Búgin Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Senat depýtattarynyń sailaýyn 2020 jylǵy 12 tamyzǵa belgileý týraly qaýly shyǵardy. Atalǵan qaýlyǵa sáikes, QR Úkimeti, Nur-Sultan, Almaty jáne Shymkent qalalarynyń, oblystardyń ákimderi Senat depýtattarynyń sailaýyn uiymdastyrý, materialdyq-tehnikalyq jáne qarjylyq qamtamasyz etý jóninde sharalar qabyldaýy tiis.
Sonymen elimizde Senat depýtattary janama sailaý quqyǵy negizinde jasyryn daýys berý jolymen sailanady. Sailanǵan Senat depýtattarynyń jartysy árbir úsh jyl saiyn qaita sailanyp otyrady. Bul oraida olardyń kezekti sailaýy bulardyń ókilettik merzimi aiaqtalǵanǵa deiingi eki aidan keshiktirilmei ótkiziledi.
Qazaqstan Respýblikasynyń azamattyǵynda turatyn jáne onyń aýmaǵynda sońǵy on jylda turaqty turyp jatqan adam Parlament depýtaty, al jasy otyzǵa tolǵan, joǵary bilimi jáne keminde bes jyl jumys stajy bar, tiisti oblystyń, respýblikalyq mańyzy bar qalanyń ne Respýblika astanasynyń aýmaǵynda keminde úsh jyl turaqty turyp jatqan adam Senat depýtaty bola alady.
Senatty árbir oblystan, respýblikalyq mańyzy bar qaladan jáne Qazaqstan Respýblikasynyń astanasynan tiisti oblystardyń, respýblikalyq mańyzy bar qalanyń jáne Respýblika astanasynyń barlyq ókildi organdary depýtattarynyń birlesken otyrysynda eki adamnan sailanatyn depýtattar quraidy. Senat depýtattarynyń teń jartysy ár úsh jyl saiyn qaita sailanady. Senattyń on bes depýtatyn Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti taǵaiyndaidy. Senat depýtattarynyń ókilettik merzimi 1998 jylǵy qazanǵa deiin 4 jyl, al 1998 jylǵy qazannan bastap 6 jyl boldy.
Janama sailaý
QR Parlamenti Senatynyń depýtattaryn sailaýǵa tańdaýshylar - máslihattardyń depýtaty bolyp tabylatyn respýblika azamattary qatysady. Tańdaýshylar Senat depýtattaryn sailaýǵa teń negizderde qatysady ári olardyń árqaisysynyń Senat depýtatyn sailaǵan kezde bir daýysy bolady.
Parlament Senaty depýtattaryn sailaý boiynsha tańdaýshylar tizimderin tiisti aýmaqtyq sailaý komissiialary tiisti oblystyq, qalalyq (respýblikalyq mańyzy bar qala men Respýblika astanasy) máslihaty hatshysynyń usynýy boiynsha jasaidy.
Senat depýtattaryn sailaý boiynsha tańdaýshylar tizimderi tanysý úshin sailaýdan keminde jeti kún buryn jergilikti buqaralyq aqparat quraldarynda jariialaý jolymen usynylady, sondai-aq oblystar, respýblikalyq mańyzy bar qalalar jáne astana máslihattarynyń internet-resýrstaryna ornalastyrylady.
Kandidat usyný
Senat depýtattyǵyna kandidattar usyný sailaý taǵaiyndalǵannan keiin kelesi kúni bastalyp, sailaý ótkiziletin kúnge bir ai qalǵanda jergilikti ýaqytpen saǵat on segizde aiaqtalady. Kandidattar usyný oblystyq (respýblikalyq mańyzy bar qalalar men astana), qalalyq, aýdandyq máslihattar sessiialarynda júrgiziledi. Saiasi partiialar, ózge de qoǵamdyq birlestikter ózderiniń máslihattardaǵy ókilderi arqyly Qazaqstan Respýblikasy Parlamenti Senatynyń depýtattyǵyna kandidatýralar usynady. Bul rette birneshe máslihattan bir kandidat usynylýy múmkin. Ózin-ózi usyný tártibimen de júrgiziledi.
Senat depýtattyǵyna kandidat bolyp tiisti oblystyń, respýblikalyq mańyzy bar qalanyń nemese Respýblika astanasynyń aýmaǵynda turatyn azamat usynyla alady. Senat depýtattyǵyna kandidat etip usyný jónindegi sheshim tiisti máslihat depýtattarynyń jalpy sanynyń kópshilik daýysymen qabyldanady jáne bul sheshim usynylǵan kandidatqa jetkiziledi; kandidattyń daýysqa túsýge kelisimi týraly ótinishimen birge tiisti oblystardyń, respýblikalyq mańyzy bar qala men respýblika astanasynyń sailaý komissiiasyna jiberiledi.
Al Senat depýtattyǵyna kandidattardyń ózin-ózi usynýy azamattardyń tiisti aýmaqtyq sailaý komissiiasyna osy ákimshilik aýmaqtyq bólinis boiynsha óziniń Senat depýtattyǵyna kandidat bolyp daýysqa túsý nieti jaiynda ótinish berý arqyly júrgiziledi. Oblystyq, qalalyq (respýblikalyq mańyzy bar qala men Respýblika astanasynyń) sailaý komissiiasy úsh kún ishinde kandidattyń Konstitýtsiia men osy Konstitýtsiialyq zań qoiatyn talaptarǵa sáikestigin anyqtaidy jáne onyń usynylýy týraly qujattar negizinde oǵan tańdaýshylardyń qoldaryn jinaý úshin qol qoiý paraqtaryn beredi.
