فوتو: اسقار مارلەننٸڭ جەكە ارحيۆٸنەن
قازاق تٸلٸندە ەڭگٸمە مەن رومان جازاتىن جاس قالامگەرلەر تۋرالى اقپارات بٷگٸندە از. بٸر كەزدەرٸ جازۋشىلار مەن اقىندار ٶز تۋىندىلارىن شىعارۋ ٷشٸن باسپاحانا كەزەگٸندە تۇراتىن بولسا, بٷگٸندە ولاردىڭ قاتارى سيرەپ بارادى. سوعان قاراماستان, تەۋەكەلگە بەل بۋىپ, قازاق تٸلٸندە ەكٸ بٸردەي رومان جازعان جاس جازۋشى – اسقار مارلەن. جاستىعىنا قاراماستان, ادامداردىڭ سان قيلى تاعدىرىن تەرەڭ تٷسٸنٸپ, ونى كٶركەمدٸكپەن سۋرەتتەۋگە قۇلشىنعان قالامگەرمەن وقىرمانداردى جاقىنىراق تانىستىرايىق دەپ شەشتٸك.
- مارلەن, ٶزٸڭٸزدٸ تانىستىرىپ ٶتسەڭٸز. قاي جەردٸڭ تۋماسىسىز, بٸلٸمٸڭٸز قانداي?
- تولىق اتى-جٶنٸم اسقاروۆ مارلەن نۇرجانۇلى. اسقاروۆتى ٶزٸم ەدەيٸ اسقار دەپ قىسقارتقان بولاتىنمىن. قازاقتىڭ بالاسى ەمەسپٸن بە. كٶبٸ شاتاسىپ جاتادى. ەسٸمٸم اسقار ەمەس, مارلەن. اسقار - تەگٸم!
مەن وڭتٷستٸك قازاقستان وبلىسى, شىمكەنت قالاسىندا, 1999-جىلدىڭ 1-شٸ جەلتوقسانىندا دٷنيەگە كەلدٸم. 2017-جىلى ارمان قۋىپ, جوعارى وقۋ ورنىنان بٸلٸم الۋ ٷشٸن الماتى قالاسىنا كٶشٸپ, سٷلەيمەن دەميرەل اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتكە وقۋعا تٷستٸم. ماماندىعىم بويىنشا جۋرناليسپٸن. جازۋشىلىق ٶنەر دە جۋرناليستيكا سالاسىنان الىس ەمەس دٷنيە.
- قاي ۋاقىتتان بەرٸ ەڭگٸمە جازاسىز? جازۋشىلىق قابٸلەتٸڭٸزدٸ ارنايى دامىتتىڭىز با, ەلدە بٸردەن جازىپ كەتتٸڭٸز بە?
- 2023 جىلدىڭ قىسىندا ەزٸربايجان جازۋشىسى ەلچين سافارليدٸڭ “كوگدا يا ۆەرنۋس, بۋد دوما” دەيتٸن رومانىنىن وقىپ باستادىم. تىم ۇزاق وقىعان بولارمىن, سەبەبٸ كٶكتەمگە قاراي, سول روماندى وقي وتىرا, مەن بٸر وقيعا جازىپ كٶرەيٸنشٸ دەگەن وي تۋدى. شابىت سىيلاي بٸلگەن رومان سول ەدٸ. العاش جازىپ باستاعانىمدا نە جازىپ جاتقانىمدى ۇققان جوقپىن, كەيٸن وقيعا جەلٸسٸ قۇرالا باستاعان سەتتەن باستاپ, تولىققاندى رومانعا اينالارىن ۇقتىم. وسىلايشا العاشقى, “Togysqan Tagdyr” اتتى رومانىم جارىق كٶردٸ, ٶز وقىرمانىن تابا بٸلدٸ. ياعني, جازۋشى بولۋىما سەبەپ بولعان ٶزگەنٸڭ ەڭبەگٸ ەرٸ شابىت. بٷگٸندە دە سافارلي سٷيٸكتٸ اۆتورىم. يە, بالا كٷندەرٸ, ياعني مەكتەپ قابىرعاسىندا ٶلەڭ جولدارىن جازعانىم ٶتٸرٸك ەمەس, سول سەتتەردٸڭ دە ەسەرٸ بولعان بولار.
فوتو: اسقار مارلەننٸڭ جەكە ارحيۆٸنەن
- وسى ۋاقىتقا دەيٸن جازعان ەڭبەكتەرٸڭٸزدٸ تانىستىرا كەتسەڭٸز, بۇل تۋىندىلاردىڭ جارىققا شىعۋىنا قانداي جاعدايلار سەبەپ بولدى?
