تاياۋ كٷندەرٸ شىمكەنت شاھارىنا «سيسيتاي» فيلمٸنٸڭ كٶرسەتٸلٸمٸ ٷشٸن كەلگەن تانىمال پروديۋسەر بايان الاگٶزوۆا جەرگٸلٸكتٸ تٸلشٸلەردٸڭ دە قۇرىعىنا تٷسكەن. ارنايى بەرگەن سۇحباتىندا ول كٶپتەگەن جەيتتەردٸڭ بەتٸن اشادى. ەندەشە, otyrar.kz پورتالىندا جارييالانعان قىزىقتى سۇحباتتى سٸز دە وقي وتىرىڭىز.
– بايان ماقساتقىزى, فيلمدٸ نەلٸكتەن «سيسيتاي» دەپ اتادىڭىز?
– ەگەر «دينارا», «ەسەم» نەمەسە «ايدانا» دەپ اتاساق, وسىنشالىقتى نازار اۋدارماس ەدٸ. فيلم ميۋزيكل جانرىندا تٷسٸرٸلگەن. مۇنداي تۋىندى قازاقستاندا بۇرىن بولماعان. وسى كٷنگە دەيٸنگٸ جوبالارىمنىڭ ٸشٸندەگٸ كٶڭٸلٸم تولاتىنى – وسى «سيسيتاي». كينونىڭ كٶرسەتٸلٸمٸنە تەك شىمكەنتتٸ تاڭدادىق. كەلۋشٸلەردٸڭ قاتارى قالىڭ بولدى.
– شىمكەنت جەنە ونىڭ جاستارى تۋرالى نە ايتاسىز? شىمكەنتتە تۇرعىڭىز كەلەدٸ مە?
– «شىمكەنت – مەملەكەت ٸشٸندەگٸ جەكە بٸر مەملەكەت. شىمكەنتتٸ جاقسى كٶرەمٸن, شىمكەنت مەنٸ جاقسى كٶرەدٸ, ەسٸرەسە, جاستار» دەر ەدٸم. ەيتكەنمەن ۇزاق ۋاقىت بويىنا شىمقالانىڭ مەنتاليتەتٸن تٷسٸنە المادىم. ەلٸ كٷنگە تٷسٸنبەيمٸن. مەن كٷنگەيدٸڭ قىز-كەلٸنشەكتەرٸ سيياقتى كٷيەۋٸنٸڭ قاباعىن باعىپ, كٶڭٸلٸن تابۋعا جارالعان جان ەمەسپٸن. ولار بولسا, باعىنىپ تۇرىپ, باسقارادى. ىزالانىپ تۇرعان ەرٸنە ەركەلەپ, جىلى سٶزدەرٸن ايتىپ, قازٸر عانا ىزاعا بۋلىققان ەرەكەتٸن ۇمىتتىرىپ جٸبەرەدٸ. مەن - باتىستىڭ قىزىمىن. باتىستىڭ ەيەلدەرٸ بۇرىننان ەرلەرمەن قاتار اتتىڭ ٷستٸندە شاۋىپ, جاۋگەرشٸلٸككە شىققان. سول ٷشٸن قاتىگەزدەۋ بولىپ كەلەمٸز. شىمكەنتتٸڭ باستى ايىرماشىلىعى — كەلٸسٸمگە كەلۋ جٷيەسٸ قالىپتاسقان. بارلىعىن كەلٸسۋگە بولادى. شىمكەنتتٸكتەردٸڭ جايدارى مٸنەزٸن دەرۋمەننٸڭ كٶپتٸگٸمەن بايلانىستىرامىن. سٸزدەردە جەمٸس-جيدەك, كٶكٶنٸستەردٸڭ تٷر-تٷرٸ ٶسەدٸ. سوعان قاراماستان, بۇل قالادا, مۇنداي مەنتاليتەتتٸڭ ورتاسىندا تۇرا الماس ەدٸم.
– جوبالارىڭىز ماقتاۋدان گٶرٸ سىن ساداعىنا ٸلٸنٸپ جاتادى. سونىڭ بٸرٸ — «كەشيۋ» توبىنىڭ «Swa la la” بەينەبايانى…
– «Swa la la» ەنٸنٸڭ اۋديتوريياسى – جاستار. رەپەر Ballerگە «جاستار اراسىنداعى سوڭعى سەندەگٸ سٶزدەردٸ قولدانىپ, جازۋعا تىرىس» دەپ ٶتٸنٸش جاسادىم. ەن «ەشكەرە» دەگەن سٶزدەن باستالادى. كٶبٸ ماعىناسىن تٷسٸنبەي جاتىر. مەن دە العاشىندا ەستٸگەندە كٷلگەنٸم بار. ول «قانە, جاسايىق» دەگەندٸ بٸلدٸرەدٸ ەكەن. جۇمىستى تولىق كٶرگەننەن كەيٸن جاستار اراسىندا حيت بولاتىنىن تٷسٸندٸم. ەكٸ اپتاعا جەتپەي 2,5 ميلليون كٶرٸلٸم جينادىق. لايكتان گٶرٸ ديزلايك كٶپ. زاماناۋي پسيحولوگييادا «قانشالىقتى ديزلايك كٶپ بولسا, سەن سونشالىقتى تانىمالسىڭ» دەگەن تٷسٸنٸك قالىپتاسقان.
