Taiaý kúnderi Shymkent shaharyna «Sisitai» filminiń kórsetilimi úshin kelgen tanymal prodiýser Baian Alagózova jergilikti tilshilerdiń de quryǵyna túsken. Arnaiy bergen suhbatynda ol kóptegen jáitterdiń betin ashady. Endeshe, otyrar.kz portalynda jariialanǵan qyzyqty suhbatty siz de oqi otyryńyz.
– Baian Maqsatqyzy, filmdi nelikten «Sisitai» dep atadyńyz?
– Eger «Dinara», «Ásem» nemese «Aidana» dep atasaq, osynshalyqty nazar aýdarmas edi. Film miýzikl janrynda túsirilgen. Mundai týyndy Qazaqstanda buryn bolmaǵan. Osy kúnge deiingi jobalarymnyń ishindegi kóńilim tolatyny – osy «Sisitai». Kinonyń kórsetilimine tek Shymkentti tańdadyq. Kelýshilerdiń qatary qalyń boldy.
– Shymkent jáne onyń jastary týraly ne aitasyz? Shymkentte turǵyńyz keledi me?
– «Shymkent – memleket ishindegi jeke bir memleket. Shymkentti jaqsy kóremin, Shymkent meni jaqsy kóredi, ásirese, jastar» der edim. Áitkenmen uzaq ýaqyt boiyna Shymqalanyń mentalitetin túsine almadym. Áli kúnge túsinbeimin. Men kúngeidiń qyz-kelinshekteri siiaqty kúieýiniń qabaǵyn baǵyp, kóńilin tabýǵa jaralǵan jan emespin. Olar bolsa, baǵynyp turyp, basqarady. Yzalanyp turǵan erine erkelep, jyly sózderin aityp, qazir ǵana yzaǵa býlyqqan áreketin umyttyryp jiberedi. Men - batystyń qyzymyn. Batystyń áielderi burynnan erlermen qatar attyń ústinde shaýyp, jaýgershilikke shyqqan. Sol úshin qatygezdeý bolyp kelemiz. Shymkenttiń basty aiyrmashylyǵy — kelisimge kelý júiesi qalyptasqan. Barlyǵyn kelisýge bolady. Shymkenttikterdiń jaidary minezin dárýmenniń kóptigimen bailanystyramyn. Sizderde jemis-jidek, kókónisterdiń túr-túri ósedi. Soǵan qaramastan, bul qalada, mundai mentalitettiń ortasynda tura almas edim.
– Jobalaryńyz maqtaýdan góri syn sadaǵyna ilinip jatady. Sonyń biri — «Keshiý» tobynyń «Swa la la” beinebaiany…
– «Swa la la» ániniń aýditoriiasy – jastar. Reper Ballerge «jastar arasyndaǵy sońǵy sándegi sózderdi qoldanyp, jazýǵa tyrys» dep ótinish jasadym. Án «Eshkere» degen sózden bastalady. Kóbi maǵynasyn túsinbei jatyr. Men de alǵashynda estigende kúlgenim bar. Ol «qane, jasaiyq» degendi bildiredi eken. Jumysty tolyq kórgennen keiin jastar arasynda hit bolatynyn túsindim. Eki aptaǵa jetpei 2,5 million kórilim jinadyq. Laiktan góri dizlaik kóp. Zamanaýi psihologiiada «qanshalyqty dizlaik kóp bolsa, sen sonshalyqty tanymalsyń» degen túsinik qalyptasqan.
– «Keshiý» tobynyń quramy nelikten tez ózgeredi?
– Ózińiz oilańyzshy, toptyń alǵashqy qyzdary áli quramda bolsa, jastary 34-ten asqan bolatyn edi. Men 34 jastaǵy «áieldermen» jumys istegim kelmeidi.
– «Keshiýdiń» qai quramyn jaqsy kóresiz?
– Aldaǵanym emes, eshqaisysyn bólip-jaryp qaramadym. Bar quramyna Baǵym Maqsatqyzy ekeýmiz bar janymyzdy saldyq, mahabbatymyzdy, ýaqytymyzdy arnadyq. Eń kóp tabys ákelgen quramdy aita alamyn. Ol — «Altyn quram», iaǵni Aidana Medenova, Kámshat Joldybaeva, Janar Duǵalova.
