Foto: Ashyq derekkóz
Búgin 28 sáýir Dúniejúzilik eńbekti qorǵaý kúni. Bul kún álemniń 100-den astam elinde jyl saiyn atalyp ótedi. Al bizdiń elde jumysshylardyń eńbegi qalai qorǵalyp jatyr? Bul suraqtyń jaýabyn Ult.kz tilshisi anyqtap kórdi.
Biyldan bastap eńbekke jaramsyzdyq boiynsha járdemaqy mólsheri ósti. Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý ministrliginiń qaýlysymen 2025 jylǵy 1 qańtarǵa deiin Memlekettik áleýmettik saqtandyrý qorynan taǵaiyndalǵan eńbekke qabilettilikten aiyrylý jáne asyraýshysynan aiyrylý jaǵdailary boiynsha tólenetin áleýmettik tólemderdiń mólsheri 2025 jylǵy 1 qańtardan bastap alatyn áleýmettik tólemderdiń mólsherinen 6,5% artady.
Osy oraida QR Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý ministrligi Memlekettik eńbek inspektsiiasy komiteti tóraǵasynyń mindetin atqarýshy Erbolat Abýlhatin Qazaqstanda eńbekti qorǵaý boiynsha qabyldanyp jatqan sharalar týraly habarlady. Spikerdiń sózinshe, qazaqstandyqtardyń eńbek quqyqtaryn qorǵaý jónindegi jumys turaqty negizde júrgizilip jatqan kórinedi. Elimizdiń kásiporyndaryndaǵy ahýalǵa kúndelikti monitoring júrgiziledi, jumyskerler men kásipodaqtardyń ótinishterine, eńbek ujymdaryndaǵy ahýaldyń turaqsyzdaný táýekelderin anyqtaý turǵysynan quzyretti organdar men BAQ-tan jedel aqparatqa taldaý júrgiziledi.
«Qazirgi ýaqytta kásiporyndardaǵy ahýalǵa monitoring eńbek táýekelderiniń tsifrlyq kartasynyń skoringtik júiesi sheńberinde júrgizilýde. Biylǵy 1 sáýirdegi derekter boiynsha respýblikada áleýmettik shielenis qaýpi joǵary 1,5 myńnan astam kásiporynǵa monitoring júrgizildi», – dedi Erbolat Abýlhatin.
Eńbek quqyǵy, eńbekti qorǵaýǵa qatysty sóz bolǵanda, Mańǵystaý oblysynda jii-jii bolatyn ereýilderdi atap ótken jón. Biyl Mańǵystaý oblysyndaǵy 5 kásiporynda 3 saǵattan astam ýaqyt jumysyn toqtatqan ereýil boldy. Jumyskerlerdiń negizgi talaptary – jalaqyny kóterý, «QazMunaiGaz» AQ enshiles uiymdarynyń shtatyna aýystyrý, syilyqaqylardy tóleý, eńbek jaǵdailaryn jaqsartý, jalaqyny indeksteýdi júrgizý boldy.
Statistikaǵa súiensek, 2025 jylǵy 1 sáýirdegi derekter boiynsha memlekettik eńbek inspektorlary 1332 tekserý júrgizgen. Onyń barysynda 1616 buzýshylyq anyqtalǵan. Atap aitqanda, eńbek salasynda – 1332, eńbek qaýipsizdigi jáne eńbekti qorǵaý boiynsha – 272, halyqty jumyspen qamtý boiynsha – 12. Qabyldanǵan sharalardyń nátijesinde 10 myń jumyskerdiń eńbek quqyqtary qorǵalǵan eken.
Sonymen qatar, eńbekti qorǵaýǵa óndiristik jaraqat alǵan jaǵdaidy da jatqyza alamyz. Osy sáýir aiynyń ózinde elimizdiń kásiporyndarynda 293 adam zardap shekse, onyń ishinde 40 adam qaza tapqan. Ekonomika salalary bólinisinde zardap shekkenderdiń eń kóp sany taý-ken metallýrgiia kesheniniń kásiporyndarynda – 15,3% jáne qurylys salasynda – 12% baiqalady.
