الداعى دٷيسەنبٸ كٷنٸ (30 سەۋٸر) بوكس جانكٷيەرلەرٸ ٷشٸن ٶتە ماڭىزدى كٷن. ٶيتكەنٸ سول كٷنٸ حالىقارالىق وليمپيادا كوميتەتٸ (حوك) بوكس سپورتىن الداعى توكيو وليمپيداسىنىڭ باعدارلاماسىنان الىپ تاستايتىنى نەمەسە قالدىراتىنى تۋرالى ناقتى شەشٸم شىعارادى, دەپ حابارلايدى Baq.kz اقپارات اگەنتتٸگٸ.
داۋدىڭ باسى – ۆۋدىڭ دوللارى
وسىدان ەكٸ اي بۇرىن وڭتٷستٸك كورەيانىڭ پحەنچحان قالاسىندا ٶتكەن قىسقى وليمپييا ويىندارىنىڭ قارساڭىندا حالىقارالىق وليمپيادا كوميتەتٸنٸڭ كەزەكتٸ سەسسيياسىندا حوك پرەزيدەنتٸ توماس باح جۋرناليستەرمەن ارنايى كەزدەسٸپ, بوكستىڭ بولاشاعى بۇلىڭعىر ەكەنٸن ايتتى. باح مىرزانىڭ ايتۋىنشا, سوڭعى ۋاقىتتا بوكس اينالاسىندا تٷرلٸ مەسەلە كٶبەيٸپ كەتكەن.
«بٸز AIBA-نىڭ باسقارۋ ٸسٸنە الاڭداپ وتىرمىز. حوك اتقارۋشى كوميتەتٸنٸڭ حالىقارالىق ەۋەسقوي بوكس قاۋىمداستىعىنىڭ (AIBA) باسقارۋشىلىق, قارجىلىق, تٶرەشٸلٸك جەنە دوپينگ مەسەلەلەرٸ جايلى بەرگەن ەسەبٸنە كٶڭٸلٸ تولمايدى. سوندىقتان, بٸز بۋەنوس-ايرەستە ٶتەتٸن جاستار اسىنداعى وليمپيادا مەن 2020 جىلى توكيودا ٶتەتٸن جازعى وليمپييا ويىندارىنىڭ باعدارلاماسىنان بوكستى الىپ تاستاۋ تۋرالى ٸستٸ قاراۋعا قۇقىلىمىز. AIBA-دان كٷمەن تۋدىرعان جەكپە-جەكتەردٸڭ ەسەپتەمەسٸن الدىق. بٸز تٶرەشٸلٸك تۋرالى نەعۇرلىم كٶبٸرەك مەلٸمەت سۇراتقان ەدٸك, ەلٸ دە سۇراتىپ وتىرمىز. وسىعان قاتىستى كٶڭٸل تولارلىقتاي اقپارات العىمىز كەلەدٸ», - دەدٸ توماس باح.
باح كٷمەندٸ جەكپە-جەكتەر دەپ ريو وليمپياداسىنداعى ەكٸ كەزدەسۋدٸڭ نەتيجەسٸن ايتىپ وتىر. ونىڭ بٸرٸنشٸسٸ قازاقستاندىق بوكسشى ۆاسيليي لەۆيت پەن رەسەيلٸك ەۆگەنيي تيششەنكو جەكپە-جەگٸ بولسا, ەكٸنشٸسٸ تاعى بٸر رەسەيلٸك ۆلاديمير نيكيتين مەن يرلاندييالىق مايكل كونلان ايقاسى. اتالعان كٷمەندٸ جەكپە-جەكتەرگە قاتىسى بار دەپ بولجانعان چينگ-كۋوۆۋ ٶتكەن جىلدىڭ سوڭىنا تامان AIBA-نى 11 جىل باسقارعان قىزمەتٸنەن قۋىلعان بولاتىن. سونداي-اق, وعان سىبايلاس جەمقورلىققا جول بەردٸ, قارجىنى ورىنسىز يگەردٸ دەگەن تاعى باسقا بٸرقاتار ايىپ تاعىلدى. قازٸر بۇل ۇيىمدى ٶزبەكستاندىق گافۋر راحيموۆ ۋاقىتشا باسقارىپ وتىر. الايدا اقش-تىڭ قارجى مينيسترلٸگٸ راحيموۆ قىلمىستىق توپتى باسقاردى دەپ وعان سانكتسييا سالعان. سٶيتٸپ, وسى مەسەلەنٸڭ بارلىعى حوك تاراپىنان بوكستىڭ بولاشاعىنا الاڭداۋشىلىق تۋدىرعان. ال AIBA تاراپى بۇل شەشٸم ٶزدەرٸنە قاتتى سوققى بولىپ تيگەنٸن, دەگەنمەن بوكستى جەتٸلدٸرۋ ٷشٸن زامان تالابىنا ساي قىزىقتى ەرٸ كٶرەرمەن تارتاتىنداي رەفورما جٷرگٸزەتٸنٸن ايتادى.
