Foto: jeke arhiv
Qyrkúiek aiynda Qazaqstan bilim berýde JI paidalaný jónindegi ulttyq standarttardy bekitti. Mektepter men kolledjderde biryńǵai erejeler bar: sabaqtarda ne qoldanýǵa bolady, oqýshylardyń derekterin qalai qorǵaýǵa bolady, balalarǵa tehnologiiany jaýapkershilikpen qoldanýdy qalai túsindirýge bolady.
JI elementteri qazirdiń ózinde "tsifrlyq saýattylyq" pen "informatikaǵa" engizilgen, oqýshylar úshin onlain kýrstar quryldy, al muǵalimder biliktilikti arttyrýdan ótedi, onda olar etikany, qaýipsizdikti jáne sabaqta quraldarmen jumys isteýdi taldaidy.
Joǵary bilim sol baǵytta damyp keledi. Ýniversitettiń 93-i JI mindetti pán retinde engizýde , onyń bóligi jańa trekter men zertteý baǵdarlamalaryn iske qosady.Tásil birizdi bolyp qala beredi: mektepte — bazalyq túsinik, JOO-da — tereńdetý, al praktikalyq daǵdylar jobalar men qysqa kýrstar arqyly qalyptasady.
Suraq endi "AI engizý kerek pe" emes. Bul oqý protsesiniń bir bóligi bolady jáne ony sabyrly jáne qajetsiz júktemesiz jasaý mańyzdy. Mektepter balalarǵa qandai taqyryptar berý kerektigin, muǵalimderdi qalai daiyndaý kerektigin, qujattarda qandai erejelerdi bekitý kerektigin jáne eger oqýshy JI kómegin paidalansa, jumysty qalai adal baǵalaý kerektigin anyqtaýy kerek.
Onyń is júzinde qalai jumys isteitinin túsiný úshin biz IT Step Academy — akademiiasynyń Astana filialynyń direktory Amal Gadjievke túsinikteme úshin júgindik, ol uzaq ýaqyt boiy tsifrlyq daǵdylarmen jumys istep keledi jáne baǵdarlamalarǵa JI elementterin engizip júr.
Qazaqstanǵa jasandy intellektti (JI) mektep baǵdarlamasyna nelikten qazirden bastap engizý mańyzdy
Standarttar bekitilgennen keiin mektepterde naqty baǵdar paida boldy. Endi ne ruqsat etilmeitinin boljaýdyń qajeti joq. Bul Qazaqstandy tsifrlyq daǵdylar oqý nemese matematika siiaqty negizgi daǵdy bolyp sanalatyn memleketter qataryna qoiady. Talaptar barlyq qatysýshyǵa túsinikti bolǵan kezde, mektep qatelikterden ońai aýlaq bolyp, ýaqyt pen kúshti qajetsiz áreketterge jumsamaidy.
"Balalar úide, úiirmelerde jáne tipti oiyndarda jasandy intellektti belsendi qoldanady. Bul eresekterge unai ma, joq pa degen suraq emes. Mańyzdysy — balalardy jaýaptardy tekserý, modelge soqyr senbeý, quraldyń shekarasyn túsiný, iaǵni durys qoldanýǵa úiretý. Mektep bul qaǵidalardy neǵurlym erte túsindirse, soǵurlym balalar men ata-analarda qiyndyq az bolady» -dep tap ótti, A. Gadjiev.
JI-di mektep pánderine kiriktirý arqyly oqýshylar quraldarmen jumys jasaýdyń bastapqy daǵdylaryn alady, al muǵalimder resmi túrde, dáleldi aqparat kózderi arqyly oqyp-úirený múmkindigine ie bolady. Kýrstarda pedagogtarǵa tek tehnikalyq ádister ǵana emes, etikalyq normalar da túsindiriledi. Onsyz JI ońai qate túsinik pen aqparattyq shatasýdyń kózine ainalýy múmkin.
Praktikalyq sebep te bar — eńbek naryǵy. Ýniversitetter stýdentten JI-men jumys istei alatyn bazalyq daǵdylardy talap etip jatyr. Eger oqýshy bul daǵdylardy mektepte meńgermese, ýniversitettiń alǵashqy aiynda beiimdelý oǵan qiynyraq bolady. Bolashaq mamandyǵy baǵdarlamalaýmen bailanysty bolmasa da, JI meditsina, biznes, dizain, analitika jáne basqa da salalarda qajet bolady.
Oqýshylarǵa arnalǵan negizgi daǵdylar
Jasandy intellekt týraly sóz qozǵalǵanda, kópshilik kúrdeli algoritmderdi elestetedi. Alaida mektep deńgeii — múldem basqa. Eń bastysy — qaýipsiz jáne sanaly qoldaný. Halyqaralyq usynymdarda úsh qarapaiym ereje únemi qaitalanady: faktilerdi tekserý, jeke derekterdi engizbeý, JI qatelesý múmkin ekenin túsiný. Dál osy qaǵidalar táýekelderdi edáýir azaitady.
Ekinshi mańyzdy daǵdy — suranymdy durys qurý. Eger JI-men kádimgi izdeý júiesi siiaqty sóilesse, jaýaptar dál emes bolýy múmkin. Al oqýshy naqty tapsyrma qoiýdy, kontekst pen sharttardy kórsete bilýdi úirense, nátije áldeqaida sapaly bolady. Bul oilaýdy damytady jáne quraldyń qalai jumys isteitinin túsinýge kómektesedi.
