قازاقستاندا قانت تاپشىلىعى جوق, بٸراق يمپورتقا تەۋەلدٸلٸك ٷلەسٸ جوعارى. بۇل تۋرالى بەسەكەلەستٸكتٸ قورعاۋ جەنە دامىتۋ اگەنتتٸگٸنٸڭ تٶراعاسى سەرٸك جۇمانعارينمەن كەزدەسۋدە قازاقستاندىق قانت تاماق جەنە قايتا ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸ جەنە ٶندٸرۋشٸ زاۋىتتار قاۋىمداستىعىنىڭ ٶكٸلدەرٸ ايتتى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" بەسكەلەستٸكتٸ قورعاۋ اگەنتتٸگٸنە سٸلتەمە جاساپ.
«قازاقستان اۋماعىندا رەسەي جەنە بەلارۋس ٶندٸرٸسٸنٸڭ قانتتارى كەڭٸنەن ۇسىنىلعان, ونى ەل كٶلەمٸندە تۇتىنۋ ٷلەسٸ قازاقستاندىق ٶندٸرۋشٸلەردٸڭ ٷلەسٸنەن اسادى جەنە شامامەن 60%-دى قۇرايدى», - دەپ اتاپ ٶتتٸ جامبىل وبلىسىنىڭ مەركٸ جەنە تاراز قانت زاۋىتتارى, قانت ٶندٸرۋشٸلەرٸ باقىلاۋ كەڭەسٸنٸڭ تٶراعاسى نۇرجان قايىربەكوۆ.
«بٸز ەاەو ەلدەرٸمەن بٸرىڭعاي ەكونوميكالىق الاڭدا جۇمىس ٸستەيمٸز جەنە كٶرشٸلەردەگٸ قانت باعاسىنىڭ كەز كەلگەن قۇبىلۋى بٸزدٸڭ نارىقتارىمىزدا دا كٶرٸنٸس تابادى», - دەپ تٷسٸندٸرەدٸ نۇرجان قايىربەكوۆ.
بيىل شيكٸ قانت پەن اق قانت ٶتە قىمباتتادى, بۇل ەلەمدٸك باعانىڭ تەندەنتسييا بولىپ وتىر. شيكٸ قانت برازيلييادان ساتىپ الىنادى, ونىڭ قۇنىنا دوللار باعامى جەنە قاڭتار مەن مامىر ارالىعىندا باعانىڭ تۇراقتى ٶسۋ ديناميكاسى ەسەر ەتەتٸن بيرجالىق باعا بەلگٸلەنٸمدەرٸ ەسەر ەتەدٸ. بۇدان بٶلەك, شيكٸزاتتى رەسەي اۋماعى ارقىلى قازاقستانعا دەيٸن تاسىمالداۋ قۇنى 15% - عا ٶستٸ.
ٶندٸرۋشٸلەردٸڭ ايتۋىنشا, قانت ٶندٸرٸسٸنٸڭ قۇنىنا جامبىل وبلىسىنداعى گازدىڭ قىمباتتاۋى ەسەر ەتەدٸ, ال ونىڭ قۇرامداس بٶلٸگٸ ٶندٸرٸستٸك شىعىندار قۇرىلىمىندا شامامەن 60%-دى قۇرايدى. سونداي-اق, قازاقستان ٸشٸندە ت/ج تاسىمالداۋ جەنە ٶندٸرٸسكە قاجەتتٸ بارلىق ٸلەسپە ماتەريالدار قىمباتتادى. زاۋىت ديرەكتورى سامات نەدٸربەكوۆتىڭ ايتۋىنشا اقسۋ قانت زاۋىتى جۇمىس ٸستەيتٸن مازۋت سوڭعى ۋاقىتتا ايتارلىقتاي ٶستٸ, ال ول ٶزٸندٸك قۇننىڭ 15-20% - ىن قۇرايدى. قازٸرگٸ ۋاقىتتا قازاقستاندىق 4 قانت زاۋىتىنىڭ 2-ۋٸ اقسۋ جەنە مەركٸ جۇمىسىن توقتاتتى, ال تاراز ٶندٸرٸستٸك قۋاتتىلىعىنىڭ 25 مىڭ توننا بولعانمەن اينالىم قاراجاتىنىڭ جەتٸسپەۋٸنەن ايىنا 15-17 مىڭ (توننا) ٶندٸرەدٸ.
ٶندٸرۋشٸلەر حابارلاعانداي, اعىمداعى جىلدىڭ 23 سەۋٸرٸنەن باستاپ ەەك-تٸڭ «كەدەن وداعى كوميسسيياسىنىڭ اق قانتقا جەنە قۇراق شيكٸ قانتقا قاتىستى كەيبٸر شەشٸمدەرٸنە ٶزگەرٸستەر ەنگٸزۋ تۋرالى» شەشٸمٸ كٷشٸنە ەندٸ. الايدا, قازاقستاندا بۇل قۇجات ەلٸ بەكٸتٸلگەن جوق, سوندىقتان ٶندٸرۋشٸلەر شيكٸزاتتى باجسىز ەكەلۋگە مٷمكٸندٸك بەرەتٸن نورمانى پايدالانا المايدى. ال رەسەيدە اق قانتتى ەلەمدٸك نارىقتان بەلسەندٸ تٷردە يمپورتتايدى, ال قازاقستانعا ٶزدەرٸ ەكسپورتتايدى.
