پرەمەر-مينيستر اسقار ماميننٸڭ تٶراعالىعىمەن ٶتكەن قر ٷكٸمەتٸنٸڭ وتىرىسىندا 2020 جىلدىڭ ٸ توقسانىنداعى قر ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋ قورىتىندىسى جەنە بانك سالاسىنداعى احۋال تۋرالى ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترٸ رۋسلان دەلەنوۆ پەن ۇلتتىق بانك تٶراعاسى ەربولات دوساەۆ ايتىپ بەردٸ, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" primeminister.kz سايتىنا سٸلتەمە جاساپ.
ر. دەلەنوۆتٸڭ ايتۋىنشا, قازٸرگٸ ۋاقىتتا ەلەمدٸك ەكونوميكا كٷردەلٸ جاعدايدا.
«حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارى كوروناۆيرۋسقا قارسى قورعانۋ شارالارىنىڭ اياسىندا جاھاندىق رەتسەسسييانىڭ بايقالاتىنىن جەنە ٸسكەرلٸك بەلسەندٸلٸكتٸڭ تٶمەندٸگٸن اتاپ ٶتتٸ. نەگٸزگٸ شيكٸزات تاۋارلارىنا كونيۋنكتۋرانىڭ تٶمەندەگەنٸ بايقالادى», — دەدٸ ر. دەلەنوۆ.
قازاقستاننىڭ بيىلعى ٸ توقسانداعى ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋ قورىتىندىسى تۋرالى بايانداي وتىرىپ, مينيستر قاڭتار-ناۋرىزدا جالپى ٸشكٸ ٶنٸمنٸڭ ٶسۋٸ 2,7% قۇراعانىن اتاپ ٶتتٸ.نەگٸزگٸ كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسييالار 5,1%-عا ٶستٸ. جىلدىق ينفلياتسييا 6,4% قۇرادى.
ەكونوميكانىڭ بازالىق سالالارىندا وڭ ٶسۋ بايقالادى. قۇرىلىس 11,7%-عا, بايلانىس قىزمەتتەرٸ – 10,5%-عا, ٶنەركەسٸپ – 5,8%-عا, اۋىل شارۋاشىلىعى – 2,5%-عا ٶستٸ.
ٶنەركەسٸپتٸڭ ٶسۋ قارقىنى 5,8% دەڭگەيٸندە ساقتالدى.
15 ٶڭٸردە ٶسۋ بايقالىپ وتىر. ەڭ جوعارى ٶسۋدٸ قوستاناي (19,8%-عا) جەنە اقمولا (11,9%-عا) وبلىستارى كٶرسەتتٸ.
ٶڭدەۋ سەكتورىندا 8,8% دەڭگەيٸندە ٶسۋگە قول جەتكٸزٸلدٸ.
«بۇل فارماتسەۆتيكا, ماشينا جاساۋ, قۇرىلىس ماتەريالدارىن ٶندٸرۋ جەنە جەڭٸل ٶنەركەسٸپتەگٸ قارقىنداردىڭ ارتۋىمەن نەگٸزدەلەدٸ. ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸندە بارلىق ٶڭٸرلەر وڭ سەرپٸن كٶرسەتتٸ. جوعارى ٶسۋ قوستاناي, اتىراۋ جەنە قىزىلوردا وبلىستارىندا تٸركەلدٸ. نەگٸزگٸ كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسييالاردىڭ ٶسۋٸ 5,1% قۇرادى, ونىڭ ٸشٸندە جەكە ينۆەستيتسييالار 5,4%-عا ٶستٸ. ينۆەستيتسييالاردىڭ ۇلعايۋى ٶڭٸرلەردٸڭ كٶبٸندە بايقالادى», — دەپ تٷسٸندٸردٸ ر. دەلەنوۆ.
قۇرىلىس سەكتورىندا 11,7% دەڭگەيٸندە سەرپٸندٸ ٶسۋ بايقالادى. سونىڭ ٸشٸندە 16 ٶڭٸر ٶسٸم كٶرسەتتٸ. قاراعاندى وبلىسى ەڭ جوعارعى 50,8% ٶسٸمدٸ كٶرسەتتٸ.