تاريح نە دەيدٸ?
جالپى, جٷيە بويىنشا ەر وليمپيادانىڭ الدىندا ۇيىمداستىرۋشىلار سپورت پەن جارىس ەرەجەلەرٸن سۇرىپتاپ, كەيبٸر سپورت تٷرلەرٸن قاعىپ-سٸلكٸپ جاتادى. مىسالى, 1904 جىلعى وليمپيادادان باستاپ بٷگٸنگە دەيٸن بوكس سپورتىندا سالماق دەرەجەسٸ جەتٸ رەت ٶزگەرگەن. ەڭ العاشقى وليمپيادادا بوكستا جەتٸ سالماق بولسا, كەلەسٸ تٶرتجىلدىقتا سالماق سانى بەسكە دەيٸن قىسقاردى. ال 1920 جىلدان 1942 جىلعا دەيٸن سالماق سانى ارتىپ, سەگٸزگە دەيٸن جەتتٸ. 1952-1964 جىل ارالىعىندا – 10, 1968-1980 جىلدارى – 11, 1984-2000 جىلدارى 12 سالماق دەرەجەسٸ بولسا, 2004-2008 جىلعى وليمپيادا دا سالماق سانى قايتا 11-گە دەيٸن تٶمەندەدٸ. 2012 جىلعى دودادان باستاپ بوكسشىلار سول ۋاقىتتاعى ەرەجە بويىنشا 10 سالماق دەرەجەسٸندە سىنعا تٷسٸپ جٷر. مۇنداي ارتىق سالماقتى «تازالاۋ» تەك بوكستا ەمەس, كەزٸندە وليمپيادا دەستٷرٸنەن شىعىپ قالۋى مٷمكٸن بولعان كٷرەس تٷرلەرٸندە دە بولعان. لوندون وليمپياداسىنان كەيٸن كٷرەس تٷرلەرٸ وليمپيادا باعدارلاماسىنان الىنىپ تاستالۋى مٷمكٸن دەگەن اقپارات تاراعان. الايدا بۇل داۋ سالماق سانىن قىسقارتۋمەن اياقتالعان. 1996 جىلى وليمپيادادا 10 بالۋان كٷرەسسە, قازٸر ولاردىڭ سانى التىعا دەيٸن قىسقارعان. دەمەك, تاريحقا سٷيەنەتٸن بولساق, الداعى ۋاقىتتا بوكستىڭ تەك سالماق دەرەجەسٸ عانا قىسقارۋى مٷمكٸن. ەرينە بۇل تەك بٸزدٸڭ عانا جورامال. سوڭعى شەشٸمدٸ حوك شىعاراتىنى انىق.
دەگەنمەن جۋىردا بوكستان ايبا باسشىلىعى بيىل جاكارتادا ٶتەتٸن XVIII جازعى ازييا ويىندارى باعدارلاماسىنان 81 كەلٸ, 91 كەلٸ جەنە +91 كەلٸ سالماق الىنعانىن حابارلادى. الداعى ازييا ويىندارى ەندٸ ەدەتتەگٸدەي 10 ەمەس, نەبارى 7 سالماق دەرەجەلەرٸ بويىنشا جٷلدەلەر ساراپقا سالىنادى. بۇل دا ايبا-دان حوق تاراپىنا ۇسىنىلعان بٸر نۇسقا. ٶيتكەنٸ حوك بىلتىر 2020 جىلى توكيودا ٶتەتٸن جازعى وليمپييا ويىندارىندا بوكستى ەكٸ سالماققا قىسقارىپ, قىسقارتىلعان سالماقتى قىزدار بوكسىنا قوسىپ بەرۋٸ مٷمكٸن دەگەن بولجام جاساعان بولاتىن. سونداي-اق, وڭتٷستٸك كورەيادا ٶتكەن كوميتەتتٸڭ كەزەكتٸ سەسسيياسىندا باح گەندەرلٸك تەڭدٸك تۋرالى دا ايتىپ قالدى. حوك الداعى وليمپييا ويىندارىندا گەندەرلٸك تەڭدٸك ورناتقىسى كەلەدٸ. وليمپياداعا قاتىساتىن ەيەل جەنە ەر سپورتشىلارعا تەڭدەي جولداما بەرٸپ, مەدالداردى دا تەڭ بٶلۋدٸ جوسپارلايدى. ۇيىمنىڭ ەسەبٸنشە, ەيەل سپورتشىلاردىڭ ٷلەسٸ 2020 جىلى ٶتەتٸن جاسٶسپٸرٸمدەر اراسىنداعى قىسقى وليمپيادادا گەندەرلٸك تەڭدٸك تولىق ورنايدى. بۇل توكيودا ەرلەر بوكسىنىڭ سالماق دەرەجەسٸ ازايىپ, قىزدار بوكسىندا سالماق ارتا تٷسەدٸ دەگەن سٶزٸمٸزدٸ تاعى دا قۋاتتاي تٷسەتٸن سيياقتى.
