بٷگٸندە قازاقستاننىڭ ەر ايماعىندا ورامال تاققان وقۋشىلاردىڭ اتا-انالارى جيٸ نارازىلىق بٸلدٸرەتٸنٸن بايقاپ جٷرمٸز.
الايدا, بيلٸك بۇل تەندەنتسييالارعا شەكتەۋ قويىپ جاتىر. سەبەبٸ, مەكتەپ فورماسىن كيٸپ جٷرۋگە قويىلعان مٸندەت بٸلٸم بەرۋدٸڭ زايىرلى سيپاتىن ٸسكە اسىرۋ قاجەتتٸلٸگٸنەن تۋىنداپ وتىر.
مەكتەپ فورماسىنىڭ ٶسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ جٷرٸس-تۇرىسىنا, دەنساۋلىعىنا, جالپى دامۋىنا تيگٸزەتٸن وڭ ىقپالى زور بولعاندىقتان, مەكتەپ فورماسىن كييۋگە عانا ەمەس, سول مەكتەپ فورماسىنىڭ ٶزٸنە دە تيٸستٸ تالاپتار كٶزدەلگەن. مۇنداي تالاپ جاس ۇرپاقتىڭ مٷددەسٸ تۇرعىسىنان ەبدەن زەردەلەنٸپ, ەلەپ-ەكشەپ بارىپ قويىلىپ وتىر.
«بٸرىڭعاي مەكتەپ فورماسىنىڭ تالاپتارى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2007 جىلعى 27 شٸلدەدەگٸ «بٸلٸم تۋرالى» № 319 زاڭىنىڭ نورمالارىنان تۋىنداپ وتىر. وسى زاڭعا سەيكەس قازاقستان رەسپۋبليكاسى بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترٸنٸڭ 2016 جىلعى 14 قاڭتارداعى № 26 بۇيرىعىمەن ورتا بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارى ٷشٸن مٸندەتتٸ مەكتەپ فورماسىنا قويىلاتىن تالاپتار بەكٸتٸلدٸ. وسىلايشا مەكتەپ فورماسى ەلٸمٸزدٸڭ ورتا بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارىندا كييۋگە مٸندەتتەلگەن وقۋشىلاردىڭ بٸرىڭعاي كيٸم ٷلگٸسٸ بولىپ تابىلادى», - دەدٸ ەل-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتٸ فيلوسوفييا كافەدراسىنىڭ اعا وقىتۋشىسى, حالىقارالىق قۇقىق ماگيسترٸ, فيلوسوفييا ماگيسترٸ ەربولات قوشقارباەۆ.
بۇل جەردە ەڭ الدىمەن فورمانىڭ «ساپالى» بولۋى باستى نازارعا الىنىپ وتىر. ماتەريالىنىڭ ساپالى بولۋى, ونداعى ماتا قۇرامى: جاقسارتىلعان جارتىلاي جٷن جەنە ماقتا بولۋى, كيٸسكە تٶزٸمدٸ, انتيباكتەريالدىق, انتيميكروبتىق جەنە انتيستاتيكالىق قاسيەتتەرٸ بار ماتالار قولدانىلۋى كەرەك ەكەندٸگٸ تٷگەل ەسكەرٸلگەن. بۇل وقۋشىنىڭ دەنساۋلىعىنا دا وڭ ەسەر ەتەدٸ ەرٸ مۇنداي فورمالار كلاسسيكالىق ستيلدە بولعاندىقتان وقۋشىنىڭ قيمىل-قوزعالىسىنا ٶتە ىڭعايلى. سوندىقتان دا, مەكتەپ فورماسى تٸگٸلەتٸن ماتالاردىڭ سەرتيفيكاتى بولىپ, ولار سانيتارلىق ەرەجەلەر مەن نورمالارعا ساي كەلۋٸ تيٸس. اسسورتيمەنتٸ باي فورمالاردىڭ تٷرٸن, پٸشٸنٸن, فاسونىن تاڭداۋ وقۋ ورنى باسشىلارىنىڭ عانا قۇزىرىندا ەمەس, وعان قوعامدىق كەڭەستەر دە, ياعني مەكتەپ كەڭەسٸ, قامقورشىلىق كەڭەس, اتا-انالار كوميتەتٸ دە قاتىسا الادى. وسىلايشا, اتا-انالاردىڭ, باسقا دا زاڭدى ٶكٸلدەردٸڭ مەكتەپ فورماسى تۋرالى مەسەلەلەردٸ تالقىلاۋعا قاتىسىپ, كەرەك كەزٸندە ونى جەتٸلدٸرۋ بويىنشا ۇسىنىس ەنگٸزە الاتىندىقتارى دا قاراستىرىلعان.
مەكتەپ فورماسىنىڭ تٷسٸ قالىپتى جەنە اشىق ەمەس تٷستەردەن تاڭدالۋ كەرەك ەكەنٸ دە بەلگٸلەنگەن. وسى تۇرعىدا ەلٸمٸزدە نەگٸزٸنەن قارا-كٶك تٷستٸ فورمالار قابىل الىنعان.
