«Jýannyń jińishkerip, jińishkeniń úziletin shaǵy» dep kóktemdi beker aitpasa kerek. Dáriger mamandar kóktemde dárýmen tapshylyǵy saldarynan adamdardyń kóbinde boidy álsizdik basý, kúizelis pen streske jii ushyraý, immýnitet túsý jáne túrli sozylmaly aýrýlardyń qozýy bolýy múmkin ekenin aitady.
Dárýmeniniń tapshylyǵy - bul adam aǵzasynda vitaminderdiń bir, eki nemese odan da kóp túriniń jetispeýshiligi anyqtalatyn jaǵdai. Patologiia ártúrli erekshe aýrýlarǵa, taǵamdaǵy paidaly mikroelementterdiń jetispeýshiligine jáne basqa sebepterge bailanysty bolady.
Dárýmen tapshylyǵy jalpy jáne jergilikti immýnitettiń tómendeýine ákeledi, bul jii sýyq tiiýde, tynys alý organdarynyń aýrýlarynda jáne ál-aýqattyń jalpy nasharlaýy retinde kórinedi. Endokrinologtardyń, immýnologtar, terapevter men gastroenterologtar jáne basqa mamandar erler men áielderdegi vitamin tapshylyǵyn emdeýmen ainalysady.
Dárýmender - adam ómiriniń barlyq biohimiialyq protsesterine tikelei qatysatyn birqatar biologiialyq belsendi zattar. Olar immýndyq qorǵanystyń qajetti deńgeiin qamtamasyz etedi, as qorytýǵa kómektesedi, súiek tyǵyzdyǵyna jaýap beredi jáne qan ainalymyn yntalandyrady, odan bólek basqa da mańyzdy fýnktsiialardy oryndaidy. Dárýmen tapshylyǵy aǵzanyń immýndy júiesiniń buzylýyna ákeledi. Muny ártúrli belgilermen kórýge bolady. Mysaly, jeńil álsizdik pen jii sharshaý patologiialyq synyqtar men reprodýktivti fýnktsiianyń buzylýyna deiin bolýy yqtimal.
Jalpy alǵanda, jer betinde adamdardyń 70% -y ártúrli formadaǵy patologiialarǵa ushyraidy. Kóp jaǵdaida dárýmen tapshylyǵy durys tamaqtanbaý jáne qajetti mikro-makroelementterdiń tamaqpen birge aǵzaǵa jetpeýine bailanysty bolady.
Sarapshylar patologiianyń eki negizgi túrin aitady: dárýmen tapshylyǵy jáne gipovitaminoz. Dárýmen tapshylyǵy aǵzamyzdaǵy qajetti zattardyń múldem bolmaýynan týyndaidy, al gipovitaminoz jaǵdaiynda aǵzadaǵy dárýmender men mineraldar jetispeidi, iaǵni tapshy bolady.
Aǵzaǵa jetispeitin belgili bir dárýmenniń túrine bailanysty mamandar A, D, E, K, C dárýmenderiniń, V dárýmenderiniń jetispeýshiligin, sondai-aq biotin (N dárýmeni), flavonoidtar (R dárýmenderi) men folii qyshqylynyń sirek kezdesetin túrlerin ajyratady. Patologiianyń ár túri ózine tán klinikalyq belgilerimen birge júredi.
Dárýmen tapshylyǵynyń jalpy belgileri:
Jii sharshaý; uiqynyń buzylýy; tábettiń qashýy nemese shamadan tys bolýy; apatiia; uiqyshyldyq; ónimdiliktiń tómendeýi.
A dárýmeni jetispeýshiliginiń belgileri: qurǵaq jáne qyzarǵan teri; teriniń qyshýy; bet pen denede qabyrshaqtardyń, jaryqtardyń paida bolýy; shashtyń juqarýy, synýy jáne túsýi; tyrnaq plastinalarynyń stratifikatsiiasy jáne synǵyshtyǵy.
A dárýmeniniń jetispeýshiligi bar naýqastar únemi sharshaidy, energiiany tez joǵaltady, tańerteń sharshap oianady. Keibir adamdar iis pen dám sezý qabiletiniń tómendeýin nemese tolyq joǵalýyn baiqaidy, al basqalary tamaqtan bas tartý, tamaqtan keiingi júrek ainý jaǵdaiyna shaǵymdanady.
A dárýmeni tapshylyǵynyń tán simptomy - "túnde kózdiń kórmeýi" sindromy, mundai jaǵdaida ymyrtta nemese qarańǵyda kóz óte nashar kóredi. Biraq jaryq jaqsy bolǵanda ondai problemalar baiqalmaidy.
A tipti vitamin tapshylyǵynyń aýyr jaǵdailarynda qunarlylyqtyń buzylýyna, anemiianyń damýyna jáne ýrolitiiaǵa ákelýi múmkin.
D vitamininiń jetispeýshiliginiń belgileri: bulshyqet, býyn jáne súiek aýrýlary; úilestirý men júrýdiń buzylýy; bulshyqet spazmy, ásirese túnde; uzaq ýaqyt emdeletin jii synyqtar.
