فوتو: اشىق دەرەككٶز
بٷگٸن 28 سەۋٸر دٷنيەجٷزٸلٸك ەڭبەكتٸ قورعاۋ كٷنٸ. بۇل كٷن ەلەمنٸڭ 100-دەن استام ەلٸندە جىل سايىن اتالىپ ٶتەدٸ. ال بٸزدٸڭ ەلدە جۇمىسشىلاردىڭ ەڭبەگٸ قالاي قورعالىپ جاتىر? بۇل سۇراقتىڭ جاۋابىن Ult.kz تٸلشٸسٸ انىقتاپ كٶردٸ.
بيىلدان باستاپ ەڭبەككە جارامسىزدىق بويىنشا جەردەماقى مٶلشەرٸ ٶستٸ. ەڭبەك جەنە حالىقتى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ قاۋلىسىمەن 2025 جىلعى 1 قاڭتارعا دەيٸن مەملەكەتتٸك ەلەۋمەتتٸك ساقتاندىرۋ قورىنان تاعايىندالعان ەڭبەككە قابٸلەتتٸلٸكتەن ايىرىلۋ جەنە اسىراۋشىسىنان ايىرىلۋ جاعدايلارى بويىنشا تٶلەنەتٸن ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەردٸڭ مٶلشەرٸ 2025 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ الاتىن ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەردٸڭ مٶلشەرٸنەن 6,5% ارتادى.
وسى ورايدا قر ەڭبەك جەنە حالىقتى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ مينيسترلٸگٸ مەملەكەتتٸك ەڭبەك ينسپەكتسيياسى كوميتەتٸ تٶراعاسىنىڭ مٸندەتٸن اتقارۋشى ەربولات ابۋلحاتين قازاقستاندا ەڭبەكتٸ قورعاۋ بويىنشا قابىلدانىپ جاتقان شارالار تۋرالى حابارلادى. سپيكەردٸڭ سٶزٸنشە, قازاقستاندىقتاردىڭ ەڭبەك قۇقىقتارىن قورعاۋ جٶنٸندەگٸ جۇمىس تۇراقتى نەگٸزدە جٷرگٸزٸلٸپ جاتقان كٶرٸنەدٸ. ەلٸمٸزدٸڭ كەسٸپورىندارىنداعى احۋالعا كٷندەلٸكتٸ مونيتورينگ جٷرگٸزٸلەدٸ, جۇمىسكەرلەر مەن كەسٸپوداقتاردىڭ ٶتٸنٸشتەرٸنە, ەڭبەك ۇجىمدارىنداعى احۋالدىڭ تۇراقسىزدانۋ تەۋەكەلدەرٸن انىقتاۋ تۇرعىسىنان قۇزىرەتتٸ ورگاندار مەن باق-تان جەدەل اقپاراتقا تالداۋ جٷرگٸزٸلەدٸ.
«قازٸرگٸ ۋاقىتتا كەسٸپورىندارداعى احۋالعا مونيتورينگ ەڭبەك تەۋەكەلدەرٸنٸڭ تسيفرلىق كارتاسىنىڭ سكورينگتٸك جٷيەسٸ شەڭبەرٸندە جٷرگٸزٸلۋدە. بيىلعى 1 سەۋٸردەگٸ دەرەكتەر بويىنشا رەسپۋبليكادا ەلەۋمەتتٸك شيەلەنٸس قاۋپٸ جوعارى 1,5 مىڭنان استام كەسٸپورىنعا مونيتورينگ جٷرگٸزٸلدٸ», – دەدٸ ەربولات ابۋلحاتين.