«بۇل تٷستٸڭ استارىندا بوزارىپ اتقان تاڭعى اسپان جاتىر. قارا-كٶك, جالپى كٶك تٷس بٸزدٸڭ عانا ەمەس كٶپتەگەن حالىقتاردىڭ سەنٸمٸندە زەڭگٸر كٶك پەن مەڭگٸلٸكتٸڭ, تازالىقتىڭ سيمۆولى رەتٸندە تٷسٸنٸلەدٸ. تۇراقتىلىق پەن ادالدىق تا وسى تٷسپەن بايلانىستىرىلادى. ەستەتيكالىق جاعىنان دا ۇنامدى, ەدەمٸ», - دەدٸ مامان.
تٸپتٸ پسيحولوگتاردىڭ ٶزٸ قارا كٶك تٷستٸ بالانىڭ زەيٸنٸن جيناقتاۋعا وڭ ەسەر ەتەتٸنٸن ايتتى.
«ەلبەتتە, سوتسيۋمداعى بالا بۇل فورمادا ٶزٸن جايلى سەزٸنەدٸ. بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸنٸڭ تالابىندا كٶزدەلگەندەي مەكتەپ فورماسى بٸلٸم الۋشىلارىنىڭ اراسىندا ەلەۋمەتتٸك, مٷلٸكتٸك جەنە باسقا دا ٶزگەشەلٸكتەردٸڭ بەلگٸلەرٸن جويۋعا باعىتتالعان. جالپى العاندا, مەكتەپ فورماسىنىڭ ەلەۋمەتتٸك-تەربيەلٸك مەنٸ زور. فورما وقۋشىلاردى تەرتٸپكە, رۋحاني-ادامگەرشٸلٸك جەتٸلۋگە باۋلىپ, ٸسكەرلٸككە ىنتالاندىرادى, بالالاردىڭ بٸر-بٸرٸمەن تەڭ بولۋىنا, ٶزٸن باسقالارمەن بٸردەي سەزٸنۋٸنە, تيياناقتىلىق پەن ۇقىپتىلىققا, جيناقىلىق پەن تازالىققا, جاۋاپكەرشٸلٸككە, سىمباتتىلىققا, قالا بەردٸ يماندىلىققا باعىتتايدى», - دەدٸ ەربولات قوشقارباەۆ.
ال ماماندار اتا-انالاردىڭ دٸني سەبەپپەن مەكتەپ فورماسىن دٸني اتريبۋتيكاعا ىڭعايلاپ الۋى ەڭ الدىمەن وڭ مەن سولىن تانىپ ٷلگەرمەگەن بالاعا ەلەۋمەتتٸك ەرٸ پسيحولوگييالىق سوققى بولىپ تابىلاتىنىن ەسكەرتەدٸ.
«مۇنداي جاعدايداعى وقۋشى ٶزٸن الابٶتەن وقشاۋ سەزٸنەدٸ, ديسكومفورت كٷي كەشەدٸ. قوعامدا جٷرٸپ قوعامنان تىسقارى قالادى. بۇل جاعداي بالانىڭ اتا-اناسى تاراپىنان بالاعا كەلتٸرٸلگەن ىڭعايسىزدىق قانا ەمەس, بٸلٸم زاڭناماسىن ورىندامادى دەپ سانالادى جەنە بالانىڭ اتا-اناسىن ەكٸمشٸلٸك جاۋاپتىلىققا الىپ كەلەدٸ. جوعارىدا اتالعان مينيسترلٸك بۇيرىعىمەن بەكٸتٸلگەن تالاپتاردىڭ 13-تارماعىندا «مەكتەپ فورماسىنا تٷرلٸ دٸني كونفەسسييالارعا قاتىستى كيٸم ەلەمەنتتەرٸن قوسۋعا بولمايتىنى» بەلگٸلەنسە, 21-تارماعىندا «اتا-انالار جەنە ٶزگە زاڭدى ٶكٸلدەر بٸلٸم الۋشىلاردىڭ ورتا بٸلٸم بەرۋ ۇيىمىندا بەلگٸلەنگەن مەكتەپ فورماسىن كييۋٸنە جاۋاپ بەرەدٸ» دەپ ناقتىلى كٶرسەتٸلگەن. اتا-انالاردىڭ بۇل تالاپتاردى بۇزۋى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2014 جىلعى 5 شٸلدەدەگٸ № 235-V «ەكٸمشٸلٸك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى» كودەكسٸنٸڭ 409-بابىنىڭ 2-تارماعىندا كٶزدەلگەندەي ەسكەرتۋ جاسالادى نەمەسە بەس ايلىق ەسەپتٸك كٶرسەتكٸش مٶلشەرiندە ايىپپۇل سالىنادى. سەبەبٸ, اتا-انا ەۋ باستا بالاسىن مەكتەپكە ورنالاستىراردا جوعارىدا اتالعان تالاپتىڭ 27-تارماعىندا كٶزدەلگەندەي بٸلٸم بەرۋ ۇيىمىنا قابىلداۋ تۋرالى ٶتٸنٸش تولتىرعاندا تالاپتاردى ساقتايتىنى تۋرالى مٸندەتتەنٸپ قول قويدى ەمەس پە. سوندىقتان, ۇرپاقتارىمىزدىڭ تەڭ نەگٸزدە جەتٸلٸپ, وقشاۋ قالماي, «ارامىزدا» تەربيەلەنۋٸ باستى شارت!», - دەدٸ ە.قوشقارباەۆ.
گٷلميرا عوسمانەلي