- بٷگٸندە ەكٸ رومان اۆتورىمىن. العاشقىسى - وقيعا جەلٸسٸ قييالىمدا تۋعان, بٸراق شىنايىلىقتان اجىراماعان, قازاقستانداعى 90-جىلداردىڭ قيىندىعى مەن رومانتيكاسىن, ەكٸ عاشىقتىڭ اراسىنداعى كەدەرگٸگە تولى ماحابباتىن بەينەلەي بٸلگەن, ەرٸ بٸر عانا اۋلانىڭ ٸشٸندە وقيعا جەلٸسٸ ٶربٸگەن رومان بولا بٸلگەن "Togysqan Tagdyr" اتتى رومانى. ال ەكٸنشٸ رومانىمنىڭ اتاۋى - "Zhol". وقيعا جەلٸسٸ ٶمٸردەن الىنعان. العاشقى 40%-ى ٶمٸردە ورىن العان وقيعا, قالعان 60%-ى ٶز ويىمدا تۋعان وقيعالار جەلٸسٸ, بٸراق ەدٸلەتسٸزدٸك پەن تاڭداۋ جايىندا. 2024-جىلدىڭ كەرەمەت تۋىندىسىنا اينالا بٸلگەن رومان, ەلٸ دە سولاي دەپ ەسەپتەيمٸن, سەبەبٸ ٶز وقىرمانىن تابا بٸلگەن, ەرٸ ايتار ويى مەن ٶزٸندٸك اتموسفەراسى بار, تولىققاندى بٸر فيلم قاراپ وتىرعانداي كٷي سىيلايتىن رومانعا اينالدى. يە, ٶزٸنە قول جۇمساپ ٶمٸردەن ٶتكەن بالانىڭ اناسىنان وسى وقيعانى ەسٸتٸپ, جازىپ, تانىتايىن دەپ رۇقسات الىپ, سونان سوڭ جارىق كٶرگەن تۋىندى.
- كٸتاپ شىعارۋدا قيىندىق بولمادى ما? جالپى قازاقشا كٸتاپ شىعارۋدا قانداي كەدەرگٸلەرگە تاپ بولدىڭىز?
- جالپى العاندا, وڭاي ٸس جوق. كٸتاپ جازۋ مەن ونى دٷنيەگە ەكەلۋ جولىندا قيىندىقتار بار, بٸراق تىم كٶپ دەمەس ەدٸم. ەرينە, وقيعا جەلٸسٸن قۇراۋ قيىن. شىندىققا جاناستىرۋ قيىن, دەگەنمەن جازۋ ٶنەرٸ, قابٸلەتٸ اۆتوردىڭ بويىندا بار بولسا, ول دٷيٸم-جۇرت وقيتىن تۋىندى جازا الادى, سول سەبەپتٸ مەن دە جازا الدىم دەپ ويلايمىن.
ال قازاق تٸلدٸ كٸتاپتى كەز-كەلگەن باسپا باسىپ شىعارادى, تەك الدىن الا وقىپ, ۇناتىپ, ەرٸ وقۋعا لايىق دەپ ساناپ جاتسا. لايىق بولعان ەكەن, سول سەبەپتٸ دە مەنٸڭ ەكٸ بٸردەي تۋىندىم جارىق كٶرٸپ وتىر. ال ساتىلىمعا كەلەر بولساق, "Kitapal" اتتى دٷكەن مەنٸ بٸردەن قارسى الدى, مەنٸڭ روماندارىمدى تانىتۋعا, جارنامالاۋعا, ساتىلىمىنا كٶمەك قولدارىن سوزاتىندارىن ايتتى. بٷگٸندە سول "Kitapal" دٷكەنٸندە ساتىلىمدا. ال ورىس تٸلدٸ دٷكەندەر ەلٸ كٷنگە دەيٸن ناقتى جاۋاپ بەرەر ەمەس.
- كٸتاپ جازۋ دا, شىعارۋ دا وڭاي ەمەس. تەۋەكەلگە قالاي بەل بۋدىڭىز? كٸمدەر كٶمەكتەستٸ? جاس جازۋشىلارعا قانداي كەڭەس بەرەسٸز?
- كەز كەلگەن باستاما ٷرەيدەن باستاۋ الادى. قورقۋ, الاڭداۋ, ۋايىمداۋ قالىپتى جاعداي, سەبەبٸ العاشىندا سٸز بۇل سالادا نەنٸڭ, قالاي, قانداي رەتپەن ورىندالۋى كەرەك ەكەنٸن بٸلمەيسٸز, ال بٸر مەرتە تەۋەكەلگە بەل بۋىپ, كٸرٸسٸپ, جاساپ كٶرسەڭٸز, اسا قاتتى قيىندىقتىڭ جوق ەكەنٸن بايقايسىز دا, ۇعاسىز دا.
