ەل تاعدىرىن بەرٸنەن بيٸك قويعان, ۇلتتىڭ تۇتاستىعىن, جەرٸنٸڭ بٷتٸندٸگٸن مۇرات ەتكەن قازاق باتىرلارى قازاق تاريحىنىڭ ەر بەلەسٸندە تۇلعالىق دەڭگەيگە كٶتەرٸلٸپ وتىرعان. ياعني, ولار ۇلتتىق تۇلعا بولعان. وسى ۇلتتىق تۇلعا تۇعىرىنا كٶتەرٸلٸپ, اتى اڭىزعا اينالعان, تاريحتا ەسٸمدەرٸ قالعان سان مىڭداعان باتىرلار بار.
ەڭ الدىمەن ۇلتتىق تۇلعا دەگەن ۇعىم كەلسەك, تاريحي تۇرعىدان ۇلت ٷشٸن, حالىق ٷشٸن وراسان ماڭىزى زور, تاريحي مەنٸ تەرەڭ ٸس-ەرەكەتكە بارعان, نەمەسە اسا جاۋاپتى تاريحي سەتتەردە حالىق تاعدىرىندا ايرىقشا ورنى بولعان ادامعا حالىقتىڭ ٶزٸ وسىنداي ۇلتتىق, تۇلعالىق دەڭگەيگە كٶتەرەتٸن باعا بەرٸپ وتىرعان. قازاق تاريحىنىڭ ەر كەزەڭدەرٸندە وسىنداي وراسان زور حالىقتىق مەنٸ بار تاريحي وقيعالارعا ارالاسقان, نەمەسە وسى تاريحي وقيعالاردى باسقارعان, ۇيىمداستىرۋشى, ديپلومات بولعان نەمەسە اسقان ەرلٸك كٶرسەتكەن ازاماتتار – حالىق باتىرلارى اتانعان. ۇلتتىڭ تۇلعالارى اتانعان. قازاق ۇلتىنىڭ باعىنا وراي ەر عاسىردا جاۋجٷرەك, باتىر ۇلدارى مەن قىزدارىن مول جاراتقان. ۇلت سودان امان قالعان.
قازاق حاندىعىن قۇرعان كەرەي مەن جەنٸبەكتەن باستاۋ العان باتىرلىق ٷردٸسٸ ٶز جالعاسىن تاۋىپ ۇرپاقتان ۇرپاققا تارادى. قازاق جەرٸنٸڭ بٸر سٷيەمٸ دە وسى باتىرلارىنىڭ ارقاسىندا جاۋدىڭ قولىندا كەتپەدٸ. ەل اۋزىندا جٷرگەن, جىراۋلاردىڭ جىر-داستانى ارقىلى بٷگٸنگٸ كٷنگە دەيٸن جەتكەن “الپامىس”, “قوبىلاندى”, “قامبار باتىر”, “ەر قوساي”, “ەر كٶكشە”, “ەر سايىن”, “ەر تارعىن”, “كٷلتەگٸن”, “قىرىمنىڭ قىرىق باتىرىنان” باستاپ ٶتكەن عاسىردا ٶمٸر سٷرگەن جىر الىبى جامبىلدىڭ “سۇرانشى باتىر”, “ٶتەگەن باتىر”, ق.بەكحوجيننٸڭ “ناۋان باتىر” داستاندارى باتىرلار جايىندا ايتىلعان. جازىلعان كٶركەم مۇرالاردى دٷنيەگە كەلتٸرگەن, ارقاۋى ٷزٸلمەگەن تۇتاس شىعارماشىلىق كەزەڭدەردٸڭ بارلىعى حالىقتىڭ نانىمىنداعى باتىردىڭ تۇلعاسىن بەينەلەيدٸ. بولاشاق شاڭىراق يەسٸن قازاقتا «ٶسكەندە كٸم بولاسىڭ?» دەگەن سۇراعىنا «باتىر بولام!» دەپ نىق سەنٸممەن جاۋاپ بەرۋٸ زاڭدىلىققا اينالعان.
