Eurasia Blockchain Fintech Group kompaniiasynyń bas direktory Tilektes Adambekov blokcheinniń jemqorlyq pen kóleńkeli ekonomikamen kúrestegi róli týraly aityp berdi, dep habarlaidy QazAqparat.
«Álemde kóptegen ozyq tehnologiialar bar jáne olardyń eń ozyǵy – Blokchein tehnologiiasy. Bul tehnologiia kez kelgen aqparatty tsifrlandyrýǵa múmkindik beredi. Bul bir ortalyqqa baǵynbaityn derekterdi saqtaý júiesi. Máselen, kez kelgen uiymnyń derekter bazasy bar, partiia bolsa – sailaýshylar men partiia músheleri týraly, Sybailas jemqorlyqqa qarsy qyzmet bolsa – qyzmetkerler, derekter, tergeý málimetteri jáne basqalary bolýy múmkin. Barlyq aqparat ortalyqtandyrylǵan derekqorǵa jiberilip otyrady. Tiisinshe, hakerler shabýyldaǵanda barlyq aqparatty bir kózden alyp ketedi. Al blokchein tizbegi málimettiń taralýyna jol bermeidi. Aqparat birneshe blokqa bólinip, kezdeisoq tártipte qozǵalady. Iaǵni, haker derekter bazasyn buzý úshin tutas bloktardy jeke-jeke buzyp shyǵýy kerek. Bul óte qiyn sharýa», - dedi T. Adambekov QR Sybailas jemqorlyqqa qarsy qyzmetinde ótken suhbatta.
Onyń aitýynsha, bir bloktyń ózin buzýǵa úlken kúsh-jiger kerek jáne buzylǵan blok buǵattalyp, qalǵan bólikteri qalypty jumysyn jalǵastyra beredi.
«Baspadan shyqqan jańa kitapty elestetip kóreiik. Siz kitaptyń esh jerin ózgerte almaisyz. Bir betin jyrtsańyz, ol anyq kórinedi. Mańyzdy betteri joǵalsa, kitaptyń mán-maǵynasy ózgeredi. Al onyń betterine óz oiyńyzdy qossańyz da, qaryndashpen jazǵandai anyq baiqalyp turady. Blokchein de týra osyndai. Onda bir engizilgen aqparat ózgermeidi jáne óshpeidi. Munda bir málimetti ózgertý úshin birneshe uiymnyń kelisimi qajet bolady. Iaǵni, bir adam kelip, derekterdi óz qalaýynsha ózgerte almaidy. Demek, adam faktoryn azaitý múmkindigin beredi», - dep óz sózin tolyqtyrdy spiker.
Qazirgi ýaqytta blokchein tehnologiiasy barlyq jerde qoldanylady. Onyń basty mindeti – kez kelgen aqparatty tsifrlandyrý. Máselen, densaýlyq saqtaý salasynda patsient kez kelgen aýrýhanaǵa baryp, ózi týraly derekti qaita-qaita engizip júrmeidi, ony daiyn júieden alýǵa ruqsatyn berse jetkilikti.
«Bank júiesin aitar bolsaq, álbette blokchein tranzaýtsiiany jedeldetip, sybailas jemqorlyq jaǵdailaryn boldyrmaidy. Óitkeni, kez kelgen adam tsifrlyq ámiian asharda tsifrlyq sáikestendirý (ID) rásiminen ótedi. Munda da barlyq derekti bir ret engizip qoiýǵa bolady. Kez kelgen bank menedjeri siz týraly derekti qoldaný úshin ózińizden ruqsat suraidy. Iaǵni, siz týraly barlyq aqparat tsifrlanyp, derekter bazasynda saqtalady jáne ony eshkim ózgerte almaidy», - deidi T. Adambekov.
Sonymen birge, blokchein tehnologiiasyn sybailas jemqorlyq pen kóleńkeli ekonomikamen kúreste de tiimdi paidalanýǵa bolady.
«Máselen, jol qaýipsizdigin baqylaityn memlekettik inspektorlardyń qolynda zańbuzýshylyqty tirkeitin beinekamera bar. Biraq, munda adami faktor oryn alyp, kei inspektorlar qajet kezde kamerany qospaýy da múmkin. Nemese basqarý júiesinde otyrǵan mamandar beinejazbany óshirip tastaýy múmkin. Blokchein-tehnologiiada eshteńe óshirilmeidi. Kameradan ereje buzý baiqalsa, birden tsifrlyq ámiianǵa aiyppul habary keledi. Mas kúide rólge otyryp, tártip saqshylaryna ustalsańyz da, bul beinejazba óshirilmei saqtalady. Iaǵni, sybailas jemqorlyq pen adami faktor óte tyǵyz bailanysty. Adami faktor azaisa, jemqorlyq ta sirei túsedi», - dep túsindirdi maman.
T. Adambekov sailaý kezinde de blokchein tehnologiiasy kóp kómegin tigizetinin eske saldy.
«Blokchein tehnologiialaryn sailaýda da qoldaný kerek. Eger blokchein bazasynda daýys berý platformasyn qursańyz, kez kelgen azamat tirkeýden ótip, óz daýysyn bere alady. Munda da eshkim daýysty ózgerte almaidy, bir adam eki ret daýys bermeidi. Memleket te aralasa almaidy. Iaǵni, daýys berý júiesinde tirkeý protsesinen bastap, naqty bir kandidatqa daýys berý, onyń nátijesin esepteý jumystary avtomatty túrde adam faktorynan tys júrgiziledi», - deidi T. Adambekov.
Mamannyń aitýynsha, Qazaqstanda eń aldymen usaq paralardy, turmystyq sybailas jemqorlyqty joiý qajet.
«Ókinishke qarai, quqyq qorǵaý organdary, prokýratýra, politsiia departamentteri, TJ bólimderi, SES-tegi usaq paralardy toqtatý kerek. Ol úshin adami faktordy barynsha azaityp, jańa tehnologiialardy jappai engizý kerek. Azamattar úiden shyqpai-aq, kez kelgen memlekettik qyzmetti alýy kerek. Blokchein tehnologiiasyn engizý men infraqurylymyn jasaýdyń óte qymbat joba ekeni ras, biraq ózimizdiń kiberqaýipsizdigimizdi qolǵa alyp, derekterdiń urlanýyna jol bermei, turǵyndarǵa qolaily jaǵdai jasaý úshin asa qajetti qadam», - deidi Tilektes Adambekov.
