Foto: Asqar Marlenniń jeke arhivinen
Qazaq tilinde áńgime men roman jazatyn jas qalamgerler týraly aqparat búginde az. Bir kezderi jazýshylar men aqyndar óz týyndylaryn shyǵarý úshin baspahana kezeginde turatyn bolsa, búginde olardyń qatary sirep barady. Soǵan qaramastan, táýekelge bel býyp, qazaq tilinde eki birdei roman jazǵan jas jazýshy – Asqar Marlen. Jastyǵyna qaramastan, adamdardyń san qily taǵdyryn tereń túsinip, ony kórkemdikpen sýretteýge qulshynǵan qalamgermen oqyrmandardy jaqynyraq tanystyraiyq dep sheshtik.
- Marlen, ózińizdi tanystyryp ótseńiz. Qai jerdiń týmasysyz, bilimińiz qandai?
- Tolyq aty-jónim Asqarov Marlen Nurjanuly. Asqarovty ózim ádeii Asqar dep qysqartqan bolatynmyn. Qazaqtyń balasy emespin be. Kóbi shatasyp jatady. Esimim Asqar emes, Marlen. Asqar - tegim!
Men Ońtústik Qazaqstan oblysy, Shymkent qalasynda, 1999-jyldyń 1-shi jeltoqsanynda dúniege keldim. 2017-jyly arman qýyp, joǵary oqý ornynan bilim alý úshin Almaty qalasyna kóship, Súleimen Demirel atyndaǵy ýniversitetke oqýǵa tústim. Mamandyǵym boiynsha jýrnalispin. Jazýshylyq óner de jýrnalistika salasynan alys emes dúnie.
- Qai ýaqyttan beri áńgime jazasyz? Jazýshylyq qabiletińizdi arnaiy damyttyńyz ba, álde birden jazyp kettińiz be?
- 2023 jyldyń qysynda ázirbaijan jazýshysy Elchin Safarlidiń “Kogda ia vernýs, býd doma” deitin romanynyn oqyp bastadym. Tym uzaq oqyǵan bolarmyn, sebebi kóktemge qarai, sol romandy oqi otyra, men bir oqiǵa jazyp kóreiinshi degen oi týdy. Shabyt syilai bilgen roman sol edi. Alǵash jazyp bastaǵanymda ne jazyp jatqanymdy uqqan joqpyn, keiin oqiǵa jelisi qurala bastaǵan sátten bastap, tolyqqandy romanǵa ainalaryn uqtym. Osylaisha alǵashqy, “Togysqan Tagdyr” atty romanym jaryq kórdi, óz oqyrmanyn taba bildi. Iaǵni, jazýshy bolýyma sebep bolǵan ózgeniń eńbegi ári shabyt. Búginde de Safarli súiikti avtorym. Iá, bala kúnderi, iaǵni mektep qabyrǵasynda óleń joldaryn jazǵanym ótirik emes, sol sátterdiń de áseri bolǵan bolar.
Foto: Asqar Marlenniń jeke arhivinen
- Osy ýaqytqa deiin jazǵan eńbekterińizdi tanystyra ketseńiz, bul týyndylardyń jaryqqa shyǵýyna qandai jaǵdailar sebep boldy?
- Búginde eki roman avtorymyn. Alǵashqysy - oqiǵa jelisi qiialymda týǵan, biraq shynaiylyqtan ajyramaǵan, Qazaqstandaǵy 90-jyldardyń qiyndyǵy men romantikasyn, eki ǵashyqtyń arasyndaǵy kedergige toly mahabbatyn beinelei bilgen, ári bir ǵana aýlanyń ishinde oqiǵa jelisi órbigen roman bola bilgen "Togysqan Tagdyr" atty romany. Al ekinshi romanymnyń ataýy - "Zhol". Oqiǵa jelisi ómirden alynǵan. Alǵashqy 40%-y ómirde oryn alǵan oqiǵa, qalǵan 60%-y óz oiymda týǵan oqiǵalar jelisi, biraq ádiletsizdik pen tańdaý jaiynda. 2024-jyldyń keremet týyndysyna ainala bilgen roman, áli de solai dep esepteimin, sebebi óz oqyrmanyn taba bilgen, ári aitar oiy men ózindik atmosferasy bar, tolyqqandy bir film qarap otyrǵandai kúi syilaityn romanǵa ainaldy. Iá, ózine qol jumsap ómirden ótken balanyń anasynan osy oqiǵany esitip, jazyp, tanytaiyn dep ruqsat alyp, sonan soń jaryq kórgen týyndy.
- Kitap shyǵarýda qiyndyq bolmady ma? Jalpy qazaqsha kitap shyǵarýda qandai kedergilerge tap boldyńyz?
