جىل سايىن, 26 سەۋٸردە, چەرنوبىل اتوم ەلەكتر ستانتسيياسىنداعى (بۇدان ەرٸ – اەس) 1986 جىلعى اپات قۇرباندارىن ەسكە الۋدىڭ حالىقارالىق كٷنٸ اتاپ ٶتٸلەدٸ. 2021 جىلى قازاقستاندا چەرنوبىل ارداگەرلەرٸ جالپى سوماسى 540,7 ملن تەڭگەگە بٸرجولعى تٶلەم الادى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" قر ەڭبەك جەنە حالىقتى ەلەۋمەتتٸك قامتۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ باسپاسٶز قىزمەتٸنە سٸلتەمە جاساپ.
اپات سالدارىن جويۋعا 32 مىڭعا جۋىق قازاقستاندىق قاتىستى. بۇل ادامدار ارداگەر رەتٸندە تانىلدى جەنە ەرتٷرلٸ ەلەۋمەتتٸك قولداۋ شارالارىمەن قامتاماسىز ەتٸلەدٸ.
«ارداگەرلەر تۋرالى» زاڭىنا سەيكەس:
- 1986-1987 جىلدارى چەرنوبىل اەس-ٸندەگٸ اپاتتى جويۋعا قاتىسۋشىلار جەڭٸلدٸكتەر بويىنشا ۇلى وتان سوعىسىنىڭ (بۇدان ەرٸ – ۇوس) قاتىسۋشىلارىنا تەڭەستٸرٸلگەن ادامدارعا;
- چەرنوبىل اەس-ٸندەگٸ اپاتتىڭ سالدارىنان مٷگەدەك بولىپ قالعان ادامدار جەڭٸلدٸكتەر بويىنشا ۇوس مٷگەدەكتەرٸنە تەڭەستٸرٸلگەن ادامدارعا;
- 1988-1989 جىلدارى چەرنوبىل اەس-ٸندەگٸ اپاتتى جويۋعا قاتىسۋشىلار «ارداگەرلەر تۋرالى» زاڭىنىڭ كٷشٸ قولدانىلاتىن باسقا ادامدارعا جاتقىزىلدى.
قازاقستاندا ارداگەرلەردٸڭ ٶمٸرٸن جاقسارتۋعا باعىتتالعان شارالار جٷيەسٸ قاراستىرىلعان:
- ارناۋلى مەملەكەتتٸك جەردەماقى تٶلەۋ;
- تۇرعىن ٷي زاڭناماسىنا سەيكەس تۇرعىن ٷيمەن قامتاماسىز ەتۋ;
- جەڭٸلدٸكتٸ سالىق سالۋ;
- جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبٸنەن اقشالاي نەمەسە زاتتاي تٷردە ەلەۋمەتتٸك كٶمەك كٶرسەتۋ;
- جەكە تۇرعىن ٷي قۇرىلىسى ٷشٸن جەر ۋچاسكەلەرٸن بٸر رەت بٸرٸنشٸ كەزەكتە الۋ;
- امبۋلاتورييالىق-ەمحانالىق كٶمەك كٶرسەتەتٸن ۇيىمداردا قىزمەت الۋدا باسىمدىققا يە بولۋ جەنە كەزەكتەن تىس ەمدەۋگە جاتۋ;
- بٸلٸكتٸ مەديتسينالىق كٶمەك الۋ;
- زەينەتكەرلٸككە شىققان كەزدە, ارداگەرلەر جۇمىس ٸستەگەن كەزدە تٸركەلگەن ەمحانالاردى پايدالانۋ قۇقىعى;
- ارناۋلى ەلەۋمەتتٸك قىزمەتتەردٸڭ كەپٸلدٸك بەرٸلگەن كٶلەمٸن بٸرٸنشٸ كەزەكتە الۋ;
- بٸلٸم بەرۋ گرانتتارىن الۋعا, سونداي-اق جوعارى بٸلٸمٸ بار كادرلاردى دايارلاۋعا مەملەكەتتٸك بٸلٸم بەرۋ تاپسىرىسى بويىنشا بٸلٸم الۋشىلاردىڭ قۇرامىنا قابىلدانۋ قۇقىعى;
- تەحنيكالىق جەنە كەسٸپتٸك, ورتا بٸلٸمنەن كەيٸنگٸ جەنە جوعارى بٸلٸمنٸڭ بٸلٸم بەرۋ باعدارلامالارىن ٸسكە اسىراتىن بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارىنا قابىلداۋ كۆوتاسى;
- بارلىق بايلانىس قىزمەتتەرٸن كەزەكتەن تىس پايدالانۋ قۇقىعى, ونىڭ ٸشٸندە عالامتور مەن تەلەفوندى بٸرٸنشٸ كەزەكتە ورناتقىزۋ جەنە تاعى باسقالار.
