Eldikti saqtap qalǵan qazaq batyrlary

Eldikti saqtap qalǵan qazaq batyrlary

El taǵdyryn bárinen biik qoiǵan, ulttyń tutastyǵyn, jeriniń bútindigin murat etken qazaq batyrlary qazaq tarihynyń ár belesinde tulǵalyq deńgeige kóterilip otyrǵan. Iaǵni, olar ulttyq tulǵa bolǵan. Osy ulttyq tulǵa tuǵyryna kóterilip, aty ańyzǵa ainalǵan, tarihta esimderi qalǵan san myńdaǵan batyrlar bar.

Eń aldymen ulttyq tulǵa degen uǵym kelsek, tarihi turǵydan ult úshin, halyq úshin orasan mańyzy zor, tarihi máni tereń is-áreketke barǵan, nemese asa jaýapty tarihi sátterde halyq taǵdyrynda airyqsha orny bolǵan adamǵa halyqtyń ózi osyndai ulttyq, tulǵalyq deńgeige kóteretin baǵa berip otyrǵan. Qazaq tarihynyń ár kezeńderinde osyndai orasan zor halyqtyq máni bar tarihi oqiǵalarǵa aralasqan, nemese osy tarihi oqiǵalardy basqarǵan, uiymdastyrýshy, diplomat bolǵan nemese asqan erlik kórsetken azamattar – halyq batyrlary atanǵan. Ulttyń tulǵalary atanǵan. Qazaq ultynyń baǵyna orai ár ǵasyrda jaýjúrek, batyr uldary men qyzdaryn mol jaratqan. Ult sodan aman qalǵan.

Qazaq handyǵyn qurǵan Kerei men Jánibekten bastaý alǵan batyrlyq úrdisi óz jalǵasyn taýyp urpaqtan urpaqqa tarady. Qazaq jeriniń bir súiemi de osy batyrlarynyń arqasynda jaýdyń qolynda ketpedi. El aýzynda júrgen, jyraýlardyń jyr-dastany arqyly búgingi kúnge deiin jetken “Alpamys”, “Qobylandy”, “Qambar batyr”, “Er Qosai”, “Er Kókshe”, “Er Saiyn”, “Er Tarǵyn”, “Kúltegin”, “Qyrymnyń qyryq batyrynan” bastap ótken ǵasyrda ómir súrgen jyr alyby Jambyldyń “Suranshy batyr”, “Ótegen batyr”, Q.Bekhojinniń “Naýan batyr” dastandary batyrlar jaiynda aitylǵan. Jazylǵan kórkem muralardy dúniege keltirgen, arqaýy úzilmegen tutas shyǵarmashylyq kezeńderdiń barlyǵy halyqtyń nanymyndaǵy batyrdyń tulǵasyn beineleidi. Bolashaq shańyraq iesin qazaqta «óskende kim bolasyń?» degen suraǵyna «Batyr bolam!» dep nyq senimmen jaýap berýi zańdylyqqa ainalǵan.

Talai jaýgershilikti bastan keshirip, ol sheti men bul shetine qus qanaty talatyn kazirgi keń baitaq ólkemizdi, qutty qonys, ata mekenimizdi uly joryqtarda batyr babalarymyz bileginiń kúshimen, naizasynyń ushymen qorǵai júrip bizge amanattap qaldyrdy. Osy eńbegi úshin halyq biikke kótergen, ardaqtap, attaryn ańyzǵa ainaldyrǵan batyrlardyń ishinde, ásirese, Abylai hannyń bas qolbasshylary sanalǵan Qarakerei Qabanbai, Qanjyǵaly Bógenbai, Shapyrashty Naýryzbai bir tóbe bolsa, taǵy da osylardyń qatarynda bir shoǵyr qazaq batyrlarynyń: Qarasai men Aǵyntai, Sańyryq pen Tailaq, Ótegen men Suranshy, Seńkibai men Shoibek, Malaisary men Raiymbek, Bólek pen Satai, Jánibek pen Tileýke, Qylyshbek pen Estenbek, Esenqul men Sypatai, bertin kele ult azattyǵy úshin kúresken Isatai Mahambet, Syrym, Amangeldi syndy aqberenderdiń esimderi airyqsha jarqyrap kórinedi. Sondyqtan osy attary atalǵan aitýly batyrlardyń el taǵdyryndaǵy tarihi orny men olar jasaǵan erlik joryqtarynyń máni men mańyzy da birneshe ǵasyrlar boiynda el jadynan bir sátke de umyt qalǵan emes. Jalpy osy attary atalǵan batyrlardyń bolsyn nemese ár ǵasyrda ómir súrip, ártúrli taǵdyr keshken basqa da sandaǵan ulttyq deńgeidegi tulǵalardyń qai-qaisysyn alsańyz da olardyń tulǵasy jaily tarihty bizdiń zamanymyzǵa halyq arasynan shyqqan adamdar ańyz-áńgime qylyp jetkizdi.

Táýelsizdiktiń baǵasyn tarazylaǵanda qazaq batyrlary jasaǵan erliktiń, tarihi erliktiń qunyn tereń qadirleýimiz qajet.

Qazaq batyrlarynyń bilektiń kúshimen, naizanyń ushymen qorǵap qalǵan qasietti, keń baitaq qazaq jeri – bizge, búgingi urpaqqa mura bolyp qalǵan basty igilik dep bilýge mindettimiz. Osy, qazaq batyrlarynyń qany tamǵan kieli jerimizdiń qoinaýyndaǵy bar bailyǵymyz – taǵy da osy batyrlarymyzdyń bizge amanat tapsyrǵan qazynasy. Osyny biz búgin kózdiń qarashyǵyndai qadirine jetip, saqtai bilýimiz paryz. Qazaq batyrlary jáne olardyń el taǵdyryndaǵy tarihi orny degende, biz birinshiden, olardyń tereńnen tamyr tartqan týǵan jer, Otan týraly ideiasyn birinshi qatarǵa qoiýymyz qajet. Batyrlar týraly birde-bir halyq murasy bul ideiany ainalyp ótpegen. Týǵan jerdi qorǵaý, saqtaý, keler urpaqqa amanattaý, el birligi, el yntymaǵy ideiasy-bizge jetken barlyq tarihi muralardyń altyn arqaýy.        

Qarlyǵash Aqylbekova