- Jalpy alǵanda, ońai is joq. Kitap jazý men ony dúniege ákelý jolynda qiyndyqtar bar, biraq tym kóp demes edim. Árine, oqiǵa jelisin quraý qiyn. Shyndyqqa janastyrý qiyn, degenmen jazý óneri, qabileti avtordyń boiynda bar bolsa, ol dúiim-jurt oqityn týyndy jaza alady, sol sebepti men de jaza aldym dep oilaimyn.
Al qazaq tildi kitapty kez-kelgen baspa basyp shyǵarady, tek aldyn ala oqyp, unatyp, ári oqýǵa laiyq dep sanap jatsa. Laiyq bolǵan eken, sol sebepti de meniń eki birdei týyndym jaryq kórip otyr. Al satylymǵa keler bolsaq, "Kitapal" atty dúken meni birden qarsy aldy, meniń romandarymdy tanytýǵa, jarnamalaýǵa, satylymyna kómek qoldaryn sozatyndaryn aitty. Búginde sol "Kitapal" dúkeninde satylymda. Al orys tildi dúkender áli kúnge deiin naqty jaýap berer emes.
- Kitap jazý da, shyǵarý da ońai emes. Táýekelge qalai bel býdyńyz? Kimder kómektesti? Jas jazýshylarǵa qandai keńes beresiz?
- Kez kelgen bastama úreiden bastaý alady. Qorqý, alańdaý, ýaiymdaý qalypty jaǵdai, sebebi alǵashynda siz bul salada neniń, qalai, qandai retpen oryndalýy kerek ekenin bilmeisiz, al bir márte táýekelge bel býyp, kirisip, jasap kórseńiz, asa qatty qiyndyqtyń joq ekenin baiqaisyz da, uǵasyz da.
Jas-jazýshylarǵa keńes beretindei jasym tym úlken emes. Ózim de jaspyn, degenmen berer keńesim: ishińizde qainap jatqan dúnieni syrtqa shyǵarýdy úirenińiz, sanańyzda týǵan oqiǵa jelisin qaǵaz betine túsirińiz, oqiǵanyń bastaý alatyn tusyn qurai alsańyz, ary qarai órbitý tym qiyn emes, tek asyqpai jazýyńyz qajet, tipti birneshe ailar ótse de. Nege? Sebebi sizdiń oqiǵa jelińiz, týyndyńyz, bir bolsyn jannyń ómirine áser etýi qajet ári sabaq bere alýy qajet, sonda ǵana siz keremet romannyń avtorymyn dep ózińizdi sanai berseńiz bolady.
Romandaǵy árbir áreketpen, dialogpen, muńmen, qarama-qaishylyqpen nemese shielenispen, baqytty/baqytsyz shaqpen, mahabbatpen, qoshtasýmen, saǵynyshpen kinotýyndy qarap jatqandai kúidi oqyrman úshin týdyra alsańyz, demek siz keremet týyndy jaza bilgen avtorsyz.
- Súiikti jazýshylaryńyz kim? Qazaq jazýshylarynan kimderdi súiip oqisyz?
- Ázirge súiikti jazýshym jalǵyz. Ol - Elchin Safarli. Múlde bólek, basqa álemge saiahattaýǵa sizdi oqiǵa jelisimen árbir tátti sózderimen ala ketetin jazýshynyń árbir týyndysy oqýǵa laiyq. Ol kimniń shyǵarmashylyǵy? Árine, Safarlidiń. Ázirbaijan jazýshysy, myna bizdiń túrik dúniesiniń ómir súrý saltyn, mádenietin, ádebietin, muńyn, qaiǵysyn, emotsionaldyǵyn, eń baqytty shaqtaryn ózge halyqtarmen tanystyrý arqyly, oqyǵan árbir oqyrmanǵa óziniń oiyn jetkize biledi. Tym erekshe jan, tym erekshe jazýshy, tym erekshe avtor dep atar edim. Adam balasynyń eń muńdy da, eń qýanyshty da sátterin adamzatqa marjan sózderi arqyly jetkize biletin jazýshy ol - Elchin. Máńgi maqtaýǵa bolady, biraq sóz jetpeidi. Meniń onymen uqsastyǵym, bizderdiń oqyrman kóbine qyz balalary. Tym emotsionaldy jan shyǵarmyz, ári bul shyǵarmashylyǵymyzda kórinip-aq turatyndai. Túrik halqynyń hikaialarynda, aktiorleriniń sahnasynda oinap júrgen dúnielerin biz jazý arqyly jetkizip júrmiz búginde…
- Sizdiń taǵy aqyndyq ónerińiz bar deidi. Úzdik degen óleńderińizben tanystyrsańyz.
- Aqyndyq ónerim bary ras, degenmen óleńderim esh jerde jariialanbaǵan, kóbi óship ketken. Saqtaýly jerde saqtalyp turǵandary jeterlik, biraq ataýy joq, sol sebepti meniń shyǵarmashylyǵymmen tanysqysy kelgen jan-romandarymdy oqyǵany jeterlik. Raqmet!
- Áńgimeńizge raqmet.
Suhbattasqan
Anara Baýyrjanqyzy