Kandidattardy tirkeý merzimi aiaqtalǵan kúni Senattyń depýtattyǵyna ekiden kem kandidat tirkelgen jaǵdaida, Ortalyq sailaý komissiiasy tiisti aýmaqtyq sailaý komissiiasynyń usynýy boiynsha kandidattardy usyný merzimin jiyrma kúnnen aspaityn merzimge uzartady.
Kandidat senim bildirgen adam
Senat depýtattyǵyna kandidattyń árbir aýdanda, qalada, qaladaǵy aýdanda bir-birden senim bildirilgen adamdary bolýyna quqyǵy bar. Kandidat, saiasi partiia senim bildirilgen adamdar retinde usynǵan adamdar tiisti sailaý komissiiasyna óziniń senim bildirilgen adam bolýǵa keliskeni týraly óz ótinishin tabys etedi.
Sailaý komissiiasy senim bildirilgen adamdardy tirkegennen keiin olarǵa tiisti kýálik beredi. Senim bildirilgen adam Qazaqstan Respýblikasynyń azamaty bolýǵa tiis, ol Senat depýtatyn sailaý kezinde máslihat depýtaty, qandai da bir sailaý komissiiasynyń múshesi, saiasi memlekettik qyzmetshi laýazymyndaǵy adam bolmaýǵa tiis.
Senim bildirilgen adamdar Qazaqstan Respýblikasynyń saiasi partiialary, ózge de qoǵamdyq birlestikteri, kommertsiialyq emes uiymdary baiqaýshylarynyń quqyqtaryn ielenedi, mindetterine ie bolady jáne kandidattyń, partiialyq tizimin usynǵan saiasi partiianyń ózderine jazbasha nysanda bergen ókilettigi sheginde áreket etedi.
Senim bildirilgen adamdar sailaý naýqany aiaqtalǵannan keiin óz uiǵarymymen, kandidattyń jáne partiialyq tizimin usynǵan saiasi partiianyń sheshimimen, sondai-aq kandidatty, partiialyq tizimdi tirkeýdiń kúshi joiylǵan, osy Konstitýtsiialyq zań buzylǵan jaǵdailarda óz mártebesinen aiyrylady.
Senator sailaý
Senat depýtattaryn sailaý boiynsha daýys berý bir kúnniń ishinde ótkiziledi. Bul rette daýys berý ýaqytyn aýmaqtyq sailaý komissiiasy anyqtaidy. Senat depýtattaryn sailaý jóninde daýys beretin kúni tiisti aýmaqtyq sailaý komissiialary daýys berý bastalǵanǵa deiin bir saǵat buryn daýys berýge arnalǵan pýnktterdi asha bastaýǵa tiis.
Parlament Senaty depýtattaryn sailaý kezinde daýystardy sanaý daýys berý aiaqtalǵannan keiin kidirissiz bastalady. Daýystardy sanaý árbir kandidat, árbir saiasi partiia boiynsha jeke-jeke júrgiziledi.
Daýys berýge arnalǵan jáshikterdi tóraǵa daýys berýdiń aiaqtalǵany týraly habarlaǵannan keiin tiisti sailaý komissiiasy ashýǵa tiis. Daýys berý aiaqtalǵanǵa deiin jáshikterdi ashýǵa tyiym salynady.
Senat depýtattaryn sailaý tańdaýshylardyń birlesken otyrysynda júrgiziledi. Eger birlesken otyrysqa tiisinshe oblystyń barlyq máslihattarynan, respýblikalyq mańyzy bar qalanyń nemese Respýblika astanasynyń máslihatynan ókil bolatyn sailanǵan depýtattar sanynyń elý protsentten astamy qatyssa, ol zańdy bolady.
Eger Senat depýtatyn sailaý jónindegi otyrysta bolǵan tańdaýshylardyń elý protsentinen astamy daýys berýge qatyssa, ol ótkizilgen bolyp esepteledi. Tańdaýshylardyń birlesken otyrysyna tiisinshe oblystyq, qalalyq (respýblikalyq mańyzy bar qala men respýblika astanasy) sailaý komissiiasynyń tóraǵasy men músheleri qatysady.
Birlesken otyrys ótkiziletin jerde tiisinshe oblystyq, qalalyq (respýblikalyq mańyzy bar qala men Respýblika astanasynyń) sailaý komissiiasy Senat depýtatyn sailaý jónindegi daýys berý pýnktin uiymdastyrady.
Birlesken otyrys tiisinshe oblystyq, qalalyq (respýblikalyq mańyzy bar qala men Respýblika astanasy) sailaý komissiiasynyń tóraǵasy Senat depýtatyn sailaý jónindegi daýys berý nátijelerin jariialaǵannan keiin jabylady.
Senat depýtattaryn tirkeý
Ortalyq sailaý komissiiasy tiisinshe oblystyq, qalalyq (respýblikalyq mańyzy bar qalalardyń jáne astananyń) sailaý komissiialarynyń hattamalary negizinde Senattyń sailanǵan depýtattaryn tirkeidi.
Ortalyq sailaý komissiiasy tiisinshe oblystyq, qalalyq (respýblikalyq mańyzy bar qalalar men Respýblika astanasy) sailaý komissiiasynyń usynysy nemese tańdaýshylardyń aryzdary boiynsha, eger sailaý barysynda nemese daýystardy sanaý ne daýys berý nátijelerin anyqtaý kezinde osy Konstitýtsiialyq zańdy buzý oryn alǵan bolsa, Senat depýtaty sailaýyn jaramsyz dep tabýy jáne Senat depýtatyn tirkeýden bas tartýy múmkin.
Bul rette Senat depýtattyǵyna kandidat Ortalyq sailaý komissiiasynyń osy sheshimine qabyldanǵan kúninen bastap on kún ishinde Joǵarǵy Sotqa shaǵym jasai alady, ol on kún merzimde túpkilikti sheshim qabyldaidy.