ەڭبەك قۇقىعى, ەڭبەكتٸ قورعاۋعا قاتىستى سٶز بولعاندا, ماڭعىستاۋ وبلىسىندا جيٸ-جيٸ بولاتىن ەرەۋٸلدەردٸ اتاپ ٶتكەن جٶن. بيىل ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى 5 كەسٸپورىندا 3 ساعاتتان استام ۋاقىت جۇمىسىن توقتاتقان ەرەۋٸل بولدى. جۇمىسكەرلەردٸڭ نەگٸزگٸ تالاپتارى – جالاقىنى كٶتەرۋ, «قازمۇنايگاز» اق ەنشٸلەس ۇيىمدارىنىڭ شتاتىنا اۋىستىرۋ, سىيلىقاقىلاردى تٶلەۋ, ەڭبەك جاعدايلارىن جاقسارتۋ, جالاقىنى يندەكستەۋدٸ جٷرگٸزۋ بولدى.
ستاتيستيكاعا سٷيەنسەك, 2025 جىلعى 1 سەۋٸردەگٸ دەرەكتەر بويىنشا مەملەكەتتٸك ەڭبەك ينسپەكتورلارى 1332 تەكسەرۋ جٷرگٸزگەن. ونىڭ بارىسىندا 1616 بۇزۋشىلىق انىقتالعان. اتاپ ايتقاندا, ەڭبەك سالاسىندا – 1332, ەڭبەك قاۋٸپسٸزدٸگٸ جەنە ەڭبەكتٸ قورعاۋ بويىنشا – 272, حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ بويىنشا – 12. قابىلدانعان شارالاردىڭ نەتيجەسٸندە 10 مىڭ جۇمىسكەردٸڭ ەڭبەك قۇقىقتارى قورعالعان ەكەن.
سونىمەن قاتار, ەڭبەكتٸ قورعاۋعا ٶندٸرٸستٸك جاراقات العان جاعدايدى دا جاتقىزا الامىز. وسى سەۋٸر ايىنىڭ ٶزٸندە ەلٸمٸزدٸڭ كەسٸپورىندارىندا 293 ادام زارداپ شەكسە, ونىڭ ٸشٸندە 40 ادام قازا تاپقان. ەكونوميكا سالالارى بٶلٸنٸسٸندە زارداپ شەككەندەردٸڭ ەڭ كٶپ سانى تاۋ-كەن مەتاللۋرگييا كەشەنٸنٸڭ كەسٸپورىندارىندا – 15,3% جەنە قۇرىلىس سالاسىندا – 12% بايقالادى.
ال ەلەۋمەتتانۋشٸ نۇربولات ايەكەشوۆتٸڭ ايتۋىنشا, بٸزدٸڭ مەملەكەت ەلەۋمەتتٸك تۇرعىداعى مەملەكەت بولعاندىقتان, ەلسٸز توپتارعا جەردەم بەرٸپ, قورعاپ, قولداپ تۇرۋى كەرەك. قوعامنىڭ, مەملەكەتتٸڭ نەگٸزگٸ فۋنكتسييالىق قىزمەتٸ – جەتكٸلٸكتٸ بٸلٸم, بەرٸنە تولىققاندى تەربيە بەرۋ.