جىل باسىنان بەرٸ 2,6 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ٷي پايدالانۋعا بەرٸلدٸ. 2020 جىلعا جوسپار 15 ملن شارشى مەتردٸ قۇرايدى. 12 ٶڭٸردە وڭ ٶسۋ بايقالدى. الماتى (20,9%-كە) جەنە جامبىل (20,6%-كە) وبلىستارىندا ەڭ جوعارى ٶسۋدٸ كٶرسەتتٸ.
اۋىل شارۋاشىلىعىندا ٶنٸم 2,5%-عا ٶستٸ. اۋىل شارۋاشىلىعى بويىنشا 15 ٶڭٸردە وڭ سەرپٸن بايقالىپ وتىر.
ٶڭٸرلەر بٶلٸنٸسٸندە نەگٸزگٸ كٶرسەتكٸشتەر بويىنشا 6 ٶڭٸر جاقسى نەتيجەلەرگە قول جەتكٸزدٸ. ولار اقمولا, اقتٶبە, قاراعاندى, سولتٷستٸك قازاقستان جەنە شىعىس قازاقستان وبلىستارى.
«سىرتقى فاكتورلاردىڭ تەرٸس سالدارىن ازايتۋ ماقساتىندا بٸرقاتار كەشەندٸ شارالار قابىلداندى. بۇل سالىقتىق ىنتالاندىرۋ, شاعىن جەنە ورتا بيزنەس پەن اگروٶنەركەسٸپتٸك كەشەندٸ قولداۋ, سونداي-اق جۇمىسپەن قامتۋ بويىنشا ٸس-شارالارى», — دەپ اتاپ ٶتتٸ ر. دەلەنوۆ.
سونىمەن قاتار مينيستر ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن ورتالىق جەنە جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندار كەلەسٸ اسپەكتٸلەرگە نازار اۋدارۋى قاجەتتٸگٸن ايتتى.
«نۇرلى جەر», «نۇرلى جول» جەنە «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى» باعدارلامالارى اياسىندا بەلسەندٸ قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ ماۋسىمىن جەدەل ٸسكە قوسۋ;
- اۆانستىق تٶلەمدەردٸ بارىنشا تٶلەۋ جەنە ٸشكٸ ٶندٸرٸستٸ جٷيەلٸ قولداۋمەن مەملەكەتتٸك ساتىپ الۋدى جىلدام ٶتكٸزۋ;
- نارىقتى ازىق-تٷلٸكپەن بەلسەندٸ قامتاماسىز ەتۋ جەنە ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار ازىق-تٷلٸك تاۋارلارىنا باعانىڭ بەكٸتٸلگەن شەكتٸ مەندەرٸنەن جوعارى ٶسۋٸنە جول بەرمەۋ;
- «بيزنەستٸڭ جول كارتاسى» مەن «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» باعدارلامالارى اياسىندا جەڭٸلدەتٸلگەن كرەديت بەرۋ ٷشٸن جوبالار پۋلىن قالىپتاستىرۋ;
- ايماقتىق جەنە رەسپۋبليكالىق جوبالار بويىنشا نەگٸزگٸ كاپيتالعا ينۆەستيتسييالاردىڭ نىسانالى دەڭگەيٸنە قول جەتكٸزۋدٸ قامتاماسىز ەتۋ.
سٶز سوڭىندا ر. دەلەنوۆ سىرتقى جەنە ٸشكٸ فاكتورلاردىڭ جٷيەلٸ مونيتورينگٸ جالعاساتىنىن ايتتى.
ۇلتتىق بانك تٶراعاسى ەربولات دوساەۆ ٶز كەزەگٸندە بيىل ناۋرىز ايىندا ەلەمدە كوروناۆيرۋستىق ينفەكتسييا پاندەميياسىنىڭ تارالۋى جەنە مۇناي باعاسىنىڭ ەكٸ ەسە تٶمەندەۋٸ اياسىندا قازاقستان ٷشٸن سىرتقى جاعدايلاردىڭ بٸرشاما ناشارلاعانىن ايتتى.