Al áleýmettanýshi Nurbolat Aiekeshovtiń aitýynsha, bizdiń memleket áleýmettik turǵydaǵy memleket bolǵandyqtan, álsiz toptarǵa járdem berip, qorǵap, qoldap turýy kerek. Qoǵamnyń, memlekettiń negizgi fýnktsiialyq qyzmeti – jetkilikti bilim, bárine tolyqqandy tárbie berý.
«Qoǵamnyń eńbekti qorǵaý máselesinde kemshilikterge jol berip otyrǵany osy mádeniet, bilim berý, áleýmettik salaǵa bailanysty bolyp otyr. Rasynda, jumyspen qamtý ortalyqtarymen buryn tájiribem boldy, olar tek qana tirkep qoiady, olarǵa tek statistika kerek. Al jeke agenttikterge tek qana aqsha kerek. Jumys isteýshiniń aqshasyn aldy, boldy. Izdep jatyrmyz deidi, eshqandai esebi joq. Meniń oiymsha, eńbek naryǵynda quqyqtyq erejeler jasalyp, ol saqtalýy kerek. Memleket pen agenttikter jáne jeke jumyssyzdar arasynda kelisimder bolýy tiis. Mysaly, naǵyz jumyssyz adamdar resmi túrde belgilenbeidi, esh jerge tirkelmeidi, sol úshin ol jumyssyz dep eseptelmeidi. Bul jerde memleketke senim joq dep aitýǵa bolady, sol sebepti adamdar bara bermeidi. Barǵanmen járdemaqyny alý úshin qoǵamdyq jumystarǵa qatysqan durys. Mysaly, aimaqtarda, aýdandarda jumys aqysy óte tómen. Aýyldyq jerlerde 20-30 myń teńge jalaqy áli bar. Olardyń ekonomikalyq jaǵdaiy tómen. Qalada – Almaty men Nur-Sultanda jumys tabý jeńilirek», – deidi áleýmettanýshy Nurbolat Aiekeshov.
Ekonomist Murat Qastaevtiń pikirinshe, elimizde jumyssyzdyqty joiý men eńbekti qorǵaý úshin jeke biznesti damytýǵa múmkindik berip, kedergilerdi alyp tastaý kerek, sebebi jańa jumys oryndaryn memleket emes, jeke biznes qurady.
«Jemqorlyqpen kúresý kerek. Eýraziialyq odaqtan shyǵyp, shynaiy derbes ekonomikalyq saiasatty júrgizý tiimdi. Importty azaityp, ózimiz shyǵara alatyn taýarlardyń óndirisin qolǵa alý qajet. Saiasi reformalardy ótkizip, barlyq deńgeidegi ákimderdi sailaýdy engizý kerek. Ákimderdiń jumysyn baǵalaýdaǵy negizgi kórsetkishterdiń biri retinde osy ákimniń basshylyǵymen jańa jumys oryndardyń sanyn engizgen jón», – deidi ekonomist Murat Qastaev.
Aita keteiik, Halyqaralyq eńbekti qorǵaý kúnine orai, 28-30 mamyrda Eńbekti qorǵaý jáne ónerkásiptik qaýipsizdik jónindegi dástúrli konferentsiia men kórme ótedi. Bul ózekti syn-tegeýrinderdi talqylaý jáne qaýipsiz eńbek jaǵdailaryn qamtamasyz etý salasyndaǵy sheshimderdi izdeý úshin jetekshi mamandardy, memlekettik organdardyń, biznestiń jáne halyqaralyq uiymdardyń ókilderin biriktiretin mańyzdy salalyq is-shara bolmaq.
Aqbota Musabekqyzy