– Erke Esmahandy tanymal etken Baian Esentaeva ma?
– Men prodiýserlik etken juldyzdardyń barlyǵy myqty mektepten ótti. Úzdik ánder jazdyrdy. Piar jasai aldy. Shoý bizneste alǵa jyljydy, tanymal boldy. Móldir, Janar, Aidana… Bul tizimdi keshke deiin aita berýge bolady. «Bárin de men tanymal ettim» dep jar salmaimyn. Biraq, qansha qalamasa da olardyń mańdaiynda «Baiannyń qol astynda jumys istegen» degen jazý uzaq turady. Meniń jumysym – juldyz jasaý. Ol sol deńgeige jetkende ózi jeke ketedi. Jańa juldyzdardy jasaimyn. Úirenip kettim.
– Toi júrgizesiz be?
– Endi eshqashan. Nege deisiz ǵoi. Maǵan habarlasyp, toilaryn júrgizip berýimdi ótinetinder kóp. Ádeii «bas tartsyn» dep 20 myń dollar suraimyn. Bir kúni taǵy bireý qońyraý shalyp, sol aqshany berýge daiynbyz dedi. Kelistim. Toida meniń túrimdi kórseńiz ǵoi, birinshi kýrstyń stýdenti siiaqty kózim jypylyqtap, eki sózdiń basyn qosa almadym. Qatty uialdym. «Ýh» dep toidy aiaqtady. Uiat bolsa da, aqshany aldym, óitkeni ýaqytym ketti. Sodan keiin «eshqashan, eshqandai jaǵdaida, qansha aqsha berse de asaba bolmaimyn» dep ózime ýáde berdim.
– Qazaqstan shoý-biznesine senesiz be?
– Árine, senemin. Deńgeii jaman emes. Tek bir aianyshtysy, qazaqstandyqtar ózderinen shyqqan juldyz bolsyn, basqa salanyń úzdikteri bolsyn, kózi tirisinde aiaǵynan shalyp, qulatý kerek. Tek kóz jumǵannan keiin ǵana qadirine jetip, ataq berip, artynan ádemi sózder aitady. Eki jyl burynǵy oqiǵadan keiin ólip qalǵanymda, maǵan múmkin aqyry bir ataq berer me edi?!
– Birinshi kúieýińiz Baqytbek Esentaevpen bolǵan oqiǵany aityp qaldyńyz, ómirińizde úlken iz qaldyrǵan shyǵar…
– Iá, álige deiin tolyq aiyqqan joqpyn, ózime kelip jatyrmyn deýge bolady. Sol oqiǵadan keiin janymda, denemde jara qaldy, jobalarym toqtap qaldy. Biraq ómir jalǵasyp jatyr. Qaitadan jumysyma kiristim. Iá, burynǵydai bar kúshimmen, bar yntammen bolmasa da, biraz tirlik tyndyrdym. Halyq bolsa, meniń jaǵdaiymdy túsinbei, tek synǵa aldy. Tolyq esimdi jiiýǵa múmkindik bermedi. Jýrnalist, blogerler aq-qarasyn bilmei, oiyna kelgenderin jazdy. Maǵan kishkene ýaqyt berýge bolatyn edi ǵoi. Bizdiń halyqta jan ashý degen joq, qatigez. Meniń de bireýdiń qyzy, anasy, odan qala berse áiel ekendigimdi umytty. «Temirden jaralǵan» dep oilai ma bilmeimin, «qatelik jasaýǵa múmkindigi joq» dep esepteidi. Biraq, ainalaiyndar, men de sender siiaqty etten jaralǵan tiri adammyn, qatelik jasaýǵa quqym bar. Basyma túskendi jaýyma da tilemeimin.