«باستاپقى سىرتقى كٷتٸلمەگەن ٶزگەرٸستٸڭ قازاقستاننىڭ قارجى نارىعىنا ەسەرٸن شەكتەۋ جەنە قارجىلىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن اعىمداعى جىلعى 10 ناۋرىزدا بازالىق ستاۆكا +/-1,5 پ.ت. پروتسەنتتٸك دەلٸزٸمەن 12%-كە دەيٸن ٶستٸ. سىرتقى جاعدايدىڭ كٷشەيگەن سالدارىنان قالىپتاسقان ايىرباستاۋ باعامى يمپورتتىق ارنا بويىنشا باعاعا اۋىسۋ ەسەرٸ ارقىلى پروينفلياتسييالىق تەۋەكەلدەردٸ كٷشەيتەدٸ», — دەدٸ ە. دوساەۆ.
قازاقستاندا ەنگٸزٸلگەن تٶتەنشە جاعداي كەزٸندە اعىمداعى جىلعى ناۋرىزدا جىلدىق ينفلياتسييا 2020 جىلعا بەلگٸلەنگەن 4-6% نىسانالى دەلٸزدەن اسىپ, 6,4%-عا دەيٸن كٶتەرٸلدٸ.
ينفلياتسيياعا نەگٸزگٸ ٷلەستٸ ازىق-تٷلٸك تاۋارلارىنىڭ قىمباتتاۋى قوستى, ولاردىڭ ٶسۋٸ 9,3%-عا دەيٸن جىلدامدادى. مۇنداي ديناميكا, بٸر جاعىنان, كٶكٶنٸستەر باعاسىنىڭ ماۋىسمدىق ٶسۋٸنەن, ال ەكٸنشٸ جاعىنان كارانتيننٸڭ ەنگٸزٸلۋٸنە بايلانىستى توسىن سۇرانىستان تۋىندادى.
«ەلەمدٸك قارجى نارىقتارىنداعى قۇبىلمالىلىق جاپپاي ەنگٸزٸلٸپ جاتقان كارانتين شارالارىمەن قوسا ەلەم ەكونوميكاسىنا رەتسەسسييا قاۋپٸن تۋدىرادى. وسىنداي تەرٸس پەرسپەكتيۆا مۇناي باعاسىنىڭ بٸرشاما تٶمەندەۋٸمەن بٸرگە بٸزدٸڭ ەل ٷشٸن جاڭا ناقتى ەكونوميكالىق جاعدايلار مەن سىن-قاتەرلەردٸ تۋىنداتادى», — دەدٸ ۇلتتىق بانك تٶراعاسى.
مەملەكەت باسشىسى باستاما جاساعان داعدارىسقا قارسى شارالاردى ەسكەرە وتىرىپ, ۇلتتىق بانك ٶز تاراپىنان بازالىق ستاۆكانى اعىمداعى جىلعى 6 سەۋٸردەن باستاپ +/- 2 پ.ت. پروتسەنتتٸك دەلٸزٸمەن 9,5%-عا دەيٸن تٶمەندەتٸپ, اقشا-كرەديت ساياساتىن بەيٸمدەدٸ. جوعارى بازالىق ستاۆكانى ۇزاق ۋاقىت بويى ۇستاپ تۇرۋ ەكونوميكالىق بەلسەندٸلٸكتٸ شەكتەيتٸن ەدٸ. باسقا داعدارىسقا قارسى شارالارمەن بٸرگە بۇل ٸسكەرلٸك بەلسەندٸلٸكتٸ قولدايدى جەنە ەكونوميكانى ودان ەرٸ كرەديتتەۋگە ىقپال ەتەدٸ.
ايىرباس باعامىنا كەلسەك, ە. دوساەۆتىڭ ايتۋىنشا, ۆاليۋتا نارىعىنداعى جاعداي سىرتقى ٸرگەلٸ فاكتورلاردىڭ ەسەرٸنەن دامۋدا.
