Búgin – Tuńǵysh Prezident kúni

Búgin – Tuńǵysh Prezident kúni

Qazaqstan Respýblikasynyń Tuńǵysh Prezidenti kúni. Osydan týra 29 jyl buryn elimizde búkilhalyqtyq sailaý ótip, táýelsiz Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezidenti sailanǵan bolatyn, dep habarlaidy QazAqparat.

Jalpy Tuńǵysh Prezident kúni bizdiń elimizde ǵana emes, álemniń birneshe memleketinde resmi túrde mereke retinde atalyp ótedi. Mysaly, Amerika Qurama Shtattaryndaǵy Prezident kúni merekesi erteden bar. AQSh-tyń alǵashqy Prezidenti Djordj Vashington 22 aqpanda týǵandyqtan, bul elde 1885 jyldan bastap 22 aqpan - Vashington kúni dep atala bastaǵan. Amerikany alǵa súiregen Avraam Linkolnniń týǵan kúni 12 aqpan eken. AQSh halqy osy eki qairatkerdiń týǵan kúnin biriktirip, ótken ǵasyrdyń 70-shi jyldarynan bastap aqpan aiynyń úshinshi dúisenbisin Prezident kúni retinde atap ótýdi dástúrge ainaldyrǵan. Áitse de Amerikadaǵy halyqtyń kóbi bul merekeni Djordj Vashington kúni retinde atap ótedi.

Qazaqqa baýyrlas el Túrkiia Respýblikasynda da Mustafa Kemal Atatúriktiń Samsonǵa kelip, sheteldik basqynshylarǵa qarsy kúres jariialaǵan 19 mamyr kúni (1919 jyly) – «Atatúrikti eske alý, jastar jáne sport kúni» ataýymen toilanady.

Bul kúnge túrikter resmi túrde táýelsizdik úshin kúres bastalǵan kún retinde qaraidy. Atatúriktiń ózi tiri kezinde ult úshin osynaý mańyzdy kúnge salmaq berip, «Men 19 mamyrda týǵanmyn» dep aityp ketken eken. Túrkiiadaǵy bul mereke 1935 jylǵy 24 mamyrda «Atatúrik kúni» ataýymen tuńǵysh ret atalyp ótken. Dál sol kúni ataýly merekemen qatar Ystanbulda Galatasarai men Fenerbahche komandalary basqa sportshylarmen birge Sport kúnin ótkizgen edi.

Prezident kúni sonymen qatar Ulybritaniia jáne Niderlandy (Koroleva kúni), Islandiia, Angola elderinde atalyp ótedi.

Táýelsiz Qazaqstannyń tarihynda prezidenttik sailaý bir kúnde, bir ǵana sátte bola salǵan joq. Aldymen 1991 jylǵy 16 qazanda Joǵarǵy Keńes «Qazaq SSR Prezidentin sailaý týraly» zańdy qabyldady. Osy zańmen birge 1991 jyldyń 1 jeltoqsanyn Qazaq SSR Prezidentin sailaý kúni retinde belgilegen qaýly da shyqty. Osylaisha Qazaqstan tarihynda tuńǵysh ret Respýblika basshysyn jalpyǵa birdei, teń jáne tóte sailaý quqyǵy negizinde jasyryn daýys berý arqyly tańdaýǵa jaǵdai jasaldy.

1991 jyly 1 jeltoqsan kúni Qazaqstan tarihyndaǵy tuńǵysh jalpyhalyqtyq sailaýda Nursultan Nazarbaev jeńip shyqty. Sailaýǵa qatysqan halyqtyń 98,78 paiyzy daýys berdi. 5-shi jeltoqsan kúni Ortalyq sailaý komissiiasy sailaýdyń sońǵy qorytyndysyn jariia etti. Ol boiynsha respýblikadaǵy 21 sailaý okrýgindegi sailaýshylar tizimine 9 961 242 azamat engizilgen. Olardyń ishinde sailaýǵa 8 788 726 adam nemese 88,23% daýys berýge qatysqan. Sailaý nátijesi boiynsha N.Nazarbaevty qoldap sailaýshylardyń 8 681 276-i daýys bergen, bul daýys berýge qatysýshylardyń 98,78% paiyzyn qurady. Osylaisha, Nursultan Nazarbaev barsha halyq sailaǵan Qazaqstannyń Prezidenti mandatyn tuńǵysh ret ielendi. Tuńǵysh Prezidenttiń qyzmetine resmi kirisýi men Elbasynyń ant berý rásimi 1991 jyldyń 10 jeltoqsanynda ótti. Al osydan 6 kún ótkende Qazaqstan Respýblikasy álemge óz Táýelsizdigin jariialady.

2011 jylǵy 10 jeltoqsanda Qazaqstan Respýblikasy Parlamenti depýtattarynyń bastamasymen «Qazaqstan Respýblikasyndaǵy merekeler týraly» QR Zańyna tolyqtyrý engizý týraly» QR Zańy qabyldanǵan bolatyn. Osy zańda 1 jeltoqsan Qazaqstan Respýblikasynyń Tuńǵysh Prezidenti kúni merekesi bolyp belgilendi. Iaǵni búgin Tuńǵysh Prezident kúni osymen 8-shi ret atalyp ótedi.