بوكسشىلاردىڭ پٸكٸرٸ قانداي?
قازٸردٸڭ ٶزٸندە بوكسشىلار مەن باپكەرلەر اراسىندا بوكس داۋى تۋرالى پٸكٸرلەر ەكٸگە بٶلٸنگەن. بوكسشىلار اراسىندا ەڭ بٸرٸنشٸ بولىپ ۋكراينالىق وليمپيادا چەمپيونى الەكساندر ۋسيك توماس باحقا بوكستى وليمپيادادا قالدىرۋدى سۇراپ, ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە مەلٸمدەمە جاسادى. «وليمپييا ويىندارى كەز كەلگەن بوكسشى ٷشٸن سپورتتىڭ ەڭ بيٸك شىڭى. سپورتشىلار سول شىڭدى باعىندىرۋ ٷشٸن ٶزدەرٸنٸڭ ۋاقىتىن جاتتىعۋعا قۇربان ەتٸپ, ٶمٸرٸن سپورتقا ارنايدى. سول ٷشٸن سٸزدەن بوكستى وليمپيادا دەستٷرٸندە قالدىرۋىڭىزدى سۇرايمىن. مەن بارشاڭىزدى بوكستى قولداۋعا شاقىرامىن», دەپ جەلٸدە ٷندەۋ جاسادى. بۇل ٷندەۋدٸ بٸرنەشە سپورتشى ٸلٸپ ەكەتٸپ, ٶز پٸكٸرلەرٸن بٸلدٸرٸپ جاتىر.
ال ۋسيكتٸڭ جەرلەسٸ ەۆگەنيي حيتروۆتىڭ جاتتىقتىرۋشىسى سەرگەي كرينيتسكيي بوكستى وليمپيادادان الىپ تاستاۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيدٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, قازٸرگٸ تاڭدا بوكس بىلىققا بەلشەسٸنەن باتقان, ەگەر توكيو وليمپياداسىنان بوكستى «سىزىپ» تاستايتىن بولسا, AIBA-نىڭ ماڭايىنداعىلار ويلانار ەدٸ دەيدٸ. «ەۋروپا چەمپيوناتىنىڭ جارتىلاي فينالىندا حيتروۆ قارسىلاسىن ايقىن جەڭگەن بولاتىن, بٸراق تٶرەشٸلەر جەڭٸستٸ قارسىلاسىنا بەرٸپ جٸبەردٸ. سوڭعى ۋاقىتتا مۇنداي ەدٸلەتسٸزدٸكتەر جيٸلەپ كەتتٸ. سوندىقتان حوك بوكستى وليمپيادادان الىپ تاستاۋ كەرەك. سوندا عانا بوكس پاراقورلاردان تازالانىپ قالار ەدٸ», دەيدٸ ول.
ەۋەسقوي بوكستىڭ باسىنا قارا بۇلت بٸرٸنشٸ رەت ٷيٸرٸلٸپ تۇرعان جوق. 1988 جىلى سەۋل وليمپياداسىنان كەيٸن ماماندار بوكستى قاۋٸپتٸ سپورت رەتٸندە تانىپ, تٶرتجىلدىق بەسەكەسٸنەن شەتتەتۋدٸ ۇسىندى. بۇعان سەۋل رينگتەرٸندەگٸ نوكاۋتتاردىڭ جيٸلەپ كەتكەندٸگٸ سەبەپ بولسا كەرەك. وسىدان باستاپ سپورتشىلارعا ارنايى باس كيٸم تٸگٸلٸپ, قولعاپتارى دا قالىڭداتىلدى. دەگەنمەن, ۋاقىت ٶتە كەلە باس كيٸمدەر قايتا الىنىپ تاستالدى. سونىمەن قاتار, سەۋل وليمپياداسىنان كەيٸن ەۋەسقوي بوكستا باعالاۋدىڭ جاڭا جٷيەسٸ ەنگٸزٸلدٸ.
ەرينە جازعى وليمپييا ويىندارىن بوكسسىز ەلەستەتۋ ٶتە قيىن. دەگەنمەن, بارلىق مەسەلە 2018 جىلدىڭ 30 سەۋٸرٸندە شەشٸلمەك. دەل وسى كٷن ەۋەسقوي بوكس تاريحىندا قارالى كٷن بولۋى مٷمكٸن. ٶيتكەنٸ حالىقارالىق وليمپيادا كوميتەتٸ بوكستىڭ وليمپييا ويىندارىندا قالاتىنى يا قالمايتىنى تۋرالى ناقتى شەشٸمٸن ايتاتىن بولادى.