تالاي جاۋگەرشٸلٸكتٸ باستان كەشٸرٸپ, ول شەتٸ مەن بۇل شەتٸنە قۇس قاناتى تالاتىن كازٸرگٸ كەڭ بايتاق ٶلكەمٸزدٸ, قۇتتى قونىس, اتا مەكەنٸمٸزدٸ ۇلى جورىقتاردا باتىر بابالارىمىز بٸلەگٸنٸڭ كٷشٸمەن, نايزاسىنىڭ ۇشىمەن قورعاي جٷرٸپ بٸزگە اماناتتاپ قالدىردى. وسى ەڭبەگٸ ٷشٸن حالىق بيٸككە كٶتەرگەن, ارداقتاپ, اتتارىن اڭىزعا اينالدىرعان باتىرلاردىڭ ٸشٸندە, ەسٸرەسە, ابىلاي حاننىڭ باس قولباسشىلارى سانالعان قاراكەرەي قابانباي, قانجىعالى بٶگەنباي, شاپىراشتى ناۋرىزباي بٸر تٶبە بولسا, تاعى دا وسىلاردىڭ قاتارىندا بٸر شوعىر قازاق باتىرلارىنىڭ: قاراساي مەن اعىنتاي, ساڭىرىق پەن تايلاق, ٶتەگەن مەن سۇرانشى, سەڭكٸباي مەن شويبەك, مالايسارى مەن رايىمبەك, بٶلەك پەن ساتاي, جەنٸبەك پەن تٸلەۋكە, قىلىشبەك پەن ەستەنبەك, ەسەنقۇل مەن سىپاتاي, بەرتٸن كەلە ۇلت ازاتتىعى ٷشٸن كٷرەسكەن يساتاي ماحامبەت, سىرىم, امانگەلدٸ سىندى اقبەرەندەردٸڭ ەسٸمدەرٸ ايرىقشا جارقىراپ كٶرٸنەدٸ. سوندىقتان وسى اتتارى اتالعان ايتۋلى باتىرلاردىڭ ەل تاعدىرىنداعى تاريحي ورنى مەن ولار جاساعان ەرلٸك جورىقتارىنىڭ مەنٸ مەن ماڭىزى دا بٸرنەشە عاسىرلار بويىندا ەل جادىنان بٸر سەتكە دە ۇمىت قالعان ەمەس. جالپى وسى اتتارى اتالعان باتىرلاردىڭ بولسىن نەمەسە ەر عاسىردا ٶمٸر سٷرٸپ, ەرتٷرلٸ تاعدىر كەشكەن باسقا دا سانداعان ۇلتتىق دەڭگەيدەگٸ تۇلعالاردىڭ قاي-قايسىسىن الساڭىز دا ولاردىڭ تۇلعاسى جايلى تاريحتى بٸزدٸڭ زامانىمىزعا حالىق اراسىنان شىققان ادامدار اڭىز-ەڭگٸمە قىلىپ جەتكٸزدٸ.
تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ باعاسىن تارازىلاعاندا قازاق باتىرلارى جاساعان ەرلٸكتٸڭ, تاريحي ەرلٸكتٸڭ قۇنىن تەرەڭ قادٸرلەۋٸمٸز قاجەت.
قازاق باتىرلارىنىڭ بٸلەكتٸڭ كٷشٸمەن, نايزانىڭ ۇشىمەن قورعاپ قالعان قاسيەتتٸ, كەڭ بايتاق قازاق جەرٸ – بٸزگە, بٷگٸنگٸ ۇرپاققا مۇرا بولىپ قالعان باستى يگٸلٸك دەپ بٸلۋگە مٸندەتتٸمٸز. وسى, قازاق باتىرلارىنىڭ قانى تامعان كيەلٸ جەرٸمٸزدٸڭ قويناۋىنداعى بار بايلىعىمىز – تاعى دا وسى باتىرلارىمىزدىڭ بٸزگە امانات تاپسىرعان قازىناسى. وسىنى بٸز بٷگٸن كٶزدٸڭ قاراشىعىنداي قادٸرٸنە جەتٸپ, ساقتاي بٸلۋٸمٸز پارىز. قازاق باتىرلارى جەنە ولاردىڭ ەل تاعدىرىنداعى تاريحي ورنى دەگەندە, بٸز بٸرٸنشٸدەن, ولاردىڭ تەرەڭنەن تامىر تارتقان تۋعان جەر, وتان تۋرالى يدەياسىن بٸرٸنشٸ قاتارعا قويۋىمىز قاجەت. باتىرلار تۋرالى بٸردە-بٸر حالىق مۇراسى بۇل يدەيانى اينالىپ ٶتپەگەن. تۋعان جەردٸ قورعاۋ, ساقتاۋ, كەلەر ۇرپاققا اماناتتاۋ, ەل بٸرلٸگٸ, ەل ىنتىماعى يدەياسى-بٸزگە جەتكەن بارلىق تاريحي مۇرالاردىڭ التىن ارقاۋى.
قارلىعاش اقىلبەكوۆا
