Aldaǵy dúisenbi kúni (30 sáýir) boks jankúierleri úshin óte mańyzdy kún. Óitkeni sol kúni Halyqaralyq Olimpiada komiteti (HOK) boks sportyn aldaǵy Tokio Olimpidasynyń baǵdarlamasynan alyp tastaityny nemese qaldyratyny týraly naqty sheshim shyǵarady, dep habarlaidy Baq.kz aqparat agenttigi.
Daýdyń basy – Výdyń dollary
Osydan eki ai buryn Ońtústik Koreianyń Phenchhan qalasynda ótken Qysqy Olimpiia oiyndarynyń qarsańynda Halyqaralyq Olimpiada komitetiniń kezekti sessiiasynda HOK prezidenti Tomas Bah jýrnalistermen arnaiy kezdesip, bokstyń bolashaǵy bulyńǵyr ekenin aitty. Bah myrzanyń aitýynsha, sońǵy ýaqytta boks ainalasynda túrli másele kóbeiip ketken.
«Biz AIBA-nyń basqarý isine alańdap otyrmyz. HOK atqarýshy komitetiniń Halyqaralyq áýesqoi boks qaýymdastyǵynyń (AIBA) basqarýshylyq, qarjylyq, tóreshilik jáne doping máseleleri jaily bergen esebine kóńili tolmaidy. Sondyqtan, biz Býenos-Aireste ótetin jastar asyndaǵy Olimpiada men 2020 jyly Tokioda ótetin jazǵy Olimpiia oiyndarynyń baǵdarlamasynan boksty alyp tastaý týraly isti qaraýǵa quqylymyz. AIBA-dan kúmán týdyrǵan jekpe-jekterdiń eseptemesin aldyq. Biz tóreshilik týraly neǵurlym kóbirek málimet suratqan edik, áli de suratyp otyrmyz. Osyǵan qatysty kóńil tolarlyqtai aqparat alǵymyz keledi», - dedi Tomas Bah.
Bah kúmándi jekpe-jekter dep Rio Olimpiadasyndaǵy eki kezdesýdiń nátijesin aityp otyr. Onyń birinshisi qazaqstandyq boksshy Vasilii Levit pen reseilik Evgenii Tishenko jekpe-jegi bolsa, ekinshisi taǵy bir reseilik Vladimir Nikitin men irlandiialyq Maikl Konlan aiqasy. Atalǵan kúmándi jekpe-jekterge qatysy bar dep boljanǵan Ching-KýoVý ótken jyldyń sońyna taman AIBA-ny 11 jyl basqarǵan qyzmetinen qýylǵan bolatyn. Sondai-aq, oǵan sybailas jemqorlyqqa jol berdi, qarjyny orynsyz igerdi degen taǵy basqa birqatar aiyp taǵyldy. Qazir bul uiymdy ózbekstandyq Gafýr Rahimov ýaqytsha basqaryp otyr. Alaida AQSh-tyń qarjy ministrligi Rahimov qylmystyq topty basqardy dep oǵan sanktsiia salǵan. Sóitip, osy máseleniń barlyǵy HOK tarapynan bokstyń bolashaǵyna alańdaýshylyq týdyrǵan. Al AIBA tarapy bul sheshim ózderine qatty soqqy bolyp tigenin, degenmen boksty jetildirý úshin zaman talabyna sai qyzyqty ári kórermen tartatyndai reforma júrgizetinin aitady.
Tarih ne deidi?
Jalpy, júie boiynsha ár Olimpiadanyń aldynda uiymdastyrýshylar sport pen jarys erejelerin suryptap, keibir sport túrlerin qaǵyp-silkip jatady. Mysaly, 1904 jylǵy Olimpiadadan bastap búginge deiin boks sportynda salmaq dárejesi jeti ret ózgergen. Eń alǵashqy Olimpiadada boksta jeti salmaq bolsa, kelesi tórtjyldyqta salmaq sany beske deiin qysqardy. Al 1920 jyldan 1942 jylǵa deiin salmaq sany artyp, segizge deiin jetti. 1952-1964 jyl aralyǵynda – 10, 1968-1980 jyldary – 11, 1984-2000 jyldary 12 salmaq dárejesi bolsa, 2004-2008 jylǵy Olimpiada da salmaq sany qaita 11-ge deiin tómendedi. 2012 jylǵy dodadan bastap boksshylar sol ýaqyttaǵy ereje boiynsha 10 salmaq dárejesinde synǵa túsip júr. Mundai artyq salmaqty «tazalaý» tek boksta emes, kezinde Olimpiada dástúrinen shyǵyp qalýy múmkin bolǵan kúres túrlerinde de bolǵan. London Olimpiadasynan keiin kúres túrleri Olimpiada baǵdarlamasynan alynyp tastalýy múmkin degen aqparat taraǵan. Alaida bul daý salmaq sanyn qysqartýmen aiaqtalǵan. 1996 jyly Olimpiadada 10 balýan kúresse, qazir olardyń sany altyǵa deiin qysqarǵan. Demek, tarihqa súienetin bolsaq, aldaǵy ýaqytta bokstyń tek salmaq dárejesi ǵana qysqarýy múmkin. Árine bul tek bizdiń ǵana joramal. Sońǵy sheshimdi HOK shyǵaratyny anyq.