– «كەشيۋ» توبىنىڭ قۇرامى نەلٸكتەن تەز ٶزگەرەدٸ?
– ٶزٸڭٸز ويلاڭىزشى, توپتىڭ العاشقى قىزدارى ەلٸ قۇرامدا بولسا, جاستارى 34-تەن اسقان بولاتىن ەدٸ. مەن 34 جاستاعى «ەيەلدەرمەن» جۇمىس ٸستەگٸم كەلمەيدٸ.
– «كەشيۋدٸڭ» قاي قۇرامىن جاقسى كٶرەسٸز?
– الداعانىم ەمەس, ەشقايسىسىن بٶلٸپ-جارىپ قارامادىم. بار قۇرامىنا باعىم ماقساتقىزى ەكەۋمٸز بار جانىمىزدى سالدىق, ماحابباتىمىزدى, ۋاقىتىمىزدى ارنادىق. ەڭ كٶپ تابىس ەكەلگەن قۇرامدى ايتا الامىن. ول — «التىن قۇرام», ياعني ايدانا مەدەنوۆا, كەمشات جولدىباەۆا, جانار دۇعالوۆا.
– ەركە ەسماحاندى تانىمال ەتكەن بايان ەسەنتاەۆا ما?
– مەن پروديۋسەرلٸك ەتكەن جۇلدىزداردىڭ بارلىعى مىقتى مەكتەپتەن ٶتتٸ. ٷزدٸك ەندەر جازدىردى. پيار جاساي الدى. شوۋ بيزنەستە العا جىلجىدى, تانىمال بولدى. مٶلدٸر, جانار, ايدانا… بۇل تٸزٸمدٸ كەشكە دەيٸن ايتا بەرۋگە بولادى. «بەرٸن دە مەن تانىمال ەتتٸم» دەپ جار سالمايمىن. بٸراق, قانشا قالاماسا دا ولاردىڭ ماڭدايىندا «باياننىڭ قول استىندا جۇمىس ٸستەگەن» دەگەن جازۋ ۇزاق تۇرادى. مەنٸڭ جۇمىسىم – جۇلدىز جاساۋ. ول سول دەڭگەيگە جەتكەندە ٶزٸ جەكە كەتەدٸ. جاڭا جۇلدىزداردى جاسايمىن. ٷيرەنٸپ كەتتٸم.
– توي جٷرگٸزەسٸز بە?
– ەندٸ ەشقاشان. نەگە دەيسٸز عوي. ماعان حابارلاسىپ, تويلارىن جٷرگٸزٸپ بەرۋٸمدٸ ٶتٸنەتٸندەر كٶپ. ەدەيٸ «باس تارتسىن» دەپ 20 مىڭ دوللار سۇرايمىن. بٸر كٷنٸ تاعى بٸرەۋ قوڭىراۋ شالىپ, سول اقشانى بەرۋگە دايىنبىز دەدٸ. كەلٸستٸم. تويدا مەنٸڭ تٷرٸمدٸ كٶرسەڭٸز عوي, بٸرٸنشٸ كۋرستىڭ ستۋدەنتٸ سيياقتى كٶزٸم جىپىلىقتاپ, ەكٸ سٶزدٸڭ باسىن قوسا المادىم. قاتتى ۇيالدىم. «ۋح» دەپ تويدى اياقتادى. ۇيات بولسا دا, اقشانى الدىم, ٶيتكەنٸ ۋاقىتىم كەتتٸ. سودان كەيٸن «ەشقاشان, ەشقانداي جاعدايدا, قانشا اقشا بەرسە دە اسابا بولمايمىن» دەپ ٶزٸمە ۋەدە بەردٸم.
– قازاقستان شوۋ-بيزنەسٸنە سەنەسٸز بە?
