Ótken jyldyń sońynan beri meditsina salasynyń mamandary koronavirýspen syrqattanýdyń aldyn alýǵa qatysty eskertý jasap jatyr. Qazirgi kezde álem elderinde aýrýdyń taralýynyń jalǵasýy qaýiptiń seiilmegenin baiqatyp otyr. Bul turǵyda saqtyq is-sharalaryn oryndaý mańyzdy ekeni anyq.
Astana meditsina ýniversiteti Balalar juqpaly aýrýlary kafedrasynyń meńgerýshisi Dinagúl Baeshevanyń paiymynsha, indettiń taralýy máselesinde adamdar bul protsesti ózi basqarady. Koronavirýstyń joq bolýy da, tyń qarqynmen údep ketýi de múmkin.
«Bir-birimizge virýsty qanshalyqty taratatynymyzǵa bailanysty. Máselen, qatań sharalar qabyldanǵan, úiden shyǵarmaǵan kezeńdi alyp qaraiyq. Sol kezde virýstyń adamnan adamǵa taraityny kóp aityldy.Temperatýra jyly ma, sýyq pa, aiaz ba, aptap ystyq pa – virýsqa báribir. Sebebi indet – adam arqyly taraidy», - dedi Dinagúl Baesheva.
Osy oraida maman mamyr aiynda TJ rejimi alynyp tastalyp, karantin engizilgenin eske saldy. Bul kezeńde adamdar jaǵdaidy áli tolyq túsinbedi. Bálkim, bizdiń elde mundai indettiń buryn bolmaǵany da, mundai sharalardyń eshqashan qabyldanbaǵany da sebep bolǵan shyǵar.
«Birqatar elde dárigerler men epidemiologtardyń keńesin buljytpai orynǵanyn kórdik. Bizde halyqtyń biraz bóligi sol kezde virýstyń joqtyǵyn aitysyp, muny ádeii jasalyp jatqan shekteýler retinde qabyldady. Negizsiz ýáj aityp, sonyń saldarynan kóbisinde kúdik boldy. Maýsymda karantin men TJ rejimi alynyp tastalyp edi, bári kóshege shyǵyp, qoǵamdyq oryndardy aralap ketti», - deidi infektsionist.
Onyń aitýynsha, myńdaǵan adam bazarǵa shyǵyp, qydyryp ketken. Adamdar saqtyq sharalaryna mán bermei, aqparatty qabyldamady. Aqyry bir aptada ǵana naýqastar kúrt kóbeiip, syrqatty aýyr kóteretinder de ósip ketti. Munyń bári – inkýbatsiialyq kezeńniń aiaqtalýynan boldy. Eshteńege senbei, bir-birimen bailanysta, qarym-qatynasta bolǵandar kóbeidi. Bul turǵyda Dinagúl Baesheva el halqyn osy qatelikterdi qaitalamaýǵa shaqyrdy. Alda qysqy merekelik kúnder kóp bolǵandyqtan, osy demalys kezeńinde árbir qala men eldi meken turǵyndary saqtyq sharalaryna erekshe mán berýi kerek.
«Biyldyń basynan beri adamdar koronavirýsqa qarsy kúresti úirenip alatyndai boldy. Indet qaýpin sezine júrýimiz kerek. Sondyqtan bizdiń mindet – jaǵdaiǵa qarai beiimdelý. Mamandar belgilep bergen is-sharalardy ustanǵan abzal. Virýs jyl mezgiline qaramai tarap jatyr. Ol eń aldymen óziniń kóbeiý jolyn izdeidi. Mindeti - ókpege jetse boldy. Sol sebepti biz sozylmaly aýrýlary bar adamdarǵa ekpin qoiyp otyrmyz. Koronavirýs juqtyrǵan adamnyń burynnan bergi sozylmaly aýrýy qozyp ketýi yqtimal», - dedi Dinagúl Baesheva.
Júrek-qan tamyrlary aýrýy men COVID-19
№4 elordalyq emhana kardiology Janat Suńqarbekova júrek-qan tamyrlary júiesi problemalary bar naýqastar úshin COVID-19-dyń qandai qaýpi baryn aityp berdi.
Koronavirýstyq infektsiia júrek-qan tamyrlary aýrýlary bar naýqastarda aýyr ótedi, sebebi virýs júrek-qan tamyrlary júiesine kóp faktorly zaqymdaýmen áser etedi.
«Koronavirýstyq infektsiiamen aýyratyn naýqastarda sózsiz bolatyn gipoksiia jaǵdaiynda júrek-qan tamyrlary aýrýlary bar naýqastarǵa COVID-19-ǵa tótep berý qiyn. Sonymen qatar virýs giperkoagýliatsiiaǵa jáne trombozǵa bastapqy beiimdilikke ie. Koronavirýsta trombozdyń damý qaýpi joǵarylaǵanda, bul jaǵdai ýshyǵady», - dedi Jannat Suńqarbekova.