– Jeke ómirińizge oiyssaq. Tursyn Alagózovpen 1000 adamǵa arnalǵan toi jasaimyz dep josparlaǵan edińizder, biraq olai bolmady…
– Toi tek kórgimiz kelgen eń jaqyn adamdarymyzdyń qatysýymen ótti. Jeke ómirimniń bárin kórsetýge mindetti emespin. Sondyqtan eshqaida jariialamaý-dy sheshtim. Biz áli jas jubailar bolyp eseptelemiz. Baqyttymyn. Súiiktimin. Budan artyq ne kerek? Bir-birimizdi bir sózden túsinemiz, qurmetteimiz. Men oǵan qatty baýyr basyp qalǵanmyn, qaida barsam da janymda bolǵanyn qalaimyn.
– Saiahatqa jii shyǵyp, shet elderde kóp bolatynyńyzdy bilemiz. Bizdiń qyz-kelinshekterdiń statýsy basqa elmen salystyrǵanda qandai?
– Ókinishke qarai, bizdiń erkekterdiń basym bóligi úshin áieldiń qadiri joq. Kez kelgen damyǵan elge baryńyzshy, áieldi adam retinde, ózderimen teń kóredi. Al bizde áiel adam kúieýiniń qas-qabaǵyna qarap sóileý kerek, kiiný kerek. Kóńil-kúii bolmasa, kóńilin kóterý kerek, tek jyly sózder aitý kerek. Tamaq, balalarǵa qaraý tek áieldiń moinynda. Mine, osyndai printsippen ómir súredi. Al áieldiń kóńil-kúiine kim qaraidy, kim jyly sózder aitady, ol eshkimge kerek emes. Iá, durys, kúieýin qurmetteý kerek, biraq bul «ár aitqanyna baǵyný» degen sóz emes. Osy taqyrypty kóteremin dep, «pozor strany» degen atqa ie boldym. Dese de, bul ustanymymnan qaitpaimyn.
– Bul ustanymyńyz sizdi oqityn, tyńdaityn jastarǵa keri áser etedi dep oilamaisyz ba?
– Men - aqyldy adammyn. Meni túsinetinder de aqyldy adamdar. Bul aitqanymda oǵashtyq bar dep esptemeimin. Eger halyq eskimen ómir súremiz dese, telefondaryn tastasyn, kinoǵa barmasyn, avtokóliktiń ornyna at minsin, djinsy, krossovkidi sheshsin. Joq, ondaiǵa eshkim barmaidy.
– Úide kim bastyq? Tursyn: «Baian, tamaq daiyn ba?» dep daýys kóteretin kezder bolady ma?
– Men eshqashan eshkimge baǵynbaimyn. «Áielder erkektermen bir deńgeide bolý kerek» degendi ustanamyn. Birinshi nekemde de, qazir de sondai. Úi bikesi emespin, tamaq pisirip, ydys jýý degenge jaqyndamaimyn. Meniń qolymnan jaqsy keletini – úi qyzmetkerlerin basqarý. Ashana jumysyna aralaspasam da, úide kúnbaǵys maiy ne mailyq bolmai qalý nemese Tursynnyń kiimi jýylmaǵan, útiktelmegen degen bolmaidy. Eskertýdi ekinshi retke deiin jetkizbeimin.
– Kórermendermen selfi jasaýdan bas tarttyńyz. Nege?
– Iá, muny da aita keteiin, áitpese, erteń «Baian adamdardy mensinbei ketken» dep jazatyndar tabylady. Kózim jaraly bolǵany úshin selfi jasamaimyn. Kameraǵa jaqyn araqashyqtyqta jáne tik qaraǵan kezimde kózimdegi zaqym qabynyp ketedi.
– Qazaqstandy tastap, basqa elge keter me edińiz?
– Tek qana qýyp shyqsa ǵana… Muny kóbi qalaidy. Patriotpyn demeimin, biraq óz elimdi jaqsylyǵymen de, kemshiligimen de súiemin. Ózimdi Qazaqstannan basqa eldiń turǵyny retinde elestete almaimyn. 100 paiyz qazaqpyn, meniń arǵy ata-babalarym da - 100 paiyz qazaq.
Daiyndaǵan –
Áliia ÁDILBEK
