qataryna iligip ketemiz. Ózimizdiń álemdik ekonomikadaǵy ornymyzdy naqty shamalai bilýimiz qajet. Mysaly, stomatologiiada ár adamǵa tanys titan shtifterdi, qimyl-tirek apparattary buzylǵan jandardy emdeýge qajetti mehanizmderdi shyǵaryp, satý –álemdik naryqtaǵy óz ornymyzdy tabýǵa berilgen múmkindik.
Aimaq basshysynyń erekshe maqtanysh sezimin týdyrǵan Zaisan aýdanyndaǵy kóne qorǵandardan tabylǵan zergerlik buiymdar boldy. Mamandardyń aitýynsha, tas obalardan b.z.d jetinshi ǵasyrdyń eki myńǵa jýyq ártúrli asyl zattary shyqqan. Saq-ǵun dáýirlerine jatatyn áshekei zattar 970 proba altynnan, mikropaika tásilimen soǵylypty.
-Biz Eýropa elderi, Qytaida ǵana keremet sheberler bolǵan dep sanaimyz. Qarańyzdarshy, babalarymyz bizdiń zamanymyzǵa deiin mikropaika ádisin meńgerip, osynshama tamasha zergerlik buiymdardy ázirlei bilgen! Ne degen sapa, netken sheberlik deseńshi!- dedi oblys ákimi emotsiiasyn jasyra almai.
Qarataldyń qulpynaiyn jáshik-jáshigimen talap áketti
8-9 qazanda «Han shatyr» saýda ortalyǵynyń aldynda uiymdastyrylǵan shyǵysqazaqstandyq fermerlerdiń «Qazaqstanda jasalǵan» aýylsharýashylyq jármeńkesi de astanalyqtardyń esinde kópke deiin saqtalatyn shyǵar. Osy kúni elordalyqtardyń qolynan jáshik-jáshik qyp-qyzyl qulpynaidy kórgende, ózimiz de tamsandyq. Bul Zaisan aýdany Qaratal aýyly kásipkerleriniń ónimi eken. Saýdalary qyzý júrip jatqan satýshylardyń bizben tildesýge de murshalary bolmady. Bizdi kezeksiz ótip bara jatqan «kóldeneń kók atty» dep oilasa kerek, sherekte turǵandar da jolatpady. «Tipti maýsym aiynda da kelisi 600 teńgeden qulpynai kórgem joq» dep qoiady nemeresine jidek alyp jatqan Altyn ájei.
Astanalyqtar ásirese Shyǵystyń baly men et ónimderine qatty qyzyqty. Kilogramy 50 teńgeden saýdalanǵan kartop, piiaz, qyryqqabatty da qap-qabymen áketip jatty. Ózin Ermek dep tanystyrǵan azamat otbasynyń úlken ekenin aitty.
-Óte tamasha saýda boldy. Aǵa-inilerim de osynda turady. Bárimizdiń januiamyzdyń múshelerin qossaq.., qazaq sanamaidy ǵoi, - dep kúledi. -Kólikpen tasyp jatyrmyz, ónimderdi qabymen aldyq qoi.
-Jármeńkege 500 tonnadan astam aýylsharýashylyǵy ónimderin jetkizdik. O basta 300 tonna degenmen, barlyq aýdandar jaqsy daiyndyqpen kelipti. 50 tonna et ónimderin, balymyzdy, Semeidiń konservi zaýytynyń, «Emil» saýda ortalyǵynyń ónimderin pyshaq ústinen bólip áketti. Óitkeni óte sapaly, ekologiialyq taza ári bazar baǵasynan áldeqaida tómen baǵamen saýdalandy. Eń aldymen, osy sharanyń tamasha ótýine úlesterin qosqan Astana qalasy ákimdigine alǵysymdy bildiremin. Biyl dándi daqyl, maily daqyl ónimderi de bitik shyqty. Mal azyǵyn da artyǵymen ázirlep aldyq. Barlyq kórsetkishter jaqsy, jiyntyq kórsetkish jyldaǵydan on paiyz artyq bolady, bul Táýelsizdigimizdiń 25 jyldyǵyna tartýymyz, - dedi oblys ákiminiń orynbasary Dúisenǵazy Mýsin. Ákimniń orynbasary memlekettik baǵdarlamalardyń nátijesinde Shyǵystyń aýylsharýashylyqpen ainalysatyn kásipkerleri biyl 12 mlrd. teńge sýbsidiia alǵanyn aitty.
Ámire Qashaýbaev atyndaǵy oblystyq memlekettik filarmoniianyń «Shyǵystyń shuǵylasy» atty eki kúnge sozylǵan kontserti kórermenderge kóterińki kóńil kúi men tamasha demalys syilady. Al Jarma aýdany kiiz úi tigip, kelýshilerdi kútip aldy.
