Premer-Ministr Asqar Maminniń tóraǵalyǵymen ótken QR Úkimetiniń otyrysynda 2020 jyldyń I toqsanyndaǵy QR áleýmettik-ekonomikalyq damý qorytyndysy jáne bank salasyndaǵy ahýal týraly ulttyq ekonomika ministri Rýslan Dálenov pen Ulttyq bank tóraǵasy Erbolat Dosaev aityp berdi, dep habarlaidy "Ult aqparat" primeminister.kz saityna silteme jasap.
R. Dálenovtiń aitýynsha, qazirgi ýaqytta álemdik ekonomika kúrdeli jaǵdaida.
«Halyqaralyq qarjy institýttary koronavirýsqa qarsy qorǵaný sharalarynyń aiasynda jahandyq retsessiianyń baiqalatynyn jáne iskerlik belsendiliktiń tómendigin atap ótti. Negizgi shikizat taýarlaryna koniýnktýranyń tómendegeni baiqalady», — dedi R. Dálenov.
Qazaqstannyń biylǵy I toqsandaǵy áleýmettik-ekonomikalyq damý qorytyndysy týraly baiandai otyryp, ministr qańtar-naýryzda jalpy ishki ónimniń ósýi 2,7% quraǵanyn atap ótti.Negizgi kapitalǵa salynǵan investitsiialar 5,1%-ǵa ósti. Jyldyq infliatsiia 6,4% qurady.
Ekonomikanyń bazalyq salalarynda oń ósý baiqalady. Qurylys 11,7%-ǵa, bailanys qyzmetteri – 10,5%-ǵa, ónerkásip – 5,8%-ǵa, aýyl sharýashylyǵy – 2,5%-ǵa ósti.
Ónerkásiptiń ósý qarqyny 5,8% deńgeiinde saqtaldy.
15 óńirde ósý baiqalyp otyr. Eń joǵary ósýdi Qostanai (19,8%-ǵa) jáne Aqmola (11,9%-ǵa) oblystary kórsetti.
Óńdeý sektorynda 8,8% deńgeiinde ósýge qol jetkizildi.
«Bul farmatsevtika, mashina jasaý, qurylys materialdaryn óndirý jáne jeńil ónerkásiptegi qarqyndardyń artýymen negizdeledi. Óńdeý ónerkásibinde barlyq óńirler oń serpin kórsetti. Joǵary ósý Qostanai, Atyraý jáne Qyzylorda oblystarynda tirkeldi. Negizgi kapitalǵa salynǵan investitsiialardyń ósýi 5,1% qurady, onyń ishinde jeke investitsiialar 5,4%-ǵa ósti. Investitsiialardyń ulǵaiýy óńirlerdiń kóbinde baiqalady», — dep túsindirdi R. Dálenov.
Qurylys sektorynda 11,7% deńgeiinde serpindi ósý baiqalady. Sonyń ishinde 16 óńir ósim kórsetti. Qaraǵandy oblysy eń joǵarǵy 50,8% ósimdi kórsetti.
Jyl basynan beri 2,6 mln sharshy metr turǵyn úi paidalanýǵa berildi. 2020 jylǵa jospar 15 mln sharshy metrdi quraidy. 12 óńirde oń ósý baiqaldy. Almaty (20,9%-ke) jáne Jambyl (20,6%-ke) oblystarynda eń joǵary ósýdi kórsetti.
Aýyl sharýashylyǵynda ónim 2,5%-ǵa ósti. Aýyl sharýashylyǵy boiynsha 15 óńirde oń serpin baiqalyp otyr.
Óńirler bólinisinde negizgi kórsetkishter boiynsha 6 óńir jaqsy nátijelerge qol jetkizdi. Olar Aqmola, Aqtóbe, Qaraǵandy, Soltústik Qazaqstan jáne Shyǵys Qazaqstan oblystary.
«Syrtqy faktorlardyń teris saldaryn azaitý maqsatynda birqatar keshendi sharalar qabyldandy. Bul salyqtyq yntalandyrý, shaǵyn jáne orta biznes pen agroónerkásiptik keshendi qoldaý, sondai-aq jumyspen qamtý boiynsha is-sharalary», — dep atap ótti R. Dálenov.
Sonymen qatar ministr makroekonomikalyq turaqtylyqty qamtamasyz etý úshin ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organdar kelesi aspektilerge nazar aýdarýy qajettigin aitty.
«Nurly jer», «Nurly jol» jáne «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy» baǵdarlamalary aiasynda belsendi qurylys jumystarynyń maýsymyn jedel iske qosý;
- avanstyq tólemderdi barynsha tóleý jáne ishki óndiristi júieli qoldaýmen memlekettik satyp alýdy jyldam ótkizý;
- naryqty azyq-túlikpen belsendi qamtamasyz etý jáne áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlaryna baǵanyń bekitilgen shekti mánderinen joǵary ósýine jol bermeý;
- «Biznestiń jol kartasy» men «Qarapaiym zattar ekonomikasy» baǵdarlamalary aiasynda jeńildetilgen kredit berý úshin jobalar pýlyn qalyptastyrý;
- aimaqtyq jáne respýblikalyq jobalar boiynsha negizgi kapitalǵa investitsiialardyń nysanaly deńgeiine qol jetkizýdi qamtamasyz etý.