«قازاقستاندىق 4 زاۋىت رەسەيدٸڭ 75 زاۋىتىمەن جەنە بەلارۋستٸڭ قىزىلشامەن جۇمىس ٸستەيتٸن 4 زاۋىتىمەن بەسەكەلەستٸككە تٶتەپ بەرە المايدى. نارىق بٸزدە ورتاق, جەنە ول رەسەيلٸك جەنە بەلارۋستىق ٶندٸرٸستٸڭ قانتىنا تولى. جامبىل وبلىسىندا قىزىلشا از ٶندٸرٸلگەندٸكتەن, مەركٸ قانت زاۋىتىنىڭ بارلىق ٶنٸمٸن ٶڭدەۋ 75 كٷندٸ الادى. قالعان ۋاقىتتا زاۋىت توقتاپ قالادى. مۇنداي اۋقىمدا ٶندٸرٸستٸ دامىتۋ مٷمكٸن ەمەس. نارىق كٶرشٸ ەلدەردەن كەلەتٸن قانتقا قانىق بولعاندىقتان ەلدەگٸ قانت ٶندٸرٸسٸن ۇلعايتۋ تيٸمسٸز, ٶيتكەنٸ بۇل نارىقتىڭ قانىعۋىنا ەكەلەدٸ, - دەپ اتاپ ٶتتٸ نۇرجان قايىربەكوۆ. - سونىمەن قاتار, بٸزدٸڭ قولجەتٸمدٸ قۋاتتارىمىزبەن بٸز شيكٸ قۇراق قانتتان ٶندٸرٸلگەن قانتتى ەكسپورتتاي المايمىز. ٶزبەكستان بٸزدەن ەكەلۋگە باج سالىعىمەن جابىلدى, ال كەدەن وداعىنىڭ ٸشٸندە تىيىم سالۋ دسۇ اياسىندا شيكٸزات قۇنىنىڭ 5% مٶلشەرٸندەگٸ جەڭٸلدٸكتٸ مٶلشەرلەمەنٸڭ بولۋىنا بايلانىستى. ال رەسەي مەن بەلارۋستەن قازاقستانعا قانت وڭاي كەلەدٸ. بٸزگە قولجەتٸمدٸ شيكٸزات قاجەت: ەگەر شيكٸ قانت ارزان بولسا نەمەسە قازاقستاندا قانت قىزىلشاسى كٶبٸرەك ٶندٸرٸلەتٸن بولسا, بٸز ٶزٸمٸزدٸ ٶزٸمٸزدٸڭ قانتپەن قامتاماسىز ەتە الار ەدٸك.
قاۋىمداستىقتىڭ مەلٸمەتٸنشە, اعىمداعى جىلى رف-دا 6 ملن توننا قانت قىزىلشاسى, قر-دا الدىن الا بولجامدىق دەرەكتەر بويىنشا 500 مىڭ تونناعا جۋىق قانت قىزىلشاسى كٷتٸلۋدە.
ٶندٸرۋشٸلەر قىزىلشاعا قاراعاندا شيكٸ قانتپەن جۇمىس ٸستەۋ وڭاي ەكەنٸن ايتادى: ٶندٸرٸستٸك تسيكل 30%-عا قىسقارادى, ال دايىن ٶنٸمنٸڭ شيكٸزاتتان شىعۋى 98,5-99,2% قۇرايدى, ال قىزىلشادان تەك 12%. الايدا, قىزىلشانى ٶڭدەۋدەگٸ ٶندٸرٸس مارجاسى شيكٸزاتتى ٶڭدەۋگە قاراعاندا كٶپ.
«سوڭعى 10 جىلدا تاراز جەنە مەركٸ زاۋىتتارى شيكٸزاتتان 2 ملن 300 مىڭ تونناعا جۋىق, ال قىزىلشادان نەبەرٸ 60 مىڭ توننا قانت ٶندٸردٸ. تەك مەركٸ زاۋىتىن جٷكتەۋ ٷشٸن قازاقستاندا قىزىلشا ٶندٸرٸسٸنٸڭ كٶلەمٸن ٷش ەسەگە ارتتىرۋ قاجەت. بٸز فەرمەرلەردەن قىزىلشا ساتىپ الۋ قۇنىن 20% - عا ۇلعايتتىق, بٸراق بۇل جەتكٸلٸكسٸز», - دەيدٸ نۇرجان قايىربەكوۆ.
قازاقستاندىق قانت, تاماق جەنە قايتا ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸ قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتٸ ايجان ناۋرىزعاليەۆانىڭ پٸكٸرٸنشە, ەگٸس القاپتارىن ۇلعايتۋدان باسقا, قىزىلشا ەگەتٸن ٶڭٸرلەردە سۋارمالى سۋمەن, ونىڭ ٸشٸندە يرريگاتسييالىق جٷيەنٸ قايتا قۇرۋ مەسەلەسٸن شەشۋ قاجەت. وسى جەنە باسقا دا مەسەلەلەردٸڭ بارلىعى قاۋىمداستىق ٶتكەن جىلى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلٸگٸمەن بٸرلەسٸپ ەزٸرلەگەن قانت سالاسىن دامىتۋ جٶنٸندەگٸ جول كارتاسىنا ەنگٸزٸلدٸ, بٸراق قۇجات قابىلدانبادى.
كەزدەسۋ قورىتىندىسى بويىنشا تاراپتار قانت ٶندٸرۋشٸلەر قازاقستاننىڭ قانت ٶنەركەسٸبٸن دامىتۋ جٶنٸندەگٸ ٶز ۇسىنىستارىن اگەنتتٸككە جٸبەرەدٸ دەپ كەلٸستٸ, وندا ولاردى ۋەكٸلەتتٸ مەملەكەتتٸك ورگاندارمەن پىسىقتاۋ بويىنشا شارالار قابىلداناتىن بولادى.