جاس-جازۋشىلارعا كەڭەس بەرەتٸندەي جاسىم تىم ٷلكەن ەمەس. ٶزٸم دە جاسپىن, دەگەنمەن بەرەر كەڭەسٸم: ٸشٸڭٸزدە قايناپ جاتقان دٷنيەنٸ سىرتقا شىعارۋدى ٷيرەنٸڭٸز, ساناڭىزدا تۋعان وقيعا جەلٸسٸن قاعاز بەتٸنە تٷسٸرٸڭٸز, وقيعانىڭ باستاۋ الاتىن تۇسىن قۇراي الساڭىز, ارى قاراي ٶربٸتۋ تىم قيىن ەمەس, تەك اسىقپاي جازۋىڭىز قاجەت, تٸپتٸ بٸرنەشە ايلار ٶتسە دە. نەگە? سەبەبٸ سٸزدٸڭ وقيعا جەلٸڭٸز, تۋىندىڭىز, بٸر بولسىن جاننىڭ ٶمٸرٸنە ەسەر ەتۋٸ قاجەت ەرٸ ساباق بەرە الۋى قاجەت, سوندا عانا سٸز كەرەمەت روماننىڭ اۆتورىمىن دەپ ٶزٸڭٸزدٸ ساناي بەرسەڭٸز بولادى.
رومانداعى ەربٸر ەرەكەتپەن, ديالوگپەن, مۇڭمەن, قاراما-قايشىلىقپەن نەمەسە شيەلەنٸسپەن, باقىتتى/باقىتسىز شاقپەن, ماحابباتپەن, قوشتاسۋمەن, ساعىنىشپەن كينوتۋىندى قاراپ جاتقانداي كٷيدٸ وقىرمان ٷشٸن تۋدىرا الساڭىز, دەمەك سٸز كەرەمەت تۋىندى جازا بٸلگەن اۆتورسىز.
- سٷيٸكتٸ جازۋشىلارىڭىز كٸم? قازاق جازۋشىلارىنان كٸمدەردٸ سٷيٸپ وقيسىز?
- ەزٸرگە سٷيٸكتٸ جازۋشىم جالعىز. ول - ەلچين سافارلي. مٷلدە بٶلەك, باسقا ەلەمگە ساياحاتتاۋعا سٸزدٸ وقيعا جەلٸسٸمەن ەربٸر تەتتٸ سٶزدەرٸمەن الا كەتەتٸن جازۋشىنىڭ ەربٸر تۋىندىسى وقۋعا لايىق. ول كٸمنٸڭ شىعارماشىلىعى? ەرينە, سافارليدٸڭ. ەزٸربايجان جازۋشىسى, مىنا بٸزدٸڭ تٷرٸك دٷنيەسٸنٸڭ ٶمٸر سٷرۋ سالتىن, مەدەنيەتٸن, ەدەبيەتٸن, مۇڭىن, قايعىسىن, ەموتسيونالدىعىن, ەڭ باقىتتى شاقتارىن ٶزگە حالىقتارمەن تانىستىرۋ ارقىلى, وقىعان ەربٸر وقىرمانعا ٶزٸنٸڭ ويىن جەتكٸزە بٸلەدٸ. تىم ەرەكشە جان, تىم ەرەكشە جازۋشى, تىم ەرەكشە اۆتور دەپ اتار ەدٸم. ادام بالاسىنىڭ ەڭ مۇڭدى دا, ەڭ قۋانىشتى دا سەتتەرٸن ادامزاتقا مارجان سٶزدەرٸ ارقىلى جەتكٸزە بٸلەتٸن جازۋشى ول - ەلچين. مەڭگٸ ماقتاۋعا بولادى, بٸراق سٶز جەتپەيدٸ. مەنٸڭ ونىمەن ۇقساستىعىم, بٸزدەردٸڭ وقىرمان كٶبٸنە قىز بالالارى. تىم ەموتسيونالدى جان شىعارمىز, ەرٸ بۇل شىعارماشىلىعىمىزدا كٶرٸنٸپ-اق تۇراتىنداي. تٷرٸك حالقىنىڭ حيكايالارىندا, اكتيورلەرٸنٸڭ ساحناسىندا ويناپ جٷرگەن دٷنيەلەرٸن بٸز جازۋ ارقىلى جەتكٸزٸپ جٷرمٸز بٷگٸندە…
- سٸزدٸڭ تاعى اقىندىق ٶنەرٸڭٸز بار دەيدٸ. ٷزدٸك دەگەن ٶلەڭدەرٸڭٸزبەن تانىستىرساڭىز.
- اقىندىق ٶنەرٸم بارى راس, دەگەنمەن ٶلەڭدەرٸم ەش جەردە جارييالانباعان, كٶبٸ ٶشٸپ كەتكەن. ساقتاۋلى جەردە ساقتالىپ تۇرعاندارى جەتەرلٸك, بٸراق اتاۋى جوق, سول سەبەپتٸ مەنٸڭ شىعارماشىلىعىممەن تانىسقىسى كەلگەن جان-روماندارىمدى وقىعانى جەتەرلٸك. راقمەت!
- ەڭگٸمەڭٸزگە راقمەت.
سۇحباتتاسقان
انارا باۋىرجانقىزى