ارناۋلى مەملەكەتتٸك جەردەماقى (بۇدان ەرٸ – امج) ارداگەرلەرگە ٶزگە ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەرگە قاراماستان تٶلەنەدٸ. جەڭٸلدٸكتەر بويىنشا ۇوس قاتىسۋشىلارىنا تەڭەستٸرٸلگەن ادامدار ٷشٸن امج مٶلشەرٸ 6,19 ايلىق ەسەپتٸك كٶرسەتكٸشتٸ (بۇدان ەرٸ – اەك) قۇرايدى (2021 جىلى – 18 056 تەڭگە), جەڭٸلدٸكتەر بويىنشا ۇوس مٷگەدەكتەرٸنە تەڭەستٸرٸلگەن ادامدار ٷشٸن – 7,55 اەك (2021 جىلى – 22 024 تەڭگە).
«ارداگەرلەر تۋرالى» زاڭىن قابىلداۋ بارىسىندا 1988-1989 جىلدارداعى چەرنوبىل اەس-ٸندەگٸ اپاتتى جويۋعا قاتىسۋشىلار ٷشٸن ەلەۋمەتتٸك قولداۋ شارالارى كٷشەيتٸلگەنٸن اتاپ ٶتكەن جٶن. ارداگەرلەردٸڭ وسى ساناتى ٷشٸن امج مٶلشەرٸ 2,13 اەك-تەن 4,8 اەك-كە دەيٸن (2021 جىلى- 14 002 تەڭگە) ارتتىرىلدى.
چەرنوبىل اەس-ٸندەگٸ اپاتتىڭ سالدارىنان مٷگەدەك بولىپ قالعان ادامدارعا امج-مەن قاتار, كٷنكٶرٸس دەڭگەيٸ مەن مٷگەدەكتٸك توبىنا, سەبەبٸنە قاراي مٷگەدەكتٸك بويىنشا مەملەكەتتٸك ەلەۋمەتتٸك جەردەماقى تٶلەنەدٸ. جەردەماقى مٶلشەرٸ جىل سايىن ينفلياتسييا دەڭگەيٸنە بايلانىستى ٶسەتٸن ەڭ تٶمەنگٸ كٷنكٶرٸس دەڭگەيٸ اياسىندا كٶتەرٸلٸپ وتىرادى.
ارداگەرلەرگە ستاتسيونارلىق مەديتسينالىق كٶمەك ۇوس مٷگەدەكتەرٸ مەن ارداگەرلەرٸنە ارنالعان 2 مامانداندىرىلعان رەسپۋبليكالىق گوسپيتال قابىرعاسىندا (الماتى جەنە نۇر-سۇلتان قالالارىندا) كٶرسەتٸلەدٸ.
جىل سايىن جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندار چەرنوبىل اپاتىنىڭ قۇرباندارىن ەسكە الۋ كٷنٸنە (26 سەۋٸر) نەمەسە باسقا كٷندەرگە (9 مامىر –ۇلى وتان سوعىسىنداعى جەڭٸس كٷنٸنە) وراي ەلەۋمەتتٸك كٶمەك كٶرسەتەدٸ.
2021 جىلى جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبٸنەن 6 055 چەرنوبىل ارداگەرٸنە 5 اەك-تەن (14 585 تەڭگە) 70 اەك-كە دەيٸن (204 190 تەڭگە) 540,7 ملن تەڭگە سوماسىندا ەلەۋمەتتٸك كٶمەك كٶرسەتۋ كٶزدەلگەن. ەلەۋمەتتٸك كٶمەكتٸڭ مٶلشەرٸ قازىنا مٷمكٸندٸگٸنە قاراي جەرگٸلٸكتٸ ٶكٸلەتتٸ ورگانداردىڭ (مەسليحاتتاردىڭ) شەشٸمٸ بويىنشا ەربٸر ٶڭٸردە جەكە بەلگٸلەنەدٸ.
مەسەلەن, كەلەسٸ ٶڭٸرلەردە, چەرنوبىل ارداگەرلەرٸ بٸرجولعى كٶمەك الادى:
– 2021 جىلدىڭ 26 سەۋٸرٸنە قاراي - اقمولا, الماتى, اتىراۋ, شىعىس قازاقستان, جامبىل, باتىس قازاقستان, قاراعاندى, قىزىلوردا, پاۆلودار (ٸشٸنارا), سولتٷستٸك قازاقستان, تٷركٸستان وبلىستارىندا جەنە شىمكەنت, نۇر-سۇلتان قالالارىندا;
– 2021 جىلعى 9 مامىرعا - اقتٶبە, ماڭعىستاۋ جەنە پاۆلودار وبلىستارىندا جەنە الماتى قالاسىندا.
قوستاناي وبلىسىندا چەرنوبىل ارداگەرلەرٸنە (74 ادام) اي سايىن 3 اەك (2021 جىلى - 8751تەڭگە) مٶلشەرٸندە كٶمەك كٶرسەتٸلەدٸ.
