QR Premer-Ministri Asqar Maminniń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda Qazaqstan Respýblikasynyń 2020 jylǵy qańtar-aqpandaǵy áleýmettik-ekonomikalyq damýynyń qorytyndysy jáne respýblikalyq biýdjettiń atqarylýy qaraldy, dep habarlaidy "Ult aqparat" primeminister.kz saityna silteme jasap.
Ulttyq ekonomika ministri R. Dálenov eki aidyń qorytyndysy boiynsha ekonomikanyń jai-kúii týraly baiandady. Onyń aitýynsha, álemdik taýar naryqtarynda munai men metall baǵasynyń aitarlyqtai tómendeýi baiqalady.
Biylǵy 9 naýryzdaǵy jaǵdai boiynsha munai baǵasy bir barreline $34 qurady. Bul jyl basymen salystyrǵanda eki ese arzan. Oǵan qosa kún ishinde munai baǵasy bir barreline $31 deiin tómendegeni baiqaldy. Metaldar baǵasy da tómendeýdi kórsetti. Myrysh baǵasy – 16%-ǵa tústi, mys – 12%-ǵa, temir keni – 4%-ǵa, ferroqorytpalar – 1,2%-ǵa tómendedi.
«Álemdik kapital naryqtarynda joǵary qubylmalylyq baiqalýda. Jyl basynan beri amerikalyq birja indeksteri 14%-ǵa, eýropalyq indekster 15%-ǵa deiin jáne qytai indeksteri 13%-ǵa tómendedi. Bul úrdister syrtqy naryqtardaǵy joǵary belgisizdikti kórsetedi», — dedi R. Dálenov.
Aǵymdaǵy kezeńde Qazaqstannyń kredittik reitingi naqtylandy. Halyqaralyq reitingtik agenttikter (Fitch Ratings, Standard and Poor`s) Qazaqstannyń derbes kredittik reitingin rastady. Boljam «turaqty» deńgeide saqtaldy. Bul rette reitingti Standard and Poor's osy jylǵy 6 naýryzda, al Fitch Ratings 21 aqpanda aiqyndady.
Syrtqy halyqaralyq sarapshylardyń pikirinshe, reiting boljamy eldegi makroekonomikalyq turaqtylyq, ishki suranys rezervteri jáne munailyq emes sektordyń ulǵaiýyna bailanysty.
Ulttyq ekonomika ministri atap ótkendei, syrtqy koniýnktýrany jáne syrtqy jaǵdailardy nazarǵa ala otyryp, damýdyń stsenariilik boljamdary men tiisti sharalar toptamasy ázirlendi. Biýdjettiń teńgerimdiligin qamtamasyz etý boiynsha tásilder qalyptastyryldy. Bul rette memlekettiń áleýmettik mindettemelerin qarjylandyrý tolyq kólemde oryndalatyn bolady.
«Azyq-túlik taýarlarynyń óńirlik turaqtandyrý qorlary jumys isteýde. Eńbek naryǵyndaǵy jaǵdaiǵa monitoring júrgizilýde. Investitsiialyq jobalar pýly iske asyrylýda. Atalǵan sharalar makroekonomikalyq turaqtylyqty saqtaýǵa baǵyttalǵan», — dedi ulttyq ekonomika ministri.
Osy jylǵy qańtar-aqpanda jalpy ishki ónimniń ósýi 3,3%-dy qurady. Bul oń kórsetkish qurylys, ónerkásip jáne saýda kólemderiniń ulǵaiýymen qamtamasyz etildi. Negizgi kapitalǵa salynǵan investitsiialar 11,6%-ǵa ósti. Jyldyq infliatsiia 6%-dy qurap, nysanaly dálizdiń sheginde qalyptasty. Qańtar-aqpanda ekonomikanyń bazalyq salalarynda oń serpin saqtaldy. Qurylysta ósim 11,9%, bailanysta – 10,7%, ónerkásipte – 5,8%, saýdada – 3,6%, aýyl sharýashylyǵynda – 2,2% deńgeiinde boldy.
«Biylǵy qańtarda syrtqy saýda ainalymy $6,7 mlrd qurady. Eksport kólemi – $4,3 mlrd, al import – $2,4 mlrd qurady. Saýda balansynyń oń saldosy qamtamsyz etildi. Ónerkásiptiń ósý qarqyny 5,8%-dy qurady. Bul rette óńdeý sektory (9,4%) ken óndirýge (4,7%) qaraǵanda eki ese joǵary qarqynmen ósti. 8 óńirde ónerkásip kólemderi 5,9%-dan 8,3% aralyǵynda ósti. Óńdeý sektorynda 9,4% deńgeiinde ósimge qol jetkizildi. 5 óńirde ortasha respýblikalyq deńgeiden joǵary ósý baiqalady», — dedi R. Dálenov.
Osy jylǵy qańtar-aqpanda ekonomikaǵa 1,5 trln teńge investitsiialandy. Qurylys sektorynda ósý 11,9%-dy qurady. Jyl basynan beri 1,7 mln sharshy metr turǵyn úi paidalanýǵa berildi. Aýyl sharýashylyǵynda shyǵarylym 2,2%-ǵa ósti.
Jalpy, ulttyq ekonomika ministriniń aitýynsha, biylǵy eki aidyń qorytyndysy boiynsha oń qarqyn saqtalýda.
