Májilistiń jalpy otyrysynda depýtat Berik Dúisenbinov un eksporty máselesine qatasty Saýda jáne integratsiia ministrligine saýal joldady dep habarlaidy QazAqparat.
Depýtattyń aitýynsha, «Aq jol» partiiasyna Qazaqstan astyqty qaita óńdeýshiler odaǵy bastaǵan un óndirý salasynyń kóptegen kásipkerleri qol qoiǵan Saýda jáne integratsiia ministrliginiń un ónimin birjalyq taýarlardyń qataryna qosqan sheshimine bailanysty úndeý haty kelip tústi. Hatta Qazaqstan Respýblikasy Saýda jáne integratsiia ministrliginiń 2020 jylǵy 28 jeltoqsandaǵy buiryǵyna sáikes birinshi sortty bidai unyn birjalyq taýarlar tizimine engizilgeni baiandalǵan.
«Elimizdiń basty bailyqtarynyń biri un óndirý salasy kásipkerleriniń shaǵymyna júginsek, un eksportynyń máseleleri sonaý 2000 jyldan bastaý alady eken. Eń alǵashqy bolyp Qazaqstannan eline kiretin unǵa 18 paiyz qosymsha qun salyǵyn engizip, iaǵni, bizdiń unnyń satylýyna tosqaýyl qoiyp, onyń ornyna bizdiń joǵarǵy sapaly bidaidy satyp alyp, qaita óńdeýdi qolǵa alǵan Tájikstan edi. Eger statistikalyq málimetterge súiensek, 2008 jyly biz Tájikstanǵa 500 000 tonnaǵa deiin un jáne 200 000 tonnaǵa deiin bidai jóneltsek, 2012 jyly 50 000 tonna ǵana un, bir mln tonna bidai jóneltippiz», - dedi B. Dúisenbinov.
Onyń aitýynsha, bizdiń undy úlken kólemde satyp alýshy ekinshi kórshimiz Ózbekstan da osy jolǵa túsip, óz kásipkerlerin jáne qaita óńdeýshilerin qoldaý maqsatynda aktsiz, baj, kiriske qun salyǵyn kóterip, elimizdiń bidaiymyzdan óndirilgen undy bizge arzan baǵamen satyp otyr.
«Búginde otandyq un óndirýshileriniń qolynda qalǵan iri saýda naryǵy – ol Aýǵanstan memleketi. Bul naryq úshin básekelestik talas júrýde. Sol sebepti Ózbekstan arqyly bizdiń undy tasymaldaý qiynshylyqtarǵa ushyraýda. Eger birinshi sortty un birjalyq taýarlardyń qataryna enetin bolsa, onyń ústine bul salaǵa qoldaý men preferentsiianyń joq ekenin jáne osy jyldyń qańtarynan bastap bir sátte eldiń ishinde bidaidy tasý tarifiniń kóterilýi men ózbek eli arqyly ónim tasýdyń shektelýin eskersek, onda Qazaqstan úshin sońǵy iri un naryǵy bolyp otyrǵan Aýǵan eksporty da jabylatynyna kúmán joq. Ortasha esep boiynsha, bizdiń undy birja arqyly saýdalaý onyń ózindik qunynyń 500 tonnaǵa shaqqanda 1000 AQSh dollaryna qymbattaýyna ákep soǵady. Bul faktor aýǵan naryǵynda bizdiń un óndirýshilerge keri áser etip, ózbek jáne tájik básekelesteriniń paidasyna sheshilýi múmkin», - dedi depýtat.
Onyń paiymynsha, búginde Qazaqstan iri un eksportery dárejesinen shikizat kózine ainalý qaýpiniń aldynda tur. Otandyq un óndirýshiler jáne osy salanyń sarapshylary birinshi sortty undy birjalyq taýar tiziminen alyp tastaýdy talap etýde.
«Óitkeni birinshi sortty un – ár kompaniianyń brendi bolyp sanalady, iaǵni, satyp alýshy óziniń senimdi taýar berýshiden jai ǵana undy emes, tekserilgen ónimdi satyp alady. Ekinshiden, unnyń saqtalý merzimi 3-5 ai ǵana, birjalyq saýdaǵa sáikes kelmeidi. Aýǵan satyp alýshylarynyń birjalyq saýdalarǵa qatysatyn tehnikalyq múmkindikteri bolmaǵandyqtan, birjalyq saýdanyń shym-shytyryǵyna bas qatyrmaidy. Osy oraida olardyń ózbek unyn tikelei satyp alýyna ózimiz jol ashyp otyrmyz», - dedi Berik Dúisenbinov.
Onyń sózine qaraǵanda, Qazaqstannyń birqatar un óndiretin kásiporyndarynyń birinshi sortty uny basqa elderde óndirýshilerdiń unynan sapasy jaǵynan áldeqaida joǵary jáne qymbat turady. Sondyqtan saýda obektisi retinde un sortyna qarai standartty jáne birjaqty belgiler boiynsha birjalyq taýarlarǵa jatpaidy.