Sóz sońynda R. Dálenov syrtqy jáne ishki faktorlardyń júieli monitoringi jalǵasatynyn aitty.
Ulttyq bank tóraǵasy Erbolat Dosaev óz kezeginde biyl naýryz aiynda álemde koronavirýstyq infektsiia pandemiiasynyń taralýy jáne munai baǵasynyń eki ese tómendeýi aiasynda Qazaqstan úshin syrtqy jaǵdailardyń birshama nasharlaǵanyn aitty.
«Bastapqy syrtqy kútilmegen ózgeristiń Qazaqstannyń qarjy naryǵyna áserin shekteý jáne qarjylyq turaqtylyqty qamtamasyz etý úshin aǵymdaǵy jylǵy 10 naýryzda bazalyq stavka +/-1,5 p.t. protsenttik dálizimen 12%-ke deiin ósti. Syrtqy jaǵdaidyń kúsheigen saldarynan qalyptasqan aiyrbastaý baǵamy importtyq arna boiynsha baǵaǵa aýysý áseri arqyly proinfliatsiialyq táýekelderdi kúsheitedi», — dedi E. Dosaev.
Qazaqstanda engizilgen tótenshe jaǵdai kezinde aǵymdaǵy jylǵy naýryzda jyldyq infliatsiia 2020 jylǵa belgilengen 4-6% nysanaly dálizden asyp, 6,4%-ǵa deiin kóterildi.
Infliatsiiaǵa negizgi úlesti azyq-túlik taýarlarynyń qymbattaýy qosty, olardyń ósýi 9,3%-ǵa deiin jyldamdady. Mundai dinamika, bir jaǵynan, kókónister baǵasynyń maýysmdyq ósýinen, al ekinshi jaǵynan karantinniń engizilýine bailanysty tosyn suranystan týyndady.
«Álemdik qarjy naryqtaryndaǵy qubylmalylyq jappai engizilip jatqan karantin sharalarymen qosa álem ekonomikasyna retsessiia qaýpin týdyrady. Osyndai teris perspektiva munai baǵasynyń birshama tómendeýimen birge bizdiń el úshin jańa naqty ekonomikalyq jaǵdailar men syn-qaterlerdi týyndatady», — dedi Ulttyq bank tóraǵasy.
Memleket basshysy bastama jasaǵan daǵdarysqa qarsy sharalardy eskere otyryp, Ulttyq Bank óz tarapynan bazalyq stavkany aǵymdaǵy jylǵy 6 sáýirden bastap +/- 2 p.t. protsenttik dálizimen 9,5%-ǵa deiin tómendetip, aqsha-kredit saiasatyn beiimdedi. Joǵary bazalyq stavkany uzaq ýaqyt boiy ustap turý ekonomikalyq belsendilikti shekteitin edi. Basqa daǵdarysqa qarsy sharalarmen birge bul iskerlik belsendilikti qoldaidy jáne ekonomikany odan ári kreditteýge yqpal etedi.
Aiyrbas baǵamyna kelsek, E. Dosaevtyń aitýynsha, valiýta naryǵyndaǵy jaǵdai syrtqy irgeli faktorlardyń áserinen damýda.
«OPEK+ mámilesiniń ydyraýy, Resei rýbliniń álsireýi jáne koronavirýstyń tez taralýy aiasynda álemdik qarjy naryqtaryndaǵy qubylmalylyqtyń ósýi nátijesinde munai baǵasynyń aǵymdaǵy jylǵy naýryzdyń qorytyndysy boiynsha bir barrel úshin $22,7 deiin aǵymdaǵy jyldyń basynan bastap 2,9 esege kúrt tómendeýi ishki valiýta naryǵyna qysym kórsetti. Nátijesinde aǵymdaǵy jylǵy naýryzda teńgeniń aiyrbastaý baǵamy bir AQSh dollary úshin 447,7 teńgege deiin álsiredi», — dep túsindirdi E. Dosaev.
Qarjylyq turaqtylyqty qamtamasyz etý jáne alypsatarlyq mámilelerdi shekteý maqsatynda aǵymdaǵy jylǵy 10 naýryzdan bastap Ulttyq Bank interventsiia júrgizdi.
Sonymen qatar, valiýta usynysynyń tómendeýi jáne teńgeniń aiyrbastaý baǵamyna kúrt qysym jasaý talaptarynda valiýtalyq saýda-sattyqta alǵash ret frankfýrttyq aýktsion ádisi iske qosyldy. Bul shara baǵamǵa alypsatarlyq qysymdy tómendetýge baǵyttaldy.
