Qazaqstanda qant tapshylyǵy joq, biraq importqa táýeldilik úlesi joǵary. Bul týraly Básekelestikti qorǵaý jáne damytý agenttiginiń tóraǵasy Serik Jumanǵarinmen kezdesýde qazaqstandyq qant tamaq jáne qaita óńdeý ónerkásibi jáne óndirýshi zaýyttar qaýymdastyǵynyń ókilderi aitty, dep habarlaidy "Ult aqparat" Báskelestikti qorǵaý agenttigine silteme jasap.
«Qazaqstan aýmaǵynda Resei jáne Belarýs óndirisiniń qanttary keńinen usynylǵan, ony el kóleminde tutyný úlesi qazaqstandyq óndirýshilerdiń úlesinen asady jáne shamamen 60%-dy quraidy», - dep atap ótti Jambyl oblysynyń Merki jáne Taraz qant zaýyttary, qant óndirýshileri Baqylaý keńesiniń tóraǵasy Nurjan Qaiyrbekov.
«Biz EAEO elderimen biryńǵai ekonomikalyq alańda jumys isteimiz jáne kórshilerdegi qant baǵasynyń kez kelgen qubylýy bizdiń naryqtarymyzda da kórinis tabady», - dep túsindiredi Nurjan Qaiyrbekov.
Biyl shiki qant pen aq qant óte qymbattady, bul álemdik baǵanyń tendentsiia bolyp otyr. Shiki qant Braziliiadan satyp alynady, onyń qunyna dollar baǵamy jáne qańtar men mamyr aralyǵynda baǵanyń turaqty ósý dinamikasy áser etetin birjalyq baǵa belgilenimderi áser etedi. Budan bólek, shikizatty Resei aýmaǵy arqyly Qazaqstanǵa deiin tasymaldaý quny 15% - ǵa ósti.
Óndirýshilerdiń aitýynsha, qant óndirisiniń qunyna Jambyl oblysyndaǵy gazdyń qymbattaýy áser etedi, al onyń quramdas bóligi óndiristik shyǵyndar qurylymynda shamamen 60%-dy quraidy. Sondai-aq, Qazaqstan ishinde T/J tasymaldaý jáne óndiriske qajetti barlyq ilespe materialdar qymbattady. Zaýyt direktory Samat Nádirbekovtyń aitýynsha Aqsý qant zaýyty jumys isteitin Mazýt sońǵy ýaqytta aitarlyqtai ósti, al ol ózindik qunnyń 15-20% - yn quraidy. Qazirgi ýaqytta qazaqstandyq 4 qant zaýytynyń 2-ýi Aqsý jáne Merki jumysyn toqtatty, al Taraz óndiristik qýattylyǵynyń 25 myń tonna bolǵanmen ainalym qarajatynyń jetispeýinen aiyna 15-17 myń (tonna) óndiredi.
Óndirýshiler habarlaǵandai, aǵymdaǵy jyldyń 23 sáýirinen bastap EEK-tiń «Keden odaǵy komissiiasynyń aq qantqa jáne quraq shiki qantqa qatysty keibir sheshimderine ózgerister engizý týraly» sheshimi kúshine endi. Alaida, Qazaqstanda bul qujat áli bekitilgen joq, sondyqtan óndirýshiler shikizatty bajsyz ákelýge múmkindik beretin normany paidalana almaidy. Al Reseide aq qantty álemdik naryqtan belsendi túrde importtaidy, al Qazaqstanǵa ózderi eksporttaidy.
«Qazaqstandyq 4 zaýyt Reseidiń 75 zaýytymen jáne Belarýstiń qyzylshamen jumys isteitin 4 zaýytymen básekelestikke tótep bere almaidy. Naryq bizde ortaq, jáne ol reseilik jáne belarýstyq óndiristiń qantyna toly. Jambyl oblysynda qyzylsha az óndirilgendikten, Merki qant zaýytynyń barlyq ónimin óńdeý 75 kúndi alady. Qalǵan ýaqytta zaýyt toqtap qalady. Mundai aýqymda óndiristi damytý múmkin emes. Naryq kórshi elderden keletin qantqa qanyq bolǵandyqtan eldegi qant óndirisin ulǵaitý tiimsiz, óitkeni bul naryqtyń qanyǵýyna ákeledi, - dep atap ótti Nurjan Qaiyrbekov. - Sonymen qatar, bizdiń qoljetimdi qýattarymyzben biz shiki quraq qanttan óndirilgen qantty eksporttai almaimyz. Ózbekstan bizden ákelýge baj salyǵymen jabyldy, al Keden odaǵynyń ishinde tyiym salý DSU aiasynda shikizat qunynyń 5% mólsherindegi jeńildikti mólsherlemeniń bolýyna bailanysty. Al Resei men Belarýsten Qazaqstanǵa qant ońai keledi. Bizge qoljetimdi shikizat qajet: eger shiki qant arzan bolsa nemese Qazaqstanda qant qyzylshasy kóbirek óndiriletin bolsa, biz ózimizdi ózimizdiń qantpen qamtamasyz ete alar edik.
Qaýymdastyqtyń málimetinshe, aǵymdaǵy jyly RF-da 6 mln tonna qant qyzylshasy, QR-da aldyn ala boljamdyq derekter boiynsha 500 myń tonnaǵa jýyq qant qyzylshasy kútilýde.
Óndirýshiler qyzylshaǵa qaraǵanda shiki qantpen jumys isteý ońai ekenin aitady: óndiristik tsikl 30%-ǵa qysqarady, al daiyn ónimniń shikizattan shyǵýy 98,5-99,2% quraidy, al qyzylshadan tek 12%. Alaida, qyzylshany óńdeýdegi óndiris marjasy shikizatty óńdeýge qaraǵanda kóp.
«Sońǵy 10 jylda Taraz jáne Merki zaýyttary shikizattan 2 mln 300 myń tonnaǵa jýyq, al qyzylshadan nebári 60 myń tonna qant óndirdi. Tek Merki zaýytyn júkteý úshin Qazaqstanda qyzylsha óndirisiniń kólemin úsh esege arttyrý qajet. Biz fermerlerden qyzylsha satyp alý qunyn 20% - ǵa ulǵaittyq, biraq bul jetkiliksiz», - deidi Nurjan Qaiyrbekov.
Qazaqstandyq qant, tamaq jáne qaita óńdeý ónerkásibi qaýymdastyǵynyń prezidenti Aijan Naýryzǵalievanyń pikirinshe, egis alqaptaryn ulǵaitýdan basqa, qyzylsha egetin óńirlerde sýarmaly sýmen, onyń ishinde irrigatsiialyq júieni qaita qurý máselesin sheshý qajet. Osy jáne basqa da máselelerdiń barlyǵy qaýymdastyq ótken jyly aýyl sharýashylyǵy ministrligimen birlesip ázirlegen qant salasyn damytý jónindegi Jol kartasyna engizildi, biraq qujat qabyldanbady.
Kezdesý qorytyndysy boiynsha Taraptar qant óndirýshiler Qazaqstannyń qant ónerkásibin damytý jónindegi óz usynystaryn agenttikke jiberedi dep kelisti, onda olardy ýákiletti memlekettik organdarmen pysyqtaý boiynsha sharalar qabyldanatyn bolady.
