ٶتكەن جىلدىڭ سوڭىنان بەرٸ مەديتسينا سالاسىنىڭ ماماندارى كوروناۆيرۋسپەن سىرقاتتانۋدىڭ الدىن الۋعا قاتىستى ەسكەرتۋ جاساپ جاتىر. قازٸرگٸ كەزدە ەلەم ەلدەرٸندە اۋرۋدىڭ تارالۋىنىڭ جالعاسۋى قاۋٸپتٸڭ سەيٸلمەگەنٸن بايقاتىپ وتىر. بۇل تۇرعىدا ساقتىق ٸس-شارالارىن ورىنداۋ ماڭىزدى ەكەنٸ انىق.
استانا مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتٸ بالالار جۇقپالى اۋرۋلارى كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشٸسٸ ديناگٷل باەشەۆانىڭ پايىمىنشا, ٸندەتتٸڭ تارالۋى مەسەلەسٸندە ادامدار بۇل پروتسەستٸ ٶزٸ باسقارادى. كوروناۆيرۋستىڭ جوق بولۋى دا, تىڭ قارقىنمەن ٷدەپ كەتۋٸ دە مٷمكٸن.
«بٸر-بٸرٸمٸزگە ۆيرۋستى قانشالىقتى تاراتاتىنىمىزعا بايلانىستى. مەسەلەن, قاتاڭ شارالار قابىلدانعان, ٷيدەن شىعارماعان كەزەڭدٸ الىپ قارايىق. سول كەزدە ۆيرۋستىڭ ادامنان ادامعا تارايتىنى كٶپ ايتىلدى.تەمپەراتۋرا جىلى ما, سۋىق پا, اياز با, اپتاپ ىستىق پا – ۆيرۋسقا بەرٸبٸر. سەبەبٸ ٸندەت – ادام ارقىلى تارايدى», - دەدٸ ديناگٷل باەشەۆا.
وسى ورايدا مامان مامىر ايىندا تج رەجيمٸ الىنىپ تاستالىپ, كارانتين ەنگٸزٸلگەنٸن ەسكە سالدى. بۇل كەزەڭدە ادامدار جاعدايدى ەلٸ تولىق تٷسٸنبەدٸ. بەلكٸم, بٸزدٸڭ ەلدە مۇنداي ٸندەتتٸڭ بۇرىن بولماعانى دا, مۇنداي شارالاردىڭ ەشقاشان قابىلدانباعانى دا سەبەپ بولعان شىعار.
«بٸرقاتار ەلدە دەرٸگەرلەر مەن ەپيدەميولوگتاردىڭ كەڭەسٸن بۇلجىتپاي ورىنعانىن كٶردٸك. بٸزدە حالىقتىڭ بٸراز بٶلٸگٸ سول كەزدە ۆيرۋستىڭ جوقتىعىن ايتىسىپ, مۇنى ەدەيٸ جاسالىپ جاتقان شەكتەۋلەر رەتٸندە قابىلدادى. نەگٸزسٸز ۋەج ايتىپ, سونىڭ سالدارىنان كٶبٸسٸندە كٷدٸك بولدى. ماۋسىمدا كارانتين مەن تج رەجيمٸ الىنىپ تاستالىپ ەدٸ, بەرٸ كٶشەگە شىعىپ, قوعامدىق ورىنداردى ارالاپ كەتتٸ», - دەيدٸ ينفەكتسيونيست.
ونىڭ ايتۋىنشا, مىڭداعان ادام بازارعا شىعىپ, قىدىرىپ كەتكەن. ادامدار ساقتىق شارالارىنا مەن بەرمەي, اقپاراتتى قابىلدامادى. اقىرى بٸر اپتادا عانا ناۋقاستار كٷرت كٶبەيٸپ, سىرقاتتى اۋىر كٶتەرەتٸندەر دە ٶسٸپ كەتتٸ. مۇنىڭ بەرٸ – ينكۋباتسييالىق كەزەڭنٸڭ اياقتالۋىنان بولدى. ەشتەڭەگە سەنبەي, بٸر-بٸرٸمەن بايلانىستا, قارىم-قاتىناستا بولعاندار كٶبەيدٸ. بۇل تۇرعىدا ديناگٷل باەشەۆا ەل حالقىن وسى قاتەلٸكتەردٸ قايتالاماۋعا شاقىردى. الدا قىسقى مەرەكەلٸك كٷندەر كٶپ بولعاندىقتان, وسى دەمالىس كەزەڭٸندە ەربٸر قالا مەن ەلدٸ مەكەن تۇرعىندارى ساقتىق شارالارىنا ەرەكشە مەن بەرۋٸ كەرەك.
