Qazaqstan Prezidentigine úmitker Qasym-Jomart Toqaevtyń tájiribeli memleketshil, bilikti diplomat ekenin bárimiz bilemiz. El diplomatiiasynyń kóshbasyshysy sanalatyn Toqaevtyń qasqyr saiasatker ǵana emes, halyqaralyq arenada zor bedelge ie tulǵa. Sonyń dáleli retinde birer naqty mysal keltireiik.
Birinshiden, ol - parasatty elshi. Jalpy, elshi qandai bolýy kerek?
Kópshilik elshi bolýdan ońai sharýa joq dep esepteitin bolar. Alaida, memlekettiń múddesi úshin jyraqta júrgen diplomattyń arqalaǵan júginiń aýyrlyǵyn sol salada júrgender ǵana túsinetin shyǵar. Diplomattar – memlekettiń sheteldegi beinesi. Onda árbir basqan qadamyn, sóilegen sózin, istegen istiń bárine uqyptylyq kerek.
Toqaev 1975 jyly KSRO Syrtqy ister ministrligi Máskeý memlekettik halyqaralyq qatynastar institýtyna tústi. Eńbek jolyn keńes diplomatiiasynyń júiesinde bastady. Dálirek aitqanda, odaqtyń Singapýrdegi elshiliginde jumys istedi. Odan soń Qytaiǵa attandy. Odaq ydyraǵan soń, onyń Reseidiń Syrtqy ister ministrliginde qalyp jumys isteý múmkindigi boldy. Mansap úshin tańdaýdy Reseidiń esesine jasaýǵa bolatyn edi. Bálkim solai bolǵan jaǵdaida ol kórshi eldiń syrtqy ister vedomstvosynda jaýapty qyzmetke de ie bolar ma edi.
Alaida, qazaq dep soqqan júrektiń tańdaýy óz Otanyna tústi. Ol kezde Qazaqstannyń shekarasy bekitilmegen, álemniń birde-bir memleketi sanaspaq túgeli mundai jerdiń baryn bilmeitin. Alda istelýi tiis sharýalar shash etekten. Shekarany zańdy turǵyda bekitý, syrtqy ister ministrligin jasaqtaý, elshiler korpýsyn ázirleý, tiisti zańdardy daiyndaý... dep kete beretin. Osylardyń bárine qaramastan bolashaǵy belgisiz bolsa da, týǵan elin tańdady. Bul onyń qiyndyqtan qashpaityn shynaiy patriot ekenin kórsetedi.
1992 jyly Qazaqstandaǵy qyzmetine taǵaiyndalǵan soń, Toqaev keńestik kezeńnen mura bolyp qalǵan iadrolyq «jádiger» týraly kelissózderdi júrgize bastady. Sol jyly Prezident Nazarbaev resmi shaqyrtýmen AQSh-qa baryp Dj.Býshpen kezdesti. Kelissóz kezinde iadrolyq qarý taqyryby da negizgi máseleniń biri boldy. Nátijesinde qazaq eli iadrolyq mártebeden bas tartty, al resmi Vashington jas memleketti saiasi moiyndap, ekonomikalyq yntymaqtastyq pen halyqaralyq arenada qoldaýyn usyndy.
1994 jyly Toqaev Qazaqstannyń syrtqy ister ministri bolyp taǵaiyndaldy. Eskere ketetini, ol bul laýazymdy eki ret ielengen saiasatker. Osy aralyqta elimizdiń syrtqy saiasatyn kúsheitip, kóptegen geosaiasi máselelerdi tikelei sheshken adam. Onyń qoly qoiylǵan halyqaralyq mańyzdy qujattardy kóptep kezdestirýge bolady. Mysaly, 2005 jyly Niý-Iorkte iadrolyq synaqqa tyiym salý týraly kelisimge qol qoidy.
Toqaevtyń SIM basqarǵa turǵan kezi Qazaqstan úshin eń mańyzdy kezeńniń biri boldy. Sebebi, sol kezeńde memlekettik shekarany delimitatsiia jónindegi kelissózder júrgizilip jatty. Qazaqstan men Qytai arasyndaǵy atalǵan problema 1992 jyly bastalyp, 1998 jylǵa deiin talqylandy. Al demarkatsiia tolyǵymen tek 2002 jyly aiaqtaldy.
2003 jyly EYQU turaqty keńesiniń otyrysynda Qazaqstannyń uiymǵa tóraǵalyq etýi sóz boldy. Bizdiń elimiz TMD elderiniń atynan ujymdyq kandidat retinde usynyldy. Qazaqstannyń 2010 jyly postkeńestik memleketterdiń arasynan EYQU tóraǵalyq etetini týraly sheshim 2007 jyly Madrid qalasynda ótken uiymnyń SIM Keńesiniń 15 sammitinde jariialandy. Atalǵan sheshimniń ońynan bolýyna Toqaevtyń atsalysqanyn da aita ketý kerek.
Onyń álemdik diplomatiiada jetken jetistiginiń biri – 2011 jyly BUU Bas hatshysynyń Qasym-Jomart Toqaevty óziniń orynbasary etip taǵaiyndaý týraly sheshimi. Tórtkil dúnie sanasatyn uiymnyń tórt keńsesiniń birine qazaq balasy basshylyq etti. Kemeluly munymen shektelip qoimai, uiymnyń qaryýsyzdandyrý týraly konferentsiiasynyń bas hatshysy laýazymyna ie boldy.
Halyqaralyq uiym men onyń diplomatiialyq korpýsy ony zor bedeldi dep biledi. Sebebi, sol ýaqyttyń ózinde 1500-ǵa jýyq diplomatqa basshylyq etti.
2012 jyldyń 30 maýsymynda BUU Siriia máselesi boiynsha kezdesýi ótti. Sol kezdesý júrgizilgen kelissózderdiń ishinde qorytyndy qujat retinde naqty nátije bergen shara boldy.
Ol qujat osy kúnge deiin siriialyq máselelerdi retteý kezinde halyqaralyq-quqyqtyq negiz retinde paidalanylyp keledi. Kelissózder áýeli keńeitilgen quramda, keiin Qaýipsizdik keńesiniń turaqty músheleri -SIM qatysýymen ótken. AQSh-tyń múddesin sol kezde Hillari Klinton kózdep kelgen bolatyn. Kezdesýdiń sońy sátti aiaqtaldy. Klinton sońǵy qujattyń mátinimen kelisip, qol qoidy. Toqaevtyń Birikken ulttar uiymyndaǵy qyzmetine burynǵy basshysy Pan Gi Mýn joǵary baǵa berip, alǵysyn aitty.
Qazaqta «eldestirmek elshiden» degen ataly sóz qalǵan. Qai zamanda da elshilerdiń kótergen júgi aýyr bolǵan. Qyldyń ústimen, ottyń ústimen júrse de, eki taraptyń kóńilinen shyǵatyn ortaq sheshimdi tabý ońai sharýa emes. Qyzmetin elshilikten bastaǵan Toqaev 45 jyldyń ishinde qazaqtyń atyna kir keletin áreketke barǵan emes. Qazirgi kúni Qazaqstandaǵy eshbir diplomattyń mundai myqty bekgraýndqa ie emestigin moiyndaý kerek.
