Foto: primeminister.kz
Senbi, 19 tamyzda Shahtinsk qalasynda QR Premer-Ministri Álihan Smaiylovtyń tóraǵalyǵymen «ArselorMittal Temirtaý» AQ-nyń «Qazaqstan» shahtasyndaǵy jaǵdai boiynsha keńes ótti, dep habarlaidy "Ult aqparat" primeminister.kz saityna silteme jasap.
Qaraǵandy oblysynyń ákimi Ermaǵanbet Bólekpaev oqiǵanyń hronologiiasyn jariialady, sondai-aq Memleket basshysynyń tapsyrmasy boiynsha qurylǵan apattyń sebepterin anyqtaý jónindegi arnaiy komissiianyń jumysyna toqtaldy.
Onyń aitýynsha, shahtada joǵalǵan eki kenshi izdestirilýde jáne D-6 kómir konveieriniń janyndaǵy órtti sóndirý jumystary júrip jatyr. Jumysqa taý-ken qutqarýshylarynyń 4 bólimshesi jumyldyrylǵan.
Tótenshe jaǵdailar ministri Syrym Sháriphanovtyń aitýynsha, taldaý jumystary kórsetkendei, 2016 jyldan beri «AMT» AQ kómir shahtalarynda apattar qatary azaimaǵan. Máselen, 2016-2022 jyldary 18 apat oryn alyp, sonyń saldarynan 19 shahta jumysshysy qaza tapqan, taǵy 45 jumysshy ártúrli aýyrlyqtaǵy jaraqattar aldy. Tek 2021-2022 jyldary «AMT» AQ kásiporyndarynda 4 apat tirkelip, 21 adam zardap shekti, 12 adam qaza tapty.
Apattardyń negizgi sebepteriniń qataryna tehnologiialyq protsesterdi óz deńgeiinde uiymdastyrmaý, qaýipsizdik talaptaryn bile tura eskermeý, óndiristik baqylaýdyń tiimsizdigi, sonymen qatar negizgi jáne qosalqy jabdyqtardyń tozýy jatady.
Biylǵy 7 aidyń qorytyndysy boiynsha «AMT» AQ kómir kásiporyndarynda 6 ret tekserý jumystary júrgizildi. Onda 957 ónerkásiptik qaýipsizdik talaptarynyń buzylýy anyqtaldy. Mamandandyrylǵan aýdanaralyq ekonomikalyq sotyna 55 qaýipti óndiristik nysan men qaýipti tehnikalyq qurylǵylardyń jumysyn toqtatý týraly 7 talap aryz joldandy. Qazir sot sheshimimen 25 nysannyń jumysy toqtatylǵan.
Indýstriia jáne infraqurylymdyq damý ministri Marat Qarabaev sońǵy jyldary «ArselorMittal Temirtaý» kompaniiasymen óndiristi jańǵyrtýǵa investitsiialar men ónerkásiptik qaýipsizdik salasyndaǵy sharalar boiynsha birqatar strategiialyq qujattarǵa qol qoiylǵanyn habarlady. Alaida kásiporyn óz mindettemelerin oryndamai otyr.
Osylaisha, jyl saiynǵy paida tek aǵymdaǵy qyzmetti qoldaýǵa baǵyttalady. Máselen, koks peshteriniń birqatar batareialary men himiialyq óńdeý tsehy apatty jaǵdaida. Eki jańa peshtiń qurylysyna kelisimsharttar jasalmai, pesh qory buzylýda. Nátijesinde bul óndiristiń qysqarýyna ákeledi.
Premer-Ministr bolǵan qaiǵyly oqiǵa ónerkásiptik qaýipsizdik salasyndaǵy zań buzýshylyqtarmen tikelei bailanysty ekenin atap ótti.
«Bul – eń aldymen, kásiporyn iesiniń kinási. Olardyń ózderin kompaniianyń tynys-tirshiliginen tolyqtai shettetýi birneshe jyldar boiy qaiǵyly saldarǵa ákep soǵýda. Kórip otyrǵanymyzdai, jumysshylar úshin tiisti qaýipsizdik deńgeii saqtalmai, kásiporyn jumysynyń barlyq kezeńinde basty nazar tek paida tabýǵa aýdarylǵan. Sondyqtan da apattar jii qaitalanýda. Eń qaiǵylysy - adamdardyń ólimine alyp kelip otyr», — dedi Álihan Smaiylov.