Koronavirýsty juqtyrmaý úshin barlyq belgili profilaktikalyq sharalardy saqtaý qajet.
«Ekinshiden, siz ózińizdiń diagnozyńyzdyń - júrek-qan tamyrlary aýrýlarynyń emimen ainalysýyńyz kerek. Eger bul arteriialyq gipertenziia bolsa, onda siz qan qysymyn baqylaýyńyz kerek. Negizgi terapiia qajet. Koronavirýsty juqtyrǵan jaǵdaida dárigerge erte barý mańyzdy. Barlyǵy «ózdiginen ótedi» dep úmittenýdiń qajeti joq. Eshbir jaǵdaida, qysymdy tómendetýge arnalǵan negizgi terapiiadan bas tartýǵa bolmaidy. Holesterin deńgeiin tómendetýge, antiagreganttarǵa qarsy dárilerdi qabyldaýǵa kómektesetin statindik terapiiany jalǵastyrý qajet. Koronavirýs infektsiiasynan buryn da qabyldaǵan barlyq dári-dármekterdi jalǵastyrý kerek jáne olardy dárigerdiń ruqsatynsyz eshbir jaǵdaida ózgertýge nemese qabyldaýdy toqtatýǵa bolmaidy», - dep eskertti kardiolog.
Eger adam koronavirýs belgilerin baiqasa, eń aldymen dárigerge júginý kerek. Qajet bolsa, jalpy tájiribe dárigeri árdaiym kardiologpen keńesedi. Ári qarai emdeý josparyn kelisedi. Terapevt pen kardiologtyń arasynda tyǵyz bailanys bolýy kerek.
«Eki mańyzdy másele bar. Adamdar kóbinese antikoagýlianttardy profilaktikalyq maqsatta qabyldaýdy qalaidy. Bulai isteýge bolmaidy, óitkeni dári-dármekterdiń áseri kúshti jáne qan ketýine ákelýi múmkin. Olardy tek dárigerdiń nusqaýy boiynsha qabyldaý kerek. Sonymen qatar karantin kezinde adamdar úilerinen shyǵýdy siretti. Naýqastar jattyǵýdy toqtatyp, otyryqshy ómir saltyn júrgize bastady. Bul júrek-qan tamyrlary aýrýlarynyń aǵymyn kúsheitedi. Eshbir jaǵdaida dene shynyqtyrý deńgeiin tómendetpeńiz, úide jattyǵýdy jalǵastyrýyńyz kerek. Eń bastysy - niet bolsa, kez kelgen jaǵdaida jol tabýǵa bolady», - dep sózin aiaqtady dáriger.
Meditsinalyq maskalardyń tiimdiligi
Nur-Sultan qalasynyń bas sanitarlyq dárigeri Janna Pirálievanyń aitýynsha, zertteýler meditsinalyq maskalardyń tiimdiligin dáleldedi. Betperde taǵý koronavirýstyq infektsiianyń taralýyn azaitýǵa kómektesedi.
«Tiisti zertteýdi Gonkong ýniversiteti men AQSh-taǵy Merilend ýniversitetiniń ǵalymdar toby Dúniejúzilik densaýlyq saqtaý uiymy sarapshylarynyń qatysýymen júrgizdi. Zertteý nátijeleri ǵylymi basylymdarda jariialandy», - dep túsindirdi qalalyq bas sanitar dáriger.
Amerikalyq ǵalymdar koronavirýstyń jyldam taralatynyn anyqtady. Prinston ýniversitetiniń mamandary COVID-19 indeti taralýynyń matematikalyq modelin oilap tapty. Onyń kómegimen pandemiia adamdar kóp jinalatyn jerlerge baratyn infektsiia tasymaldaýshylar áserinen indet tez taralatyny aiqyndaldy.
«Infektsiianyń aldyn alý úshin bárine joǵary qorǵanys betperdelerin paidalaný qajet emes. Mysaly, juqpaly aýrýlar dárigerlerine tolyq oqshaýlaǵysh respiratorlar qajet, al jumysy meditsinamen bailanysty emes adamdar úshin dárihanalarda satylatyn qarapaiym maskalar jaraidy. Úide mundai qorǵanys qajet emes, biraq qoǵamdyq oryndarǵa barǵan kezde mindetti bolyp tur. Kádimgi meditsinalyq maskany ár 2-3 saǵat saiyn aýystyrý kerek ekenin este ustaǵan jón», - dedi maman.
Osy oraida ol karantindik sharalardy oryndaýǵa úndeý jasady.