Valiýta naryǵyndaǵy suranys pen usynystyń teńgerimin arttyrý úshin Úkimetpen birlesip shetel valiýtasy usynysyn ulǵaitý boiynsha sharalar kesheni qabyldandy. Oǵan kvazimemlekettik sektor sýbektileriniń eksporttyq valiýtalyq túsimniń bir bóligin mindetti satýy jáne valiýtalyq depozitterdi QR ekinshi deńgeidegi bankterindegi shottarǵa aýdarýy, zańdy tulǵalardyń valiýtany satyp alýyna/satýyna qoiylatyn talaptardy kúsheitýi kiredi.
Munaidyń álemdik baǵasynyń ósýi qabyldanǵan sharalarmen qatar teńgeniń aiyrbastaý baǵamynyń aǵymdaǵy jylǵy 19 naýryzdaǵy bir AQSh dollary úshin 448,5 teńge bolatyn eń joǵarǵy mánnen biylǵy 13 sáýirdegi jaǵdai boiynsha bir AQSh dollary úshin 427,25 teńgege deiin 4,7%-ke nyǵaiýyna yqpal etti.
Sondai-aq, E. Dosaev Memleket basshysy bastama jasaǵan daǵdarysqa qarsy sharalardyń birinshi toptamasy sheńberinde atqarylǵan jumystar týraly aityp berdi.
Ekonomikanyń basym salalaryn jeńildikpen kreditteý baǵdarlamalary boiynsha biylǵy 10 sáýirdegi jaǵdai boiynsha bankter jalpy somasy 422,2 mlrd teńgege 619 ótinim qabyldady, 292,2 mlrd teńge somaǵa 470 joba maquldandy, 153 mlrd teńge somaǵa 352 qaryz berildi.
Ulttyq Bank osy Baǵdarlamany qarjylandyrýdy 1 trln teńgege deiin 400 mlrd teńgege ulǵaitý týraly sheshim qabyldady, ol azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etýge jáne importqa táýeldilikti tómendetýge baǵyttalatyn bolady.
Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti Q. Toqaevtyń tapsyrmasy boiynsha tótenshe jaǵdaidyń engizilýinen zardap shekken ShOB sýbektilerin jáne jeke kásipkerlerdi qoldaýǵa arnalǵan jeńildikpen kreditteý baǵdarlamasy ázirlenip, iske asyryla bastady.
Baǵdarlama sheńberinde bankterge 12 aiǵa deiingi merzimmen jalpy somasy 600 mlrd teńgege negizdelgen salymdar bólindi. 3 aida júzege asyrylatyn qarajatty igerý bastalyp ketti. Kásipkerler 647 ótinim berdi, 17,3 mlrd teńge somasyna 45 qaryz berildi.
«7-20-25» baǵdarlamasy boiynsha aǵymdaǵy jylǵy 9 sáýirde 199 mlrd teńgege 17 328 ótinim maquldanyp, onyń 173,2 mlrd teńge somasyna 14 616 qaryz berildi.
Daǵdarysqa qarsy sharalar sheńberinde Ulttyq Bank aiyppuldar men ósimpuldardan bosatý, negizgi borysh pen syiaqy boiynsha tólemderdiń merzimin 90 kúnge deiin uzartý arqyly baǵdarlamanyń qaryz alýshylaryn qoldaýdy kózdeitin ózgerister engizdi.
Ulttyq Bank sharalardyń ekinshi toptamasy sheńberinde birneshe baǵyttar boiynsha jumys júrgizýde.
Memleket basshysynyń biylǵy 31 naýryzdaǵy tapsyrmasyna sáikes «Qarapaiym zattar ekonomikasy» baǵdarlamasy sheńberinde 1 jyldyq merzimmen kóktemgi eginshilik jumystaryn júrgizýge 100 mlrd teńge bólinedi.
Baǵdarlamaǵa qatysýshylardyń obligatsiialaryn óteý merzimi 7 jyldan 10 jylǵa deiin ulǵaitylady.
Daǵdarysqa qarsy sharalardyń ekinshi toptamasy sheńberinde Ulttyq Bank «Báiterek» UBH» AQ-tyń infraqurylymdyq obligatsiialaryn satyp alý arqyly 700 mlrd teńgege deiin keńeitý múmkindigimen 600 mlrd teńge somasyna iskerlik belsendilik pen jumyspen qamtýdy qoldaý sharalaryn qarjylandyrý máselesin qarastyrýda.
Atalǵan qarajat jergilikti atqarýshy organdardy odan ári qarjylandyrý úshin baǵyttalatyn bolady jáne respýblikalyq biýdjetten jergilikti biýdjetterge Jumyspen qamtýdyń jol kartasyn iske asyrý úshin 300 mlrd teńge bólingennen keiin beriletin bolady.
