Búginde Qazaqstannyń ár aimaǵynda oramal taqqan oqýshylardyń ata-analary jii narazylyq bildiretinin baiqap júrmiz.
Alaida, bilik bul tendentsiialarǵa shekteý qoiyp jatyr. Sebebi, mektep formasyn kiip júrýge qoiylǵan mindet bilim berýdiń zaiyrly sipatyn iske asyrý qajettiliginen týyndap otyr.
Mektep formasynyń óskeleń urpaqtyń júris-turysyna, densaýlyǵyna, jalpy damýyna tigizetin oń yqpaly zor bolǵandyqtan, mektep formasyn kiiýge ǵana emes, sol mektep formasynyń ózine de tiisti talaptar kózdelgen. Mundai talap jas urpaqtyń múddesi turǵysynan ábden zerdelenip, elep-ekshep baryp qoiylyp otyr.
«Biryńǵai mektep formasynyń talaptary Qazaqstan Respýblikasynyń 2007 jylǵy 27 shildedegi «Bilim týraly» № 319 zańynyń normalarynan týyndap otyr. Osy zańǵa sáikes Qazaqstan Respýblikasy Bilim jáne ǵylym ministriniń 2016 jylǵy 14 qańtardaǵy № 26 buiryǵymen Orta bilim berý uiymdary úshin mindetti mektep formasyna qoiylatyn talaptar bekitildi. Osylaisha mektep formasy elimizdiń orta bilim berý uiymdarynda kiiýge mindettelgen oqýshylardyń biryńǵai kiim úlgisi bolyp tabylady», - dedi ál-Farabi atyndaǵy Qazaq Ulttyq ýniversiteti filosofiia kafedrasynyń aǵa oqytýshysy, halyqaralyq quqyq magistri, filosofiia magistri Erbolat Qoshqarbaev.
Bul jerde eń aldymen formanyń «sapaly» bolýy basty nazarǵa alynyp otyr. Materialynyń sapaly bolýy, ondaǵy mata quramy: jaqsartylǵan jartylai jún jáne maqta bolýy, kiiske tózimdi, antibakterialdyq, antimikrobtyq jáne antistatikalyq qasietteri bar matalar qoldanylýy kerek ekendigi túgel eskerilgen. Bul oqýshynyń densaýlyǵyna da oń áser etedi ári mundai formalar klassikalyq stilde bolǵandyqtan oqýshynyń qimyl-qozǵalysyna óte yńǵaily. Sondyqtan da, mektep formasy tigiletin matalardyń sertifikaty bolyp, olar sanitarlyq erejeler men normalarǵa sai kelýi tiis. Assortimenti bai formalardyń túrin, pishinin, fasonyn tańdaý oqý orny basshylarynyń ǵana quzyrynda emes, oǵan qoǵamdyq keńester de, iaǵni mektep keńesi, qamqorshylyq keńes, ata-analar komiteti de qatysa alady. Osylaisha, ata-analardyń, basqa da zańdy ókilderdiń mektep formasy týraly máselelerdi talqylaýǵa qatysyp, kerek kezinde ony jetildirý boiynsha usynys engize alatyndyqtary da qarastyrylǵan.
Mektep formasynyń túsi qalypty jáne ashyq emes tústerden tańdalý kerek ekeni de belgilengen. Osy turǵyda elimizde negizinen qara-kók tústi formalar qabyl alynǵan.
«Bul tústiń astarynda bozaryp atqan tańǵy aspan jatyr. Qara-kók, jalpy kók tús bizdiń ǵana emes kóptegen halyqtardyń seniminde zeńgir kók pen máńgiliktiń, tazalyqtyń simvoly retinde túsiniledi. Turaqtylyq pen adaldyq ta osy túspen bailanystyrylady. Estetikalyq jaǵynan da unamdy, ádemi», - dedi maman.
Tipti psihologtardyń ózi qara kók tústi balanyń zeiinin jinaqtaýǵa oń áser etetinin aitty.
«Álbette, sotsiýmdaǵy bala bul formada ózin jaily sezinedi. Bilim jáne ǵylym ministrliginiń talabynda kózdelgendei mektep formasy bilim alýshylarynyń arasynda áleýmettik, múliktik jáne basqa da ózgeshelikterdiń belgilerin joiýǵa baǵyttalǵan. Jalpy alǵanda, mektep formasynyń áleýmettik-tárbielik máni zor. Forma oqýshylardy tártipke, rýhani-adamgershilik jetilýge baýlyp, iskerlikke yntalandyrady, balalardyń bir-birimen teń bolýyna, ózin basqalarmen birdei sezinýine, tiianaqtylyq pen uqyptylyqqa, jinaqylyq pen tazalyqqa, jaýapkershilikke, symbattylyqqa, qala berdi imandylyqqa baǵyttaidy», - dedi Erbolat Qoshqarbaev.
Al mamandar ata-analardyń dini sebeppen mektep formasyn dini atribýtikaǵa yńǵailap alýy eń aldymen oń men solyn tanyp úlgermegen balaǵa áleýmettik ári psihologiialyq soqqy bolyp tabylatynyn eskertedi.
«Mundai jaǵdaidaǵy oqýshy ózin alabóten oqshaý sezinedi, diskomfort kúi keshedi. Qoǵamda júrip qoǵamnan tysqary qalady. Bul jaǵdai balanyń ata-anasy tarapynan balaǵa keltirilgen yńǵaisyzdyq qana emes, bilim zańnamasyn oryndamady dep sanalady jáne balanyń ata-anasyn ákimshilik jaýaptylyqqa alyp keledi. Joǵaryda atalǵan ministrlik buiryǵymen bekitilgen talaptardyń 13-tarmaǵynda «Mektep formasyna túrli dini konfessiialarǵa qatysty kiim elementterin qosýǵa bolmaityny» belgilense, 21-tarmaǵynda «Ata-analar jáne ózge zańdy ókilder bilim alýshylardyń orta bilim berý uiymynda belgilengen mektep formasyn kiiýine jaýap beredi» dep naqtyly kórsetilgen. Ata-analardyń bul talaptardy buzýy Qazaqstan Respýblikasynyń 2014 jylǵy 5 shildedegi № 235-V «Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly» kodeksiniń 409-babynyń 2-tarmaǵynda kózdelgendei eskertý jasalady nemese bes ailyq eseptik kórsetkish mólsherinde aiyppul salynady. Sebebi, ata-ana áý basta balasyn mektepke ornalastyrarda joǵaryda atalǵan talaptyń 27-tarmaǵynda kózdelgendei bilim berý uiymyna qabyldaý týraly ótinish toltyrǵanda talaptardy saqtaityny týraly mindettenip qol qoidy emes pe. Sondyqtan, urpaqtarymyzdyń teń negizde jetilip, oqshaý qalmai, «aramyzda» tárbielenýi basty shart!», - dedi E.Qoshqarbaev.
Gúlmira Ǵosmanáli