Degenmen jýyrda bokstan AIBA basshylyǵy biyl Jakartada ótetin XVIII jazǵy Aziia oiyndary baǵdarlamasynan 81 keli, 91 keli jáne +91 keli salmaq alynǵanyn habarlady. Aldaǵy Aziia oiyndary endi ádettegidei 10 emes, nebary 7 salmaq dárejeleri boiynsha júldeler sarapqa salynady. Bul da AIBA-dan HOQ tarapyna usynylǵan bir nusqa. Óitkeni HOK byltyr 2020 jyly Tokioda ótetin Jazǵy Olimpiia oiyndarynda boksty eki salmaqqa qysqaryp, qysqartylǵan salmaqty qyzdar boksyna qosyp berýi múmkin degen boljam jasaǵan bolatyn. Sondai-aq, Ońtústik Koreiada ótken komitettiń kezekti sessiiasynda Bah genderlik teńdik týraly da aityp qaldy. HOK aldaǵy Olimpiia oiyndarynda genderlik teńdik ornatqysy keledi. Olimpiadaǵa qatysatyn áiel jáne er sportshylarǵa teńdei joldama berip, medaldardy da teń bólýdi josparlaidy. Uiymnyń esebinshe, áiel sportshylardyń úlesi 2020 jyly ótetin jasóspirimder arasyndaǵy Qysqy Olimpiadada genderlik teńdik tolyq ornaidy. Bul Tokioda erler boksynyń salmaq dárejesi azaiyp, qyzdar boksynda salmaq arta túsedi degen sózimizdi taǵy da qýattai túsetin siiaqty.
Boksshylardyń pikiri qandai?
Qazirdiń ózinde boksshylar men bapkerler arasynda boks daýy týraly pikirler ekige bólingen. Boksshylar arasynda eń birinshi bolyp ýkrainalyq Olimpiada chempiony Aleksandr Ýsik Tomas Bahqa boksty Olimpiadada qaldyrýdy surap, áleýmettik jelide málimdeme jasady. «Olimpiia oiyndary kez kelgen boksshy úshin sporttyń eń biik shyńy. Sportshylar sol shyńdy baǵyndyrý úshin ózderiniń ýaqytyn jattyǵýǵa qurban etip, ómirin sportqa arnaidy. Sol úshin sizden boksty Olimpiada dástúrinde qaldyrýyńyzdy suraimyn. Men barshańyzdy boksty qoldaýǵa shaqyramyn», dep jelide úndeý jasady. Bul úndeýdi birneshe sportshy ilip áketip, óz pikirlerin bildirip jatyr.
Al Ýsiktiń jerlesi Evgenii Hitrovtyń jattyqtyrýshysy Sergei Krinitskii boksty Olimpiadadan alyp tastaý kerek dep esepteidi. Onyń aitýynsha, qazirgi tańda boks bylyqqa belshesinen batqan, eger Tokio Olimpiadasynan boksty «syzyp» tastaityn bolsa, AIBA-nyń mańaiyndaǵylar oilanar edi deidi. «Eýropa chempionatynyń jartylai finalynda Hitrov qarsylasyn aiqyn jeńgen bolatyn, biraq tóreshiler jeńisti qarsylasyna berip jiberdi. Sońǵy ýaqytta mundai ádiletsizdikter jiilep ketti. Sondyqtan HOK boksty Olimpiadadan alyp tastaý kerek. Sonda ǵana boks paraqorlardan tazalanyp qalar edi», deidi ol.
Áýesqoi bokstyń basyna qara bult birinshi ret úiirilip turǵan joq. 1988 jyly Seýl Olimpiadasynan keiin mamandar boksty qaýipti sport retinde tanyp, tórtjyldyq básekesinen shettetýdi usyndy. Buǵan Seýl ringterindegi nokaýttardyń jiilep ketkendigi sebep bolsa kerek. Osydan bastap sportshylarǵa arnaiy bas kiim tigilip, qolǵaptary da qalyńdatyldy. Degenmen, ýaqyt óte kele bas kiimder qaita alynyp tastaldy. Sonymen qatar, Seýl Olimpiadasynan keiin áýesqoi boksta baǵalaýdyń jańa júiesi engizildi.
Árine Jazǵy Olimpiia oiyndaryn bokssyz elestetý óte qiyn. Degenmen, barlyq másele 2018 jyldyń 30 sáýirinde sheshilmek. Dál osy kún áýesqoi boks tarihynda qaraly kún bolýy múmkin. Óitkeni Halyqaralyq Olimpiada komiteti bokstyń Olimpiia oiyndarynda qalatyny ia qalmaityny týraly naqty sheshimin aitatyn bolady.
