Jas aqyn Álimjan Álisherdiń "Qushaqta meni" kitabynyń jaryq kórgenine kóp ýaqyt óte qoiǵan joq. Taqyrybynyń ózinen jastyq maksimalizmniń lebi esip tur emes pe?!
"Qushaqta meni!" - munda arsalańdaǵan ashyq dostyq kóńil bar. Ishki bolmysymen egiz kúi keship, ortadan oqshaýlanyp, bara-bara jalǵyzdyqqa ońbai shyrmalatyn HHI ǵasyr adamyn osy kreativti kórinetin árekettiń ózi tań qaldyratyny anyq.
Kitaptyń ishki syryna úńilmei turyp, aldymen bezendirilý ereksheligine toqtalsaq, odan da jastyqqa tán jańashyldyqqa qushtarlyqty ańǵarýǵa bolady. Bul kitaptyń bir-aq "áttegen-aiy" bar - taralymy óte mardymsyz, bar bolǵany - 500 dana.
Bul kúni jas talanttyń kitaby shyqqanda qýanamyz, "jastar ne jazyp júr eken, jahandyq ózgeristerdiń bizdiń qazaqy ortaǵa, qazaqy minez ben bolmysqa jaǵyp jatqan boiaýyn dál ańǵaryp, bere aldy ma? Qazirgi zamandas janyn dóp basyp tanyp júr me?" degen suraqtardyń ainalasynda, oiymyz qozdap, qyzyǵýshylyǵymyz lapyldap-aq ketetini ras.
Sebebi, dúnie on tóńkerilse de ózgermeitin kontseptýaldy poeziiaǵa beriktigimiz keide, shynynda da, ókinishke jeteleidi.
Aldyńǵy ideialardan ajyraýy qiyn kontseptýaldy ónerdi - sonyń ishinde poeziiany "unatam" deitinderdi men "imitatorlar" dep atar edim.
Sonymen, Álimjan Álisher qandai aqyn?
Jas talanttyń tyrnaqaldy kitabynda biz izdegen jańalyq bar ma?
"Jaratylys" óleńinen:
Men aspanǵa qol sozamyn,
Qol sozady aspan maǵan, - degen joldardy keziktirdim. Kúlli tirshiliktiń ózara tylsym bailanysy bar ekenin sátti kórsetken, munysy durys, sonysymen óleńniń negizgi ózegin tanýǵa degen qyzyǵýshylyǵyńdy oiatady.
Alaida, budan ári aqyn:
Tek jaqsylyq ańsa, janym,
Ómirim bar bastalmaǵan, - degen solqyldaq, álsiz joldardy alǵa tartady. Jas órken japyraǵyn jainatyp, kókke saýsaq sozsa, aspan jyly jaýynyn da, shýaǵyn da aiamai meiirlense, "jaqsylyq ańsap" qana bir kúnin ótkizý adamzat balasyna laiyq pa? Erteńdi josparlaý, maqsatqa umtylý, muzdy jaryp, taý qoparý syndy jasqa tán boidaǵy bula kúshti qaida qoiasyń?
Sondai-aq, jas órkenniń ómiri dánegi jerge túskende-aq bastalyp ketetinin aitqym keledi. Jas aqyndar zaman tynysyna sai, ýaqyttyń qysqalyǵyn hám qymbattyǵyn baǵalasa, tereń sezinese degen tilek bar.
Bul aityp jatqan bolmashy synymyz Álimjan aqynnyń jaman aqyn ekenin bildirmeidi. Onyń jyrlarynda dionistik kóńil-kúi bar, biryńǵai muńǵa salyný kóp baiqalmaidy. Sonysy qýantady. "Ekstaz" óleńinde:
Joqshylyqqa ókinbei, barǵa synbai,
Kórinbeitin ustaǵan qolǵa syrnai.