Sonymen qatar, syrtqy qaýipterdiń áserin tómendetý úshin ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organdar kelesi aspektilerge nazar aýdarýy qajet:
- syrtqy qaýipterge monitoring júrgizý jáne jedel áreket etý sharalaryn qabyldaý;
- kórsetkishterdiń tómendeýine jol bermeý úshin óńirler qaýipteriniń kartasyn anyqtaý;
- azyq-túlik taýarlarynyń óńirlik turaqtandyrý qorlarynyń jumysyn jandandyrý;
- memlekettik uiymdardyń, ulttyq kompaniialardyń jáne jer qoinaýyn paidalanýshylardyń satyp alýlarynda jergilikti óndirýshilerdiń qatysýyn kóbeitý boiynsha sharalardy kúsheitý;
- jaǵdaidyń jedel monitoringin qamtamasyz ete otyryp, eńbek naryǵyndaǵy turaqtylyq máselesin erekshe baqylaý;
- investitsiialyq jobalar pýlyn iske asyrý úshin naqty sharalar qabyldaý;
- áleýmettik shyǵystar men shaǵyn jáne orta biznesti qoldaityn shyǵystardy basym qarjylandyrýdy qamtamasyz etý.
QR indýstriia jáne infraqurylymdyq damý birinshi vitse-ministri Q. Óskenbaev syrtqy ekonomikalyq koniýnktýranyń ózgeristerin eskere otyryp, qazirgi tańda ónerkásiptegi jaǵdaidy turaqtandyrý úshin Úkimet mynalarǵa baǵyttalǵan shuǵyl sharalar paketin qabyldaǵanyn aitty:
-
jumys oryndaryn saqtaý;
-
ishki naryqqa baǵyttalǵan jańa óndiristerdi damytý (importty almastyrý);
-
qazirgi saýda aǵyndaryn saqtaý úshin balamaly ótkizý naryqtaryn izdestirý.
Sonymen qatar «Nurly jol» jáne «Nurly jer» memlekettik baǵdarlamalaryn iske asyrý aiasynda otandyq kásiporyndardy taýarlardy jetkizý, jumystar men qyzmetterdi usynýǵa barynsha tartýǵa basa nazar aýdarylady, bul qurylys materialdaryn óndirý, metallýrgiia, himiia jáne basqa da jaqyn sektorlarda kásiporyndardyń júktemesin qamtamasyz etýge múmkindik beredi.
2020 jyly memlekettik baǵdarlamalar aiasynda kelesi jumystar kózdelgen:
-
turǵyn úidi paidalanýǵa berý — 15 mln sharshy m;
-
joldardy jóndeý jáne salý — 2,6 myń shaqyrym respýblikalyq mańyzdaǵy, 4,3 myń shaqyrym jergilikti jeli.
Atalǵan sharalardy iske asyrý esebinen otandyq jetkizilimder úlesin 95% deiin ulǵaitý kózdelgen.
Q. Óskenbaevtyń aitýynsha, metallýrgiia ónerkásibinde asa joǵary bólinisti taýarlar óndirisin uiymdastyrýǵa baǵyttalǵan sharalar qabyldanatyn bolady:
-
ótkizýdiń balamaly naryqtaryn izdeý;
-
joǵarǵy qosylǵan quny bar ónimder óndirisin damytý;
-
munai kompaniialarynyń otandyq óndirýshilerden qubyrlardy satyp alýy;
-
strategiialyq investorlardy tartý.
«Himiia ónerkásibinde aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerge tek otandyq óndiristiń mineraldyq tyńaitqyshtarynyń qunyn sýbsidiialaý, lak-boiaý salasyn damytý, qurylys materialdaryn óndirý jáne basqa da jaqyn salalardy damytý úshin shikizat óndirýge daiyn sala kásiporyndary úshin memlekettik qoldaý sharalaryn ázirleý, jarylǵysh zattardy óndirýshiler, ónerkásiptik himikattardy otandyq óndirýshiler arasynda ulttyq kompaniialarmen, júie quraýshy kásiporyndarmen, jer qoinaýyn paidalanýshylarmen uzaq merzimdi kelisimsharttar jasasý múmkindigin pysyqtaý arqyly otandyq kásiporyndardy qoldaý kózdelgen», — dedi QR indýstriia jáne infraqurylymdyq damý birinshi vitse-ministri Q. Óskenbaev.
Mashina jasaýda mynadai júieli sharalar qolǵa alynatyn bolady:
-
Suranysty yntalandyrý quraldary arqyly jumys istep turǵan kásiporyndardy qoldaý kúsheitiledi;
-
Óńirlik seriktesterdiń birqatar taýarlarǵa importtyq baj salyǵyn tómendetý, sondai-aq qazaqstandyq taýarlar úshin basqa da bógeý sharalaryn alý máselesin úkimetaralyq talqylaýǵa shyǵarý;
-
Otandyq ónimdi retteletin satyp alýlar arqyly ilgeriletý;
-
Otandyq aýyl sharýashylyǵy tehnikasyn satyp alý kezinde sharýalardy sýbsidiialaýdyń basym sharttaryn qamtamasyz etý jáne t. b.
Farmatsevtika ónerkásibinde kelesi sharalar qabyldanady:
-
SK Farmatsiia arqyly TMKKK qazaqstandyq óndiristerin satyp alý úlesin arttyrý (tósek-oryn jabdyǵy, meditsinalyq halattar jáne t. b.);
-
Ómirlik qajetti jáne mańyzdy dárilik preparattar tizbesine engizilgen dárilik zattardyń qunyn sýbsidiialaý.
Jalpy, ónerkásiptegi jaǵdaidy turaqtandyrý máseleleri Indýstriia jáne infraqurylymdyq damý ministrliginiń turaqty baqylaýynda. Syrtqy ekonomikalyq koniýnktýradaǵy jaǵdailardyń odan ári ózgerýiniń aldyn alý úshin jedel jáne strategiialyq sipattaǵy is-sharalar belsendi qabyldanýda.