– ەرينە, سەنەمٸن. دەڭگەيٸ جامان ەمەس. تەك بٸر ايانىشتىسى, قازاقستاندىقتار ٶزدەرٸنەن شىققان جۇلدىز بولسىن, باسقا سالانىڭ ٷزدٸكتەرٸ بولسىن, كٶزٸ تٸرٸسٸندە اياعىنان شالىپ, قۇلاتۋ كەرەك. تەك كٶز جۇمعاننان كەيٸن عانا قادٸرٸنە جەتٸپ, اتاق بەرٸپ, ارتىنان ەدەمٸ سٶزدەر ايتادى. ەكٸ جىل بۇرىنعى وقيعادان كەيٸن ٶلٸپ قالعانىمدا, ماعان مٷمكٸن اقىرى بٸر اتاق بەرەر مە ەدٸ?!
– بٸرٸنشٸ كٷيەۋٸڭٸز باقىتبەك ەسەنتاەۆپەن بولعان وقيعانى ايتىپ قالدىڭىز, ٶمٸرٸڭٸزدە ٷلكەن ٸز قالدىرعان شىعار…
– يە, ەلٸگە دەيٸن تولىق ايىققان جوقپىن, ٶزٸمە كەلٸپ جاتىرمىن دەۋگە بولادى. سول وقيعادان كەيٸن جانىمدا, دەنەمدە جارا قالدى, جوبالارىم توقتاپ قالدى. بٸراق ٶمٸر جالعاسىپ جاتىر. قايتادان جۇمىسىما كٸرٸستٸم. يە, بۇرىنعىداي بار كٷشٸممەن, بار ىنتاممەن بولماسا دا, بٸراز تٸرلٸك تىندىردىم. حالىق بولسا, مەنٸڭ جاعدايىمدى تٷسٸنبەي, تەك سىنعا الدى. تولىق ەسٸمدٸ جييۋعا مٷمكٸندٸك بەرمەدٸ. جۋرناليست, بلوگەرلەر اق-قاراسىن بٸلمەي, ويىنا كەلگەندەرٸن جازدى. ماعان كٸشكەنە ۋاقىت بەرۋگە بولاتىن ەدٸ عوي. بٸزدٸڭ حالىقتا جان اشۋ دەگەن جوق, قاتٸگەز. مەنٸڭ دە بٸرەۋدٸڭ قىزى, اناسى, ودان قالا بەرسە ەيەل ەكەندٸگٸمدٸ ۇمىتتى. «تەمٸردەن جارالعان» دەپ ويلاي ما بٸلمەيمٸن, «قاتەلٸك جاساۋعا مٷمكٸندٸگٸ جوق» دەپ ەسەپتەيدٸ. بٸراق, اينالايىندار, مەن دە سەندەر سيياقتى ەتتەن جارالعان تٸرٸ اداممىن, قاتەلٸك جاساۋعا قۇقىم بار. باسىما تٷسكەندٸ جاۋىما دا تٸلەمەيمٸن.
– جەكە ٶمٸرٸڭٸزگە ويىسساق. تۇرسىن الاگٶزوۆپەن 1000 ادامعا ارنالعان توي جاسايمىز دەپ جوسپارلاعان ەدٸڭٸزدەر, بٸراق ولاي بولمادى…
– توي تەك كٶرگٸمٸز كەلگەن ەڭ جاقىن ادامدارىمىزدىڭ قاتىسۋىمەن ٶتتٸ. جەكە ٶمٸرٸمنٸڭ بەرٸن كٶرسەتۋگە مٸندەتتٸ ەمەسپٸن. سوندىقتان ەشقايدا جارييالاماۋ-دى شەشتٸم. بٸز ەلٸ جاس جۇبايلار بولىپ ەسەپتەلەمٸز. باقىتتىمىن. سٷيٸكتٸمٸن. بۇدان ارتىق نە كەرەك? بٸر-بٸرٸمٸزدٸ بٸر سٶزدەن تٷسٸنەمٸز, قۇرمەتتەيمٸز. مەن وعان قاتتى باۋىر باسىپ قالعانمىن, قايدا بارسام دا جانىمدا بولعانىن قالايمىن.
– ساياحاتقا جيٸ شىعىپ, شەت ەلدەردە كٶپ بولاتىنىڭىزدى بٸلەمٸز. بٸزدٸڭ قىز-كەلٸنشەكتەردٸڭ ستاتۋسى باسقا ەلمەن سالىستىرعاندا قانداي?