«بيىلدىڭ باسىنان بەرٸ ادامدار كوروناۆيرۋسقا قارسى كٷرەستٸ ٷيرەنٸپ الاتىنداي بولدى. ٸندەت قاۋپٸن سەزٸنە جٷرۋٸمٸز كەرەك. سوندىقتان بٸزدٸڭ مٸندەت – جاعدايعا قاراي بەيٸمدەلۋ. ماماندار بەلگٸلەپ بەرگەن ٸس-شارالاردى ۇستانعان ابزال. ۆيرۋس جىل مەزگٸلٸنە قاراماي تاراپ جاتىر. ول ەڭ الدىمەن ٶزٸنٸڭ كٶبەيۋ جولىن ٸزدەيدٸ. مٸندەتٸ - ٶكپەگە جەتسە بولدى. سول سەبەپتٸ بٸز سوزىلمالى اۋرۋلارى بار ادامدارعا ەكپٸن قويىپ وتىرمىز. كوروناۆيرۋس جۇقتىرعان ادامنىڭ بۇرىننان بەرگٸ سوزىلمالى اۋرۋى قوزىپ كەتۋٸ ىقتيمال», - دەدٸ ديناگٷل باەشەۆا.
جٷرەك-قان تامىرلارى اۋرۋى مەن COVID-19
№4 ەلوردالىق ەمحانا كارديولوگى جانات سۇڭقاربەكوۆا جٷرەك-قان تامىرلارى جٷيەسٸ پروبلەمالارى بار ناۋقاستار ٷشٸن COVID-19-دىڭ قانداي قاۋپٸ بارىن ايتىپ بەردٸ.
كوروناۆيرۋستىق ينفەكتسييا جٷرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارى بار ناۋقاستاردا اۋىر ٶتەدٸ, سەبەبٸ ۆيرۋس جٷرەك-قان تامىرلارى جٷيەسٸنە كٶپ فاكتورلى زاقىمداۋمەن ەسەر ەتەدٸ.
«كوروناۆيرۋستىق ينفەكتسييامەن اۋىراتىن ناۋقاستاردا سٶزسٸز بولاتىن گيپوكسييا جاعدايىندا جٷرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارى بار ناۋقاستارعا COVID-19-عا تٶتەپ بەرۋ قيىن. سونىمەن قاتار ۆيرۋس گيپەركواگۋلياتسيياعا جەنە ترومبوزعا باستاپقى بەيٸمدٸلٸككە يە. كوروناۆيرۋستا ترومبوزدىڭ دامۋ قاۋپٸ جوعارىلاعاندا, بۇل جاعداي ۋشىعادى», - دەدٸ جاننات سۇڭقاربەكوۆا.
كوروناۆيرۋستى جۇقتىرماۋ ٷشٸن بارلىق بەلگٸلٸ پروفيلاكتيكالىق شارالاردى ساقتاۋ قاجەت.
«ەكٸنشٸدەن, سٸز ٶزٸڭٸزدٸڭ دياگنوزىڭىزدىڭ - جٷرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارىنىڭ ەمٸمەن اينالىسۋىڭىز كەرەك. ەگەر بۇل ارتەرييالىق گيپەرتەنزييا بولسا, وندا سٸز قان قىسىمىن باقىلاۋىڭىز كەرەك. نەگٸزگٸ تەراپييا قاجەت. كوروناۆيرۋستى جۇقتىرعان جاعدايدا دەرٸگەرگە ەرتە بارۋ ماڭىزدى. بارلىعى «ٶزدٸگٸنەن ٶتەدٸ» دەپ ٷمٸتتەنۋدٸڭ قاجەتٸ جوق. ەشبٸر جاعدايدا, قىسىمدى تٶمەندەتۋگە ارنالعان نەگٸزگٸ تەراپييادان باس تارتۋعا بولمايدى. حولەستەرين دەڭگەيٸن تٶمەندەتۋگە, انتياگرەگانتتارعا قارسى دەرٸلەردٸ قابىلداۋعا كٶمەكتەسەتٸن ستاتيندٸك تەراپييانى جالعاستىرۋ قاجەت. كوروناۆيرۋس ينفەكتسيياسىنان بۇرىن دا قابىلداعان بارلىق دەرٸ-دەرمەكتەردٸ جالعاستىرۋ كەرەك جەنە ولاردى دەرٸگەردٸڭ رۇقساتىنسىز ەشبٸر جاعدايدا ٶزگەرتۋگە نەمەسە قابىلداۋدى توقتاتۋعا بولمايدى», - دەپ ەسكەرتتٸ كارديولوگ.