Dýlatqa eskertkish qoiatyn kez jetti
Ulttyq akademiialyq kitaphanada ótken «Táýelsizdik belesteri: Shyǵys Qazaqstan» atty kitap kórmesine Óskemendegi A.Pýshkin atyndaǵy Shyǵys Qazaqstan oblystyq kitaphanasy men Semeidegi Abai atyndaǵy oblystyq ámbebap kitaphanasy uiytqy boldy.
Oblys ákiminiń orynbasary Jaqsylyq Omar jinalǵan qaýymǵa óńirde mádeniet salasynda atqarylyp jatqan igi ister jóninde baiandady.
-Byltyr Shyǵys Qazaqstannyń entsiklopediiasyn shyǵardyq. Elý avtordyń kitabyn jaryqqa shyǵarýǵa kómektestik. Biyl «Altai - túrki áleminiń altyn besigi» atty úlken halyqaralyq konferentsiia uiymdastyrdyq. Onyń maqsaty - oblys ákimi bólgen 100 mln. teńgege arheologiialyq qazba jumystaryn júrgizý bolatyn, shetelden ǵalymdar shaqyryldy, alǵashqy nátijelerin kórip jatyrmyz. Eski qorymdardan shyqqan kóne zamanǵy jádigerler búgin astanalyqtardyń nazaryna usynyldy, - dedi oblys ákiminiń orynbasary. - Mádeniet salasyna kelsek, mádeniet úileri, aýdandyq murajailar ashylyp jatyr, qazir toǵyz aýdandyq murajai jumys isteidi. Osy sharalardyń barlyǵy oblystaǵy ádebiet pen mádenietke degen oń kózqarasty kórsetedi.
Jaqsylyq Omar qasietti Abai jerine barsańyz, bir synyptan joq degende 2-3 aqyn bala shyǵatynyn, bul kieli topyraqtyń qudireti ekenin jetkizdi. Oblysta jastar teatrlarynyń Rústem Esdáýletov atyndaǵy alǵashqy festivali ótti jaqynda. Ásettiń ánderiniń festivali de tusaýyn Shyǵysta kesti. Óńirde ashylǵan jastar teatrynda jan-jaqtan oqyp kelgen 22 jas artist jumys istep jatyr.
-Kitap izgi qundylyqtardyń biri bolyp sanalady. Bizdiń oblystyq A.Pýshkin kitaphanasyna kún saiyn 370 adam keledi. Zaman ózgergenmen kitapqa degen qumarlyq joiylmaidy dep senemin. Talai kitaptyń tusaýyn keskenbiz sol qara shańyraqta. «Shyǵys juldyzdary» degen eki tomdyq kitap shyǵarǵanbyz. Endi úshinshi tomyna kirispekpiz, - degen Jaqsylyq Omar Ulttyq kitaphanaǵa syi-kádesin tapsyrdy.
Kezdesýge arnaiy kelgen sazger, kúishi Seken Turysbekov, aqyn Nesipbek Aitov oblys basshylyǵyna aqyn ótinishterin de jetkizdi.
- «Aqyldynyń sózindei oily kúidi, Tyńdaǵanda kóńildiń óseri bar» degen edi Abai atamyz. Osy kemeńger Abaidyń Dýlat degen ustazy bolǵan. Sol kisige Shyǵys óńirinde bir eskertkish ashatyn ýaqyt keldi. Dýlatqa áli kúnge bir belginiń qoiylmaýy úlken syn,- degen oiyn búkpesiz aitty Seken Turysbekov. Belgili sazgerdiń sózin quptaǵan jazýshy Nesipbek Aitov osy isti Jaqsylyq Omardyń ózine júktedi.
- Ónerdiń, mádeniettiń qadirin bir kisidei túsinetin zerdeli azamat ekenińdi bilemiz. Endeshe osy sharany ózińe tapsyrdyq, - dedi ziialy qaýym ókilderi.
Budan soń oblystyń kitaphanashylary astanalyqtarǵa teńdesi joq eki joba usyndy. Biri - «Bizdiń Abai» tolyqmátindi elektrondy kitaphanasy, ekinshisi – «Qaiym Muhamethanov» elektrondy bibliografiialyq nusqaýlyǵy.
Ulttyq murajaida qylqalam óneriniń tabynýshylary shyǵysqazaqstandyq sýretshilerdiń «Ýaqyt portretine shtrihter» kórmesimen, «Úlken joldyń kezeńi» fotoekspozitsiiasynyń jumystarymen tanysty.
Al teatr óneriniń jankúierleri Abai atyndaǵy teatr artisteriniń F.Dostoevskiidiń povesi jelisimen sahnalaǵan «Diadiýshkin son» qoiylymyn jáne oblystyq drama teatrdyń «Juldyzdy sát» spektaklin tamashalady.
Shyǵysqazaqstandyqtar Elordadan keiin Petropavl qalasyna jol tartty.
Aina Eskenqyzy, "Didar" gazeti
