Qazirgi tańda qashyqtyqtan bilim alý júiesi elimizde qarqyndy túrde damyp keledi. Ásirese shet tilin úiretýge arnalǵan saittardyń sany óte kóp. Al teoriialyq pánderge arnalǵan mundai saittardy internet betterinen kóp kezdestire bermeisiz. Dál osyndai pánderdi qazaq tilinde úiretetinderin she?..
Ál-Farabi atyndaǵy Qazaq Ulttyq Ýniversitetiniń bir top ǵalym oqytýshylar múshesi birlese otyryp 5-11 synyp oqýshylaryna arnalǵan internet jelisi arqyly qazaq tilinde fizika-matematika pánderi boiynsha qashyqtyqtan bilim berý jobasyn jasap otyr. Joba jetekshisi Medetov Bekbolat myrzanyń aitýyna qaraǵanda, bul túrdegi júie elimizde eń alǵashqysy.
- Myna bastap jatqan jobalaryńyzben az-kem tanysyp kórip, shynymdy aitar bolsam tańdanyp otyrǵanym ras. Mundai ideia qaidan keldi, kimnen shyqty bul oi?
- Jalpy, bul ideia bir kúnde nemese bir adamnyń oiyna ǵana kelgen nárse emes. Biz ýniversitette dáris okyp, stýdenttermen jumys jasaityn bolǵandyqtan, olardyń mektepten joǵarǵy oqý ornyna qandai bilim deńgeiimen kelip jatqanyn óte jaqsy baiqap júrmiz. Shyndyǵyn aitar bolsaq, mektep bitirip kelgen túlekterdiń basym kópshiliginde ýniversitette oqytylatyn pánderdi tolyǵymen igerip ketýge jeterliktei bilim dárejesi bolmai jatady. Men óz basym, onyń sebepterin tolyq bilmeimin. Biraq mundai problema bar ekenin kez-kelgen joǵarǵy oqý ornynyń oqytýshylary jaqsy biledi dep oilaimyn. Mysaly: men ózim «radiotehnika, elektronika jáne telekommýnikatsiialar» mamandyǵy boiynsha dáris oqimyn. Biz elektronika jáne bailanys salasy boiynsha injener-mamandar daiyndaimyz. Mundai mamandyqty igerý úshin, stýdent mektep deńgeiindegi fizika men matematikany ýniversitetke kelgenge deiin óte jaqsy bilip kelýi tiis. Eger olardyń mektepten alǵan fýndamenti nashar bolsa, onyń jaqsy maman bolyp shyǵýy óte qiyn. Osy problemalardy kóre tura jáne olardy talqylai júrip, ál-Farabi atyndaǵy Qazaq Ulttyq Ýniversitetiniń bir top oqytýshylary qazirgi zamanǵa sai tehnologiialardy qoldana otyryp, fizika-matematika pánderi boiynsha qosymsha dárister berýge bolatyndai internet-platformany qurýdy uiǵarǵan edik. Sonyń nátijesinde 5-11 synyp oqýshylaryna internet jelisi arqyly qazaq tilinde fizika-matematika pánderi boiynsha qashyqtyqtan bilim berý jobasyn ázirleýdi bastap kettik. Jobamyzdyń aty: «Besal» internet-mektebi. Negizgi uranymyz: beske oqý bizben ońai.
