Jyl saiyn, 26 sáýirde, Chernobyl atom elektr stantsiiasyndaǵy (budan ári – AES) 1986 jylǵy apat qurbandaryn eske alýdyń halyqaralyq kúni atap ótiledi. 2021 jyly Qazaqstanda Chernobyl ardagerleri jalpy somasy 540,7 mln teńgege birjolǵy tólem alady, dep habarlaidy "Ult aqparat" QR Eńbek jáne halyqty áleýmettik qamtý ministrliginiń baspasóz qyzmetine silteme jasap.
Apat saldaryn joiýǵa 32 myńǵa jýyq qazaqstandyq qatysty. Bul adamdar ardager retinde tanyldy jáne ártúrli áleýmettik qoldaý sharalarymen qamtamasyz etiledi.
«Ardagerler týraly» zańyna sáikes:
- 1986-1987 jyldary Chernobyl AES-indegi apatty joiýǵa qatysýshylar jeńildikter boiynsha Uly Otan soǵysynyń (budan ári – UOS) qatysýshylaryna teńestirilgen adamdarǵa;
- Chernobyl AES-indegi apattyń saldarynan múgedek bolyp qalǵan adamdar jeńildikter boiynsha UOS múgedekterine teńestirilgen adamdarǵa;
- 1988-1989 jyldary Chernobyl AES-indegi apatty joiýǵa qatysýshylar «Ardagerler týraly» zańynyń kúshi qoldanylatyn basqa adamdarǵa jatqyzyldy.
Qazaqstanda ardagerlerdiń ómirin jaqsartýǵa baǵyttalǵan sharalar júiesi qarastyrylǵan:
- arnaýly memlekettik járdemaqy tóleý;
- turǵyn úi zańnamasyna sáikes turǵyn úimen qamtamasyz etý;
- jeńildikti salyq salý;
- jergilikti biýdjet qarajaty esebinen aqshalai nemese zattai túrde áleýmettik kómek kórsetý;
- jeke turǵyn úi qurylysy úshin jer ýchaskelerin bir ret birinshi kezekte alý;
- ambýlatoriialyq-emhanalyq kómek kórsetetin uiymdarda qyzmet alýda basymdyqqa ie bolý jáne kezekten tys emdeýge jatý;
- bilikti meditsinalyq kómek alý;
- zeinetkerlikke shyqqan kezde, ardagerler jumys istegen kezde tirkelgen emhanalardy paidalaný quqyǵy;
- arnaýly áleýmettik qyzmetterdiń kepildik berilgen kólemin birinshi kezekte alý;
- bilim berý granttaryn alýǵa, sondai-aq joǵary bilimi bar kadrlardy daiarlaýǵa memlekettik bilim berý tapsyrysy boiynsha bilim alýshylardyń quramyna qabyldaný quqyǵy;
- tehnikalyq jáne kásiptik, orta bilimnen keiingi jáne joǵary bilimniń bilim berý baǵdarlamalaryn iske asyratyn bilim berý uiymdaryna qabyldaý kvotasy;
- barlyq bailanys qyzmetterin kezekten tys paidalaný quqyǵy, onyń ishinde ǵalamtor men telefondy birinshi kezekte ornatqyzý jáne taǵy basqalar.
Arnaýly memlekettik járdemaqy (budan ári – AMJ) ardagerlerge ózge áleýmettik tólemderge qaramastan tólenedi. Jeńildikter boiynsha UOS qatysýshylaryna teńestirilgen adamdar úshin AMJ mólsheri 6,19 ailyq eseptik kórsetkishti (budan ári – AEK) quraidy (2021 jyly – 18 056 teńge), jeńildikter boiynsha UOS múgedekterine teńestirilgen adamdar úshin – 7,55 AEK (2021 jyly – 22 024 teńge).
«Ardagerler týraly» zańyn qabyldaý barysynda 1988-1989 jyldardaǵy Chernobyl AES-indegi apatty joiýǵa qatysýshylar úshin áleýmettik qoldaý sharalary kúsheitilgenin atap ótken jón. Ardagerlerdiń osy sanaty úshin AMJ mólsheri 2,13 AEK-ten 4,8 AEK-ke deiin (2021 jyly- 14 002 teńge) arttyryldy.
Chernobyl AES-indegi apattyń saldarynan múgedek bolyp qalǵan adamdarǵa AMJ-men qatar, kúnkóris deńgeii men múgedektik tobyna, sebebine qarai múgedektik boiynsha memlekettik áleýmettik járdemaqy tólenedi. Járdemaqy mólsheri jyl saiyn infliatsiia deńgeiine bailanysty ósetin eń tómengi kúnkóris deńgeii aiasynda kóterilip otyrady.
Ardagerlerge statsionarlyq meditsinalyq kómek UOS múgedekteri men ardagerlerine arnalǵan 2 mamandandyrylǵan respýblikalyq gospital qabyrǵasynda (Almaty jáne Nur-Sultan qalalarynda) kórsetiledi.
Jyl saiyn jergilikti atqarýshy organdar Chernobyl apatynyń qurbandaryn eske alý kúnine (26 sáýir) nemese basqa kúnderge (9 mamyr –Uly Otan soǵysyndaǵy Jeńis kúnine) orai áleýmettik kómek kórsetedi.
2021 jyly jergilikti biýdjet qarajaty esebinen 6 055 Chernobyl ardagerine 5 AEK-ten (14 585 teńge) 70 AEK-ke deiin (204 190 teńge) 540,7 mln teńge somasynda áleýmettik kómek kórsetý kózdelgen. Áleýmettik kómektiń mólsheri qazyna múmkindigine qarai jergilikti ókiletti organdardyń (máslihattardyń) sheshimi boiynsha árbir óńirde jeke belgilenedi.
Máselen, kelesi óńirlerde, Chernobyl ardagerleri birjolǵy kómek alady:
– 2021 jyldyń 26 sáýirine qarai - Aqmola, Almaty, Atyraý, Shyǵys Qazaqstan, Jambyl, Batys Qazaqstan, Qaraǵandy, Qyzylorda, Pavlodar (ishinara), Soltústik Qazaqstan, Túrkistan oblystarynda jáne Shymkent, Nur-Sultan qalalarynda;
– 2021 jylǵy 9 mamyrǵa - Aqtóbe, Mańǵystaý jáne Pavlodar oblystarynda jáne Almaty qalasynda.
Qostanai oblysynda Chernobyl ardagerlerine (74 adam) ai saiyn 3 AEK (2021 jyly - 8751teńge) mólsherinde kómek kórsetiledi.