Sondai-aq adaldyq qaǵidasynyń mańyzy zor. Eger mektep JI-di qai jerde qoldanýǵa bolatynyn jáne bolmaitynyn birden anyqtap berse, balalar tynysh ári senimdi jumys isteidi, sebebi ne ruqsat, ne tyiym ekenin biledi. Mysaly, ideia alý, baǵyt-baǵdar nemese qara sózdik nusqa úshin paidalanýǵa bolady, biraq oqýshynyń jeke jumysyn tolyq almastyrýǵa bolmaidy. Bul tártipti nyǵaitady jáne tehnologiia kómegin kórsetýdi mádenietke ainaldyrady.
«JI oqýshyǵa joldy qysqartý úshin emes, taqyrypty tereńirek túsinýge jáne óz sheshimin dáleldep túsindirýge kómektesýi kerek» - deidi A. Gadjiev.
IT Step Academy-diń praktikalyq tásili jáne nátijeleri
IT Step Academy alǵashqy bolyp oqytý protsesine jasandy intellekt elementterin engize bastady. Negizgi basymdyq árdaiym praktikaǵa beriledi: balalar shaǵyn jobalar jasaidy, grafikamen jumys isteidi, mini-bottar qurastyrady, vizýalizatsiialar oryndaidy. Bul jerde JI jumysty almasytrý tásili emes, qalypty quraldardyń biri retinde qoldanylady.
Pedagogtardyń aitýynsha, balalardyń bólshekterge nazar aýdarýy kúsheidi jáne naqtylaý suraqtary jiiledi. Buryn kópshiligi daiyn jaýap alýǵa tyryssa, qazir modeldiń nege dál osyndai sheshim usynǵanyn túsinýge talpynady. Bul — halyqaralyq standarttarda usynylatyn sanaly tásil.
Taǵy bir oń nátije — kúrdeli pánderden qorqý deńgeiiniń tómendeýi. Oqýshy materialdy jeńil tilmen túsindirýdi surai alǵanda nemese birneshe taldaý nusqasyn salystyra alǵanda, ózine degen senimdiligi artady. Al myqty oqýshylar kerisinshe, synyp qarqynyna táýeldi bolmai taqyrypty tereńdetip oqýǵa múmkindik alady.
A. Gadjievtiń aitýynsha, tujyrymdardy ártúrli qalypta qurastyrý jáne jaýaptardy taldaý — oqýshylardyń derbestigin damytady jáne qalypty, daǵdyly oilaýdan arylýǵa kómektesedi.
Mektepter qazirdiń ózinde ne istei alady
JI-men jumysty bastaý úshin úlken biýdjet qajet emes. Árbir mektepke qoljetimdi úsh qarapaiym qadam bar. Birinshisi — anyq ári túsinikti erejelerdi bekitý: JI qai jerde qoldanýǵa ruqsat, onyń kómegin qalai kórsetý kerek, sabaqta jáne úi tapsyrmasynda neni qoldanýǵa bolady. Bul birden túsinispeýshilik pen alańdaýshylyqty azaitady.
Ekinshisi — muǵalimderdi bazalyq oqytý. Qazir qysqa kýrstar kóp, onda pedagogtarǵa JI-di sabaqqa daiyndalýda qalai paidalaný kerektigi jáne qandai qatelikterden saq bolý qajettigi túsindiriledi. Bul úshin tereń tehnikalyq bilim talap etilmeidi.
Úshinshisi — shaǵyn modýlden nemese mini-jobadan bastaý. Toqsan saiyn bir sabaq ótkizýdiń ózi balalarǵa tájiribe beredi, al muǵalimderge tehnologiianyń synyp jaǵdaiyndaǵy jumysyn túsinýge múmkindik jasaidy.
Sarapshynyń aitýynsha, bastysy — barlyǵyn birden engizýge tyryspaý. Biraz qarapaiym qadamdardyń ózi mektepke senimdilik beredi.
JI Qazaqstannyń bilim berý júiesine ne beredi
JI-di engizý — bolashaq shyndyǵyna daiyndyq. Qazaqstan tehnologiialardy damytýǵa aitarlyqtai resýrstar bólip otyr: baǵdarlamalar, muǵalimderdi oqytý, ýniversitettik bastamalar. Bul kúsh-jiger balalar JI-men 18 jasynda emes, áldeqaida erterek tanysqanda ǵana tiimdi bolady.
Aldaǵy jyldary JI internet nemese tsifrlyq platformalar siiaqty bilim berýdiń tabiǵi bóligine ainalady. Derekter, modelder jáne vizýalizatsiialarmen jumys isteý mańyzdy bolatyn mamandyqtar sany arta túsedi. Munyń negizi dál mektepte qalanady, óitkeni bala quraldardyń qalai jumys isteitinin alǵash sol jerde túsinedi.
«Qazaqstan JI-di bilim berý júiesiniń bóligine ainaldyrǵan eldermen bir jolmen kele jatyr. Bul bizdiń balalarǵa naqty artyqshylyq beredi — olar eresek ómirge shynymen qajet bolatyn daǵdylarmen qadam basady» - dep túsindirdi A. Gadjiev.