– ٶكٸنٸشكە قاراي, بٸزدٸڭ ەركەكتەردٸڭ باسىم بٶلٸگٸ ٷشٸن ەيەلدٸڭ قادٸرٸ جوق. كەز كەلگەن دامىعان ەلگە بارىڭىزشى, ەيەلدٸ ادام رەتٸندە, ٶزدەرٸمەن تەڭ كٶرەدٸ. ال بٸزدە ەيەل ادام كٷيەۋٸنٸڭ قاس-قاباعىنا قاراپ سٶيلەۋ كەرەك, كيٸنۋ كەرەك. كٶڭٸل-كٷيٸ بولماسا, كٶڭٸلٸن كٶتەرۋ كەرەك, تەك جىلى سٶزدەر ايتۋ كەرەك. تاماق, بالالارعا قاراۋ تەك ەيەلدٸڭ موينىندا. مٸنە, وسىنداي پرينتسيپپەن ٶمٸر سٷرەدٸ. ال ەيەلدٸڭ كٶڭٸل-كٷيٸنە كٸم قارايدى, كٸم جىلى سٶزدەر ايتادى, ول ەشكٸمگە كەرەك ەمەس. يە, دۇرىس, كٷيەۋٸن قۇرمەتتەۋ كەرەك, بٸراق بۇل «ەر ايتقانىنا باعىنۋ» دەگەن سٶز ەمەس. وسى تاقىرىپتى كٶتەرەمٸن دەپ, «پوزور سترانى» دەگەن اتقا يە بولدىم. دەسە دە, بۇل ۇستانىمىمنان قايتپايمىن.
– بۇل ۇستانىمىڭىز سٸزدٸ وقيتىن, تىڭدايتىن جاستارعا كەرٸ ەسەر ەتەدٸ دەپ ويلامايسىز با?
– مەن - اقىلدى اداممىن. مەنٸ تٷسٸنەتٸندەر دە اقىلدى ادامدار. بۇل ايتقانىمدا وعاشتىق بار دەپ ەسپتەمەيمٸن. ەگەر حالىق ەسكٸمەن ٶمٸر سٷرەمٸز دەسە, تەلەفوندارىن تاستاسىن, كينوعا بارماسىن, اۆتوكٶلٸكتٸڭ ورنىنا ات مٸنسٸن, دجينسى, كروسسوۆكيدٸ شەشسٸن. جوق, وندايعا ەشكٸم بارمايدى.
– ٷيدە كٸم باستىق? تۇرسىن: «بايان, تاماق دايىن با?» دەپ داۋىس كٶتەرەتٸن كەزدەر بولادى ما?
– مەن ەشقاشان ەشكٸمگە باعىنبايمىن. «ەيەلدەر ەركەكتەرمەن بٸر دەڭگەيدە بولۋ كەرەك» دەگەندٸ ۇستانامىن. بٸرٸنشٸ نەكەمدە دە, قازٸر دە سونداي. ٷي بيكەسٸ ەمەسپٸن, تاماق پٸسٸرٸپ, ىدىس جۋۋ دەگەنگە جاقىندامايمىن. مەنٸڭ قولىمنان جاقسى كەلەتٸنٸ – ٷي قىزمەتكەرلەرٸن باسقارۋ. اسحانا جۇمىسىنا ارالاسپاسام دا, ٷيدە كٷنباعىس مايى نە مايلىق بولماي قالۋ نەمەسە تۇرسىننىڭ كيٸمٸ جۋىلماعان, ٷتٸكتەلمەگەن دەگەن بولمايدى. ەسكەرتۋدٸ ەكٸنشٸ رەتكە دەيٸن جەتكٸزبەيمٸن.
– كٶرەرمەندەرمەن سەلفي جاساۋدان باس تارتتىڭىز. نەگە?
– يە, مۇنى دا ايتا كەتەيٸن, ەيتپەسە, ەرتەڭ «بايان ادامداردى مەنسٸنبەي كەتكەن» دەپ جازاتىندار تابىلادى. كٶزٸم جارالى بولعانى ٷشٸن سەلفي جاسامايمىن. كامەراعا جاقىن اراقاشىقتىقتا جەنە تٸك قاراعان كەزٸمدە كٶزٸمدەگٸ زاقىم قابىنىپ كەتەدٸ.
– قازاقستاندى تاستاپ, باسقا ەلگە كەتەر مە ەدٸڭٸز?
– تەك قانا قۋىپ شىقسا عانا… مۇنى كٶبٸ قالايدى. پاتريوتپىن دەمەيمٸن, بٸراق ٶز ەلٸمدٸ جاقسىلىعىمەن دە, كەمشٸلٸگٸمەن دە سٷيەمٸن. ٶزٸمدٸ قازاقستاننان باسقا ەلدٸڭ تۇرعىنى رەتٸندە ەلەستەتە المايمىن. 100 پايىز قازاقپىن, مەنٸڭ ارعى اتا-بابالارىم دا - 100 پايىز قازاق.
دايىنداعان –
ەلييا ەدٸلبەك