Úkimet basshysy atap ótkendei, «ArselorMittal Temirtaý» basshylyǵy qaýipsiz eńbek jaǵdailaryn jasaý boiynsha qabyldanyp jatqan sharalar jáne eleýli investitsiialardyń baǵyttalatyny jóninde árdaiym málimdep keledi. Alaida, oryn alyp jatqan apattar men qaiǵyly oqiǵalar kerisinshe jaǵdaidy kórsetip otyr.
«ArselorMittal Temirtaý» nysandarynda sońǵy 15 jylda 100-den astam adam qaza tapty. Bul san jyl saiyn ósip keledi. «ArselorMittal» halyqaralyq kompaniialar tobyndaǵy árbir ekinshi qaza qazaqstandyq divizionǵa tiesili bolyp otyr», — dedi Álihan Smaiylov.
Onyń aitýynsha, aimaqtaǵy ekologiialyq jaǵdai da erekshe nazar aýdarýdy qajet etedi. Temirtaýdaǵy barlyq ziiandy shyǵaryndylardyń 88%-y osy kásiporynǵa tiesili. Nátijesinde qala turǵyndarynda onkologiialyq aýrýlardyń, tynys alý joldary aýrýlarynyń jáne basqa da syrqattardyń ósýi baiqalady.
«Atap ótkenimizdei, kásiporyn óndiristi jańǵyrtý, jańa tehnologiialardy engizý boiynsha sharalar qabyldamaidy. 30 jylǵa jýyq ýaqyt ishinde biz kombinattyń kúireýin ǵana kórip otyrmyz. Jekeshelendirý kezinen beri onyń óndiristik kórsetkishteri jartysyna deiin tómendedi. Bolat shyǵarý kólemi ótken jyly 6 mln tonnadan 3 mln tonnaǵa deiin – eki esege qysqardy. Kómir óndirý tórtten bir bólikke azaidy», — dep atap ótti Premer-Ministr.
Ol sondai-aq lonjerondy jáne elektrotehnikalyq bolatty, basqa da joǵary marjinaldy nomenklatýralardy shyǵarý boiynsha quzyretterinen aiyrylǵanyn aitty. Nátijesinde jumyspen qamtylǵandar sany 72 myńnan qazirgi 30 myń adamǵa deiin qysqardy.
Álihan Smaiylov investitsiialar boiynsha mindettemeler de máz emes ekenin atap ótti – olar deklaratsiialanyp, biraq oryndalmai keledi. 2018 jyly Indýstriia jáne infraqurylymdyq damý ministrligi, Qaraǵandy oblysynyń ákimdigi jáne «ArselorMittal Temirtaý» arasynda Kásiporyndy damytýdyń 2020 jylǵa deiingi jol kartasyna qol qoiyldy.
«Investitsiialar 305 mlrd teńge kóleminde málimdelgen edi. Alaida bul mindettemeler oryndalmady», — dedi Úkimet basshysy.
2021 jyly $3 mlrd-tan astam somaǵa Jańǵyrtýǵa investitsiialar quiý týraly kelisimge qol qoiý josparlanǵan edi. Alaida kompaniia tek $1 mlrd-tyq joba usyndy.
«Is júzinde bul qarajat aǵymdaǵy jóndeýge jumsaý úshin josparlanǵan bolatyn, ol jańǵyrtýǵa arnalǵan uzaq merzimdi investitsiialar emes edi», — dedi Álihan Smaiylov.
Premer-Ministr apatty tez arada joiý jóninde jedel sharalar qabyldaý, onyń sebepterin jan-jaqty zertteý jáne osy qaiǵyly oqiǵaǵa kinálilerdi anyqtaý qajettigin atap ótti.
«Qaraǵandy oblysynyń ákimdigi “ArselorMittal Temirtaýmen” birlesip, qaza tapqandar men zardap shekkenderge qajetti kómek kórsetip, onyń ishinde asyraýshysynan airylý boiynsha járdemaqylar men áleýmettik tólemder taǵaiyndap, jerleý sharalaryna qarajat berý, jumys berýshi esebinen qaza tapqandardyń otbasyna úi alyp berý jáne moraldyq ziiandy óteýdi qamtamasyz etýi kerek», — dep túiindedi Úkimet basshysy.