Jaýyn jaýsa qyzyqqan ár tamshyǵa,
Jándik kórse, syrlasqan joldasyndai,- dep, óner adamynyń bolmys-minezin dóp basyp sýrettep beredi.
Shynaiy ómirdi ekstaz kúiine túsken adam, shynynda, qabyldai qoimaityny anyq, jabaiy taipalardyń shaman-baqsylarynan Býddaǵa deiin, odan keiingi dini mistikterdiń psihologiialyq kúiinen dini ekstaz hali baiqalsa, bul ereksheliktiń budan basqa da túrleri bar ekenin bilemiz, sonyń ishindegi shyǵarmashylyq adamyna tán ereksheligi týraly:
Siz olai qaramańyz, esim durys,
Qańtardyń toqsanynshy kúni búgin, - dep oi órgen Álimjan Álisher aqyndyq óner - jan men Qudaidyń ózara tylsym bailanysy degendi jetkizgisi kelgeni anyq.
Jas aqyn óleńderinde ózindik oi aitýǵa tyrysady, bul - anyq. Sóitse de qazaq poeziiasyndaǵy kontseptýaldy baǵyttan iaki dástúr jalǵastyǵynan irge ajyratyp, bólek kete almaidy. "Týǵan kún" óleńinde ol óz týǵan kúniniń belgili aqyndarmen qatar ekenin aityp, sol úshin qańtar aiyna madaq aitypty.
Osy óleń:
Bolashaqqa únsiz qarap turmyn men,
Ortasynda Qadyr menen Qasymnyń, - dep túiindeledi.
Qazirgi qainap turǵan kezeńniń shýmaq bolyp qalanǵysy keletin sátteri men mezetteri jetkilikti. Qazirgi adam men jiyrma jyl burynǵy adamnyń arasy jer men kóktei. Búgingi adam jany aqynnan ózin psihologiialyq turǵydan jitirek zertteýdi kútedi. Jalt-jult sezim, ásire kóńil, únsiz túsinisý formalary qazir múldem basqa bolsa, kútý, saǵyný, kezdesý, qoshtasý jaǵdaiy da múldem basqasha. Búgingi adam - ǵaryshtyń bólshegi, belgili bir sheńberdegi júieniń emes...
Álimjannyń "Jandaýys" deitin dialog-óleńi bar. Sonda ol bir nárseni moiyndaidy:
- Nege kóktem demeisiń atqan kúndi?
- Buzý ońai bolmady taptaýryndy! - deidi ol.
Demek, jas aqyn poeziiadaǵy taptaýryndy buzýǵa tyrysady. Bul kóńilge úmit uialataýy múmkin be?
Álimjan Álisher óleńderi týraly shyqqan bir syn maqalada ony "aqyn emes" dep ýáj aitqan zamandas, qatarlastary boldy. Alaida, talantty jastyń aqyn ekenin aiǵaqtaityn myna bir óleńin alǵa tartqym keledi:
Kóz aldym tursa daǵy buldyr bolyp,
Este qalar eshteme búldirmedik.
Men bir túni úiimnen qashyp shyqtym,
Qaiyqqa mingim kelip.
Qudai, meni sol sátte baqytty ettiń,
Juldyzyna tań qalyp baqyt kóktiń.
Qapiiada qaiyǵym aýdarylyp,
Batyp kettim.
Ańǵaryp búginimdi, ótkenimdi,
Bilmedim,
Qaida?
Qashan?
Shektelýdi.
Eshkim áli bilmeidi sodan beri,
Meniń batyp ketkenimdi.
Álimjan Álisher - syrshyl lirik, talantty aqyn. Ol áli de izdenis hám damý ústindegi qalam iesi. Álimjannyń aldaǵy shyǵarmashylyǵynan zaman tynysyn dóp basqan, jańa zaman adamynyń bolmys-talǵamymen ádemi úndesetin áserli lirika kútemiz.
Anar Qabylqaq, synshy