ەگەر ادام كوروناۆيرۋس بەلگٸلەرٸن بايقاسا, ەڭ الدىمەن دەرٸگەرگە جٷگٸنۋ كەرەك. قاجەت بولسا, جالپى تەجٸريبە دەرٸگەرٸ ەردايىم كارديولوگپەن كەڭەسەدٸ. ەرٸ قاراي ەمدەۋ جوسپارىن كەلٸسەدٸ. تەراپەۆت پەن كارديولوگتىڭ اراسىندا تىعىز بايلانىس بولۋى كەرەك.
«ەكٸ ماڭىزدى مەسەلە بار. ادامدار كٶبٸنەسە انتيكواگۋليانتتاردى پروفيلاكتيكالىق ماقساتتا قابىلداۋدى قالايدى. بۇلاي ٸستەۋگە بولمايدى, ٶيتكەنٸ دەرٸ-دەرمەكتەردٸڭ ەسەرٸ كٷشتٸ جەنە قان كەتۋٸنە ەكەلۋٸ مٷمكٸن. ولاردى تەك دەرٸگەردٸڭ نۇسقاۋى بويىنشا قابىلداۋ كەرەك. سونىمەن قاتار كارانتين كەزٸندە ادامدار ٷيلەرٸنەن شىعۋدى سيرەتتٸ. ناۋقاستار جاتتىعۋدى توقتاتىپ, وتىرىقشى ٶمٸر سالتىن جٷرگٸزە باستادى. بۇل جٷرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارىنىڭ اعىمىن كٷشەيتەدٸ. ەشبٸر جاعدايدا دەنە شىنىقتىرۋ دەڭگەيٸن تٶمەندەتپەڭٸز, ٷيدە جاتتىعۋدى جالعاستىرۋىڭىز كەرەك. ەڭ باستىسى - نيەت بولسا, كەز كەلگەن جاعدايدا جول تابۋعا بولادى», - دەپ سٶزٸن اياقتادى دەرٸگەر.
مەديتسينالىق ماسكالاردىڭ تيٸمدٸلٸگٸ
نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ باس سانيتارلىق دەرٸگەرٸ جاننا پٸرەليەۆانىڭ ايتۋىنشا, زەرتتەۋلەر مەديتسينالىق ماسكالاردىڭ تيٸمدٸلٸگٸن دەلەلدەدٸ. بەتپەردە تاعۋ كوروناۆيرۋستىق ينفەكتسييانىڭ تارالۋىن ازايتۋعا كٶمەكتەسەدٸ.
«تيٸستٸ زەرتتەۋدٸ گونكونگ ۋنيۆەرسيتەتٸ مەن اقش-تاعى مەريلەند ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ عالىمدار توبى دٷنيەجٷزٸلٸك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى ساراپشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن جٷرگٸزدٸ. زەرتتەۋ نەتيجەلەرٸ عىلىمي باسىلىمداردا جارييالاندى», - دەپ تٷسٸندٸردٸ قالالىق باس سانيتار دەرٸگەر.
امەريكالىق عالىمدار كوروناۆيرۋستىڭ جىلدام تارالاتىنىن انىقتادى. پرينستون ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ ماماندارى COVID-19 ٸندەتٸ تارالۋىنىڭ ماتەماتيكالىق مودەلٸن ويلاپ تاپتى. ونىڭ كٶمەگٸمەن پاندەمييا ادامدار كٶپ جينالاتىن جەرلەرگە باراتىن ينفەكتسييا تاسىمالداۋشىلار ەسەرٸنەن ٸندەت تەز تارالاتىنى ايقىندالدى.
«ينفەكتسييانىڭ الدىن الۋ ٷشٸن بەرٸنە جوعارى قورعانىس بەتپەردەلەرٸن پايدالانۋ قاجەت ەمەس. مىسالى, جۇقپالى اۋرۋلار دەرٸگەرلەرٸنە تولىق وقشاۋلاعىش رەسپيراتورلار قاجەت, ال جۇمىسى مەديتسينامەن بايلانىستى ەمەس ادامدار ٷشٸن دەرٸحانالاردا ساتىلاتىن قاراپايىم ماسكالار جارايدى. ٷيدە مۇنداي قورعانىس قاجەت ەمەس, بٸراق قوعامدىق ورىندارعا بارعان كەزدە مٸندەتتٸ بولىپ تۇر. كەدٸمگٸ مەديتسينالىق ماسكانى ەر 2-3 ساعات سايىن اۋىستىرۋ كەرەك ەكەنٸن ەستە ۇستاعان جٶن», - دەدٸ مامان.
وسى ورايدا ول كارانتيندٸك شارالاردى ورىنداۋعا ٷندەۋ جاسادى.