«قوعامنىڭ ەڭبەكتٸ قورعاۋ مەسەلەسٸندە كەمشٸلٸكتەرگە جول بەرٸپ وتىرعانى وسى مەدەنيەت, بٸلٸم بەرۋ, ەلەۋمەتتٸك سالاعا بايلانىستى بولىپ وتىر. راسىندا, جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىقتارىمەن بۇرىن تەجٸريبەم بولدى, ولار تەك قانا تٸركەپ قويادى, ولارعا تەك ستاتيستيكا كەرەك. ال جەكە اگەنتتٸكتەرگە تەك قانا اقشا كەرەك. جۇمىس ٸستەۋشٸنٸڭ اقشاسىن الدى, بولدى. ٸزدەپ جاتىرمىز دەيدٸ, ەشقانداي ەسەبٸ جوق. مەنٸڭ ويىمشا, ەڭبەك نارىعىندا قۇقىقتىق ەرەجەلەر جاسالىپ, ول ساقتالۋى كەرەك. مەملەكەت پەن اگەنتتٸكتەر جەنە جەكە جۇمىسسىزدار اراسىندا كەلٸسٸمدەر بولۋى تيٸس. مىسالى, ناعىز جۇمىسسىز ادامدار رەسمي تٷردە بەلگٸلەنبەيدٸ, ەش جەرگە تٸركەلمەيدٸ, سول ٷشٸن ول جۇمىسسىز دەپ ەسەپتەلمەيدٸ. بۇل جەردە مەملەكەتكە سەنٸم جوق دەپ ايتۋعا بولادى, سول سەبەپتٸ ادامدار بارا بەرمەيدٸ. بارعانمەن جەردەماقىنى الۋ ٷشٸن قوعامدىق جۇمىستارعا قاتىسقان دۇرىس. مىسالى, ايماقتاردا, اۋدانداردا جۇمىس اقىسى ٶتە تٶمەن. اۋىلدىق جەرلەردە 20-30 مىڭ تەڭگە جالاقى ەلٸ بار. ولاردىڭ ەكونوميكالىق جاعدايى تٶمەن. قالادا – الماتى مەن نۇر-سۇلتاندا جۇمىس تابۋ جەڭٸلٸرەك», – دەيدٸ ەلەۋمەتتانۋشى نۇربولات ايەكەشوۆ.
ەكونوميست مۇرات قاستاەۆتٸڭ پٸكٸرٸنشە, ەلٸمٸزدە جۇمىسسىزدىقتى جويۋ مەن ەڭبەكتٸ قورعاۋ ٷشٸن جەكە بيزنەستٸ دامىتۋعا مٷمكٸندٸك بەرٸپ, كەدەرگٸلەردٸ الىپ تاستاۋ كەرەك, سەبەبٸ جاڭا جۇمىس ورىندارىن مەملەكەت ەمەس, جەكە بيزنەس قۇرادى.
«جەمقورلىقپەن كٷرەسۋ كەرەك. ەۋرازييالىق وداقتان شىعىپ, شىنايى دەربەس ەكونوميكالىق ساياساتتى جٷرگٸزۋ تيٸمدٸ. يمپورتتى ازايتىپ, ٶزٸمٸز شىعارا الاتىن تاۋارلاردىڭ ٶندٸرٸسٸن قولعا الۋ قاجەت. ساياسي رەفورمالاردى ٶتكٸزٸپ, بارلىق دەڭگەيدەگٸ ەكٸمدەردٸ سايلاۋدى ەنگٸزۋ كەرەك. ەكٸمدەردٸڭ جۇمىسىن باعالاۋداعى نەگٸزگٸ كٶرسەتكٸشتەردٸڭ بٸرٸ رەتٸندە وسى ەكٸمنٸڭ باسشىلىعىمەن جاڭا جۇمىس ورىنداردىڭ سانىن ەنگٸزگەن جٶن», – دەيدٸ ەكونوميست مۇرات قاستاەۆ.
ايتا كەتەيٸك, حالىقارالىق ەڭبەكتٸ قورعاۋ كٷنٸنە وراي, 28-30 مامىردا ەڭبەكتٸ قورعاۋ جەنە ٶنەركەسٸپتٸك قاۋٸپسٸزدٸك جٶنٸندەگٸ دەستٷرلٸ كونفەرەنتسييا مەن كٶرمە ٶتەدٸ. بۇل ٶزەكتٸ سىن-تەگەۋرٸندەردٸ تالقىلاۋ جەنە قاۋٸپسٸز ەڭبەك جاعدايلارىن قامتاماسىز ەتۋ سالاسىنداعى شەشٸمدەردٸ ٸزدەۋ ٷشٸن جەتەكشٸ مامانداردى, مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ, بيزنەستٸڭ جەنە حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ ٶكٸلدەرٸن بٸرٸكتٸرەتٸن ماڭىزدى سالالىق ٸس-شارا بولماق.
اقبوتا مۇسابەكقىزى