Aýyr jetispeýshilikpen nevrologiialyq belgiler, tis emalinyń juqarýy, bas pen denede shashtyń fokaldy túsýi múmkin.
Erlerde E dárýmenniń jetispeýshiliginen simptom jynystyq fýnktsiianyń tómendeýi baiqalady, al áielderde júktiliktiń turaqty ózdiginen úzilýi patologiianyń belgisi bolýy múmkin. Bulshyqet álsizdigi men qurysýlar, ásirese qol men aiaq sharshaý, bulshyqet spazmy baiqalady.
K vitamininiń jetispeýshiliginen ózdiginen qan ketý paida bolady. Kóbinese fizikalyq júkteme, emotsionaldy nemese jai ǵana paida bolatyn murynnan qan ketý bolýy múmkin. Ókpe men asqazannan qan ketýi múmkin, keide býyn qýystarynda qan ketýler anyqtalady. Dárýmen tapshylyǵynyń osy túrimen aýyratyn naýqasta tipti kishkene qysymnan da bet pen denede kóptegen kógerýler paida bolady.
S dárýmeni jetispeýshiliginiń belgileri: qatty álsizdik; teridegi kóptegen núktelik qan ketýler; qyzarý, isiný, keide qyzyl iektiń aýyrýy; birlesken aýyrsyný; teridegi syzattar, jaralar men irińderdi uzaq ýaqyt emdeý; teriniń tez qartaiýy.
S vitamininiń jetispeýshiliginiń eń tanymal kórinisi-tsinga. Mundai aýrýmen qyzyl iek qatty qan ketedi, tisterdiń tamaqtanýy buzylady, sonyń saldarynan olar keiinnen túsip ketedi. Bul jaǵdai júrek-tamyr júiesi men búirektiń zaqymdalýyna, jumsaq tinderge qan ketýge ákelýi múmkin.
Denedegi V dárýmenderiniń jetispeýshiliginiń nemese aiqyn jetispeýshiliginiń belgileri: turaqty entigý; jii bas aýrýy; bas ainalý; buzaý bulshyqetterindegi qurysýlar, ásirese serýendeýden, júgirýden, jattyǵýdan keiin; aýyzdyń buryshtarynda jaryqtardyń paida bolýy; bet pen denedegi teriniń qabyǵy; aiaqtar men saýsaqtardaǵy sezimtaldyqtyń tómendeýi; tildegi isiný, qyshý jáne janý sezimderi; kórý qabiletiniń buzylýy; tábet pen nájistiń buzylýy; tózimdiliktiń tómendeýi; jyldam impýls jáne qatty, aiqyn júrek soǵysy.
Aýyr jaǵdailarda periferiialyq júike júiesi zardap shegedi, gepatomegaliia damidy, as qorytý organdarynyń shyryshty tinderinde atrofiialyq ózgerister bolady. Keibir naýqastarda zár men nájisti ustamaý bolýy múmkin.
Sebepteri: Dárýmen tapshylyǵynyń kez-kelgen túrimen aǵzanyń qorshaǵan ortanyń jaǵymsyz faktorlaryna tózimdiligi aitarlyqtai tómendeidi. Patsientter virýstyq jáne bakteriialyq aýrýlarǵa beiim, jii sýyq tiedi, sapasyz taǵammen ońai ýlanýy múmkin, demalǵannan nemese uiyqtaǵannan keiin de ózderin sharshap, sharshaidy.
Vitamin tapshylyǵynyń kez – kelgen túriniń damýynyń negizgi sebebi-durys tamaqtanbaý. Bul az dieta týraly da, qatań dietalar, vegetarianizm, shiki dieta jáne basqa da sándi tájiribeler úshin belgili bir taǵamdardy ádeii shekteý týraly bolýy múmkin.
Dárýmen tapshylyǵynyń damýyna beiim faktorlar: genetikalyq anyqtalǵan beiimdilik; as qorytý júiesiniń buzylýy; ishektegi qorektik zattardyń sińýiniń buzylýy; jasýshalyq metabolizm problemalary; sýlfanilamidterdi jáne "antivitaminderge" ainalýy jáne aǵzaǵa túsetin mikroelementterdi sóndirýi múmkin basqa preparattardy utymsyz paidalaný; soltústik óńirlerde, radiatsiialyq fony joǵary aýdandarda turý; temeki shegý; zattardy qoldaný; endokrindik buzylýlar; baýyr men asqazan-ishek joldarynyń aýrýlary; jedel infektsiialyq jáne qabyný patologiialary.
Denesin jattyǵý zalynda shamadan tys júktemelerge ushyratatyn, alkogoldi ishetin, semizdik pen gipodinamiiadan zardap shegetin adamdarda vitamin tapshylyǵynyń ártúrli túrleriniń paida bolý qaýpi joǵary. Sol topqa júkti áielder, belsendi ósý jáne jynystyq jetilý kezeńinen ótken jas jigitter men qyzdar, kásibi qyzmeti tamaq shekteýlerimen jáne aýyr fizikalyq eńbekpen bailanysty adamdar kiredi.