«وپەك+ مەمٸلەسٸنٸڭ ىدىراۋى, رەسەي رۋبلٸنٸڭ ەلسٸرەۋٸ جەنە كوروناۆيرۋستىڭ تەز تارالۋى اياسىندا ەلەمدٸك قارجى نارىقتارىنداعى قۇبىلمالىلىقتىڭ ٶسۋٸ نەتيجەسٸندە مۇناي باعاسىنىڭ اعىمداعى جىلعى ناۋرىزدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بٸر باررەل ٷشٸن $22,7 دەيٸن اعىمداعى جىلدىڭ باسىنان باستاپ 2,9 ەسەگە كٷرت تٶمەندەۋٸ ٸشكٸ ۆاليۋتا نارىعىنا قىسىم كٶرسەتتٸ. نەتيجەسٸندە اعىمداعى جىلعى ناۋرىزدا تەڭگەنٸڭ ايىرباستاۋ باعامى بٸر اقش دوللارى ٷشٸن 447,7 تەڭگەگە دەيٸن ەلسٸرەدٸ», — دەپ تٷسٸندٸردٸ ە. دوساەۆ.
قارجىلىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ جەنە الىپساتارلىق مەمٸلەلەردٸ شەكتەۋ ماقساتىندا اعىمداعى جىلعى 10 ناۋرىزدان باستاپ ۇلتتىق بانك ينتەرۆەنتسييا جٷرگٸزدٸ.
سونىمەن قاتار, ۆاليۋتا ۇسىنىسىنىڭ تٶمەندەۋٸ جەنە تەڭگەنٸڭ ايىرباستاۋ باعامىنا كٷرت قىسىم جاساۋ تالاپتارىندا ۆاليۋتالىق ساۋدا-ساتتىقتا العاش رەت فرانكفۋرتتىق اۋكتسيون ەدٸسٸ ٸسكە قوسىلدى. بۇل شارا باعامعا الىپساتارلىق قىسىمدى تٶمەندەتۋگە باعىتتالدى.
ۆاليۋتا نارىعىنداعى سۇرانىس پەن ۇسىنىستىڭ تەڭگەرٸمٸن ارتتىرۋ ٷشٸن ٷكٸمەتپەن بٸرلەسٸپ شەتەل ۆاليۋتاسى ۇسىنىسىن ۇلعايتۋ بويىنشا شارالار كەشەنٸ قابىلداندى. وعان كۆازيمەملەكەتتٸك سەكتور سۋبەكتٸلەرٸنٸڭ ەكسپورتتىق ۆاليۋتالىق تٷسٸمنٸڭ بٸر بٶلٸگٸن مٸندەتتٸ ساتۋى جەنە ۆاليۋتالىق دەپوزيتتەردٸ قر ەكٸنشٸ دەڭگەيدەگٸ بانكتەرٸندەگٸ شوتتارعا اۋدارۋى, زاڭدى تۇلعالاردىڭ ۆاليۋتانى ساتىپ الۋىنا/ساتۋىنا قويىلاتىن تالاپتاردى كٷشەيتۋٸ كٸرەدٸ.
مۇنايدىڭ ەلەمدٸك باعاسىنىڭ ٶسۋٸ قابىلدانعان شارالارمەن قاتار تەڭگەنٸڭ ايىرباستاۋ باعامىنىڭ اعىمداعى جىلعى 19 ناۋرىزداعى بٸر اقش دوللارى ٷشٸن 448,5 تەڭگە بولاتىن ەڭ جوعارعى مەننەن بيىلعى 13 سەۋٸردەگٸ جاعداي بويىنشا بٸر اقش دوللارى ٷشٸن 427,25 تەڭگەگە دەيٸن 4,7%-كە نىعايۋىنا ىقپال ەتتٸ.
سونداي-اق, ە. دوساەۆ مەملەكەت باسشىسى باستاما جاساعان داعدارىسقا قارسى شارالاردىڭ بٸرٸنشٸ توپتاماسى شەڭبەرٸندە اتقارىلعان جۇمىستار تۋرالى ايتىپ بەردٸ.
ەكونوميكانىڭ باسىم سالالارىن جەڭٸلدٸكپەن كرەديتتەۋ باعدارلامالارى بويىنشا بيىلعى 10 سەۋٸردەگٸ جاعداي بويىنشا بانكتەر جالپى سوماسى 422,2 ملرد تەڭگەگە 619 ٶتٸنٸم قابىلدادى, 292,2 ملرد تەڭگە سوماعا 470 جوبا ماقۇلداندى, 153 ملرد تەڭگە سوماعا 352 قارىز بەرٸلدٸ.
ۇلتتىق بانك وسى باعدارلامانى قارجىلاندىرۋدى 1 ترلن تەڭگەگە دەيٸن 400 ملرد تەڭگەگە ۇلعايتۋ تۋرالى شەشٸم قابىلدادى, ول ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋگە جەنە يمپورتقا تەۋەلدٸلٸكتٸ تٶمەندەتۋگە باعىتتالاتىن بولادى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ ق. توقاەۆتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا تٶتەنشە جاعدايدىڭ ەنگٸزٸلۋٸنەن زارداپ شەككەن شوب سۋبەكتٸلەرٸن جەنە جەكە كەسٸپكەرلەردٸ قولداۋعا ارنالعان جەڭٸلدٸكپەن كرەديتتەۋ باعدارلاماسى ەزٸرلەنٸپ, ٸسكە اسىرىلا باستادى.
باعدارلاما شەڭبەرٸندە بانكتەرگە 12 ايعا دەيٸنگٸ مەرزٸممەن جالپى سوماسى 600 ملرد تەڭگەگە نەگٸزدەلگەن سالىمدار بٶلٸندٸ. 3 ايدا جٷزەگە اسىرىلاتىن قاراجاتتى يگەرۋ باستالىپ كەتتٸ. كەسٸپكەرلەر 647 ٶتٸنٸم بەردٸ, 17,3 ملرد تەڭگە سوماسىنا 45 قارىز بەرٸلدٸ.
«7-20-25» باعدارلاماسى بويىنشا اعىمداعى جىلعى 9 سەۋٸردە 199 ملرد تەڭگەگە 17 328 ٶتٸنٸم ماقۇلدانىپ, ونىڭ 173,2 ملرد تەڭگە سوماسىنا 14 616 قارىز بەرٸلدٸ.
داعدارىسقا قارسى شارالار شەڭبەرٸندە ۇلتتىق بانك ايىپپۇلدار مەن ٶسٸمپۇلداردان بوساتۋ, نەگٸزگٸ بورىش پەن سىياقى بويىنشا تٶلەمدەردٸڭ مەرزٸمٸن 90 كٷنگە دەيٸن ۇزارتۋ ارقىلى باعدارلامانىڭ قارىز الۋشىلارىن قولداۋدى كٶزدەيتٸن ٶزگەرٸستەر ەنگٸزدٸ.
ۇلتتىق بانك شارالاردىڭ ەكٸنشٸ توپتاماسى شەڭبەرٸندە بٸرنەشە باعىتتار بويىنشا جۇمىس جٷرگٸزۋدە.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ بيىلعى 31 ناۋرىزداعى تاپسىرماسىنا سەيكەس «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» باعدارلاماسى شەڭبەرٸندە 1 جىلدىق مەرزٸممەن كٶكتەمگٸ ەگٸنشٸلٸك جۇمىستارىن جٷرگٸزۋگە 100 ملرد تەڭگە بٶلٸنەدٸ.
باعدارلاماعا قاتىسۋشىلاردىڭ وبليگاتسييالارىن ٶتەۋ مەرزٸمٸ 7 جىلدان 10 جىلعا دەيٸن ۇلعايتىلادى.
داعدارىسقا قارسى شارالاردىڭ ەكٸنشٸ توپتاماسى شەڭبەرٸندە ۇلتتىق بانك «بەيتەرەك» ۇبح» اق-تىڭ ينفراقۇرىلىمدىق وبليگاتسييالارىن ساتىپ الۋ ارقىلى 700 ملرد تەڭگەگە دەيٸن كەڭەيتۋ مٷمكٸندٸگٸمەن 600 ملرد تەڭگە سوماسىنا ٸسكەرلٸك بەلسەندٸلٸك پەن جۇمىسپەن قامتۋدى قولداۋ شارالارىن قارجىلاندىرۋ مەسەلەسٸن قاراستىرۋدا.
اتالعان قاراجات جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگانداردى ودان ەرٸ قارجىلاندىرۋ ٷشٸن باعىتتالاتىن بولادى جەنە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەتتەرگە جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسىن ٸسكە اسىرۋ ٷشٸن 300 ملرد تەڭگە بٶلٸنگەننەن كەيٸن بەرٸلەتٸن بولادى.