- Óte oryndy qoiylǵan suraqtar, ásirese aqshaǵa qatysty qoiǵan suraǵyńyz(kúlip). Endi, sizdiń osy qoiǵan suraqtaryńyzǵa men eki bólimnen turatyndai etip, jaýap bereiin. Aldymen internet betterinde kezdesetin basqa jobalardan qandai aiyrmashylyǵymyz bar ekendigine toqtalaiyn. Bizdiń negizgi aiyrmashylyǵymyz, ol saitta beriletin sabaqtardyń reti men kólemi orta mektepterge arnalǵan tiptik oqý baǵdarlamasyna sai bolýynda. Bylaisha aitqanda, eger tiptik oqý baǵdarlamasy boiynsha 7-shi synyp Fizikasy aptasyna eki saǵat ótkizilýi tiis bolsa, bizdiń saitta da sol aptanyń eki saǵatyna mólsherlengen sabaqtar ǵana turady. Sondyqtan bizdiń portalda sabaqtardyń shyǵý reti tiptik kúntizbelik jospar boiynsha jasalynǵan. Bunyń qandai mańyzdylyǵy bar? - degen suraq mindetti túrde týyndaidy. Bulai jasaǵan sebebimiz, oqýshyǵa kerekti aqparatty tez arada taýyp alýyna barynsha múmkindik jasaý. Ekinshi bir ereksheligimiz – mektepte beriletin sabaqtardy joǵarǵy oqý ornynyń ustazdarynyń ótkizýinde. Jalpy, qandaida bir máseleni oqýshyǵa túsindirgen kezde, mektep ustazdary men ýniversitet oqytýshylarynyń arasynda metodikalyq úlken aiyrmashylyq bar. Bul jerde men bir metodikanyń ekinshisine qaraǵanda artyqshylyǵy nemese kemshiligi bar degen maǵynada aityp otyrǵan joqpyn. Kerisinshe, eki túrli ádis-tásildiń bolǵany óte jaqsy. Sondyqtan, oqýshy bizdiń saitqa kelip, dál mektepte óziniń ustazy aityp ótken taqyryp boiynsha alternativti «kózqaraspen» tanysa alady. Bul degen jaqsy emes pa? Jáne bir aita ketetin nárse, oqýshylar mektepten bastap, ýniversitet oqytýshylarynyń dáris berý manerasyna beiimdele berý múmkinshiligine ie bolady. Taǵy da bir óte mańyzdy dep sanalatyn ereksheligimiz – aqparatty ońai qabyldatý psihologiiasyna negizdelgen arnaiy ádistemelik tásilimizdiń bar bolýy. Bul ádisteme jaiynda uzaq áńgime aita berýge bolady, biraq men onyń qysqasha bir túiinin ǵana aitaiyn. Ol – kóz ben qulaq sekildi aqparatty qabyldaý músheleriniń sinhrondy túrde jumys isteýin qamtamasyz etý. Endi, bastapqyda qoiylǵan suraqtyń ekinshi bólimine jaýap bere keteiin. Negizi, bizdiń bul jasap jatqan jobamyz - áleýmettik joba. Basqasha aitqanda, bizdiń maqsat - oqýshylarǵa qajetti bilimdi tegin jáne keń aýqymdy túrde taratý. Alaida, saittyń jumys isteýin qamtamasyz etý úshin, animatorlar sekildi tehnikalyq mamandardy jaldaý úshin jáne basqalai shyǵyndardyń ornyn toltyrý úshin birshama qarjy kerek eken. Bizdiń jobaǵa syrttan eshkimnen eshqandai qarjylyq kómek berilip jatqan joq. Sondyqtan, joba ózin – ózi qarjylandyra alatyndai bolýy tiis. Osy maqsatta biz keibir qosymsha sabaqtardy, naqtyraq aitsam, esepterdiń shyǵarylý joldaryn taldaý sabaqtaryn aqyly túrde berý kerek degen sheshimge keldik. Biraq oqýshylarǵa jańa taqyrypty túsindirý sekildi negizgi sabaqtarymyz árqashanda tegin kúiinde qala beretin bolady. Ol sabaqtardy eshqandai tirkelýsiz, kez-kelgen adam, kez-kelgen ýaqytta tolyqtai tegin kóre beretin bolady. Al aqyly túrde beriletin qosymsha sabaqtardyń quny jobanyń óz-ózin qarjylandyra alýyna jeterliktei mólsherge shaqtap qoiylatyn bolady. Bizdiń esebimiz boiynsha, 1 – taqyryptyń qosymsha sabaǵy bar bolǵany 80-90 teńge mańaiynda bolǵany jetkilikti.
- Osy jobany bastaýdan kózdegen maqsattaryńyz qandai?
- Negizgi maqsat – oqýshylardyń bolashaqta joǵarǵy oqý oryndarynda sátti oqyp, jetkilikti dárejede bilim alyp, eń sońynda myqty maman bolyp shyǵýyna qolymyzdan kelgenshe bir septigimizdi tigizý.
- Saitta eń úzdik ǵalymdar ázirlegen biregei ádisteme boiynsha bilim alasyzdar dep aitypsyzdar, sonda ol qai ǵalymdar? Ózimizdiń qazaqtan shyqqan ǵalymdardyń ádistemesi de engizilgen be?
- Iá, jobanyń barlyq músheleri - ózimizdiń Qazaqstannyń azamattary. Jobada jalpy 13 oqytýshy qatysýda. Onyń bireýi Almaty qalasyndaǵa nómiri 92 aranaiy fizika-matematikalyq mektep – litseiiniń ustazy. Ol kisi 5-6 synyp oqýshylary úshin matematika páni boiynsha sabaqtar júrgizedi. Bul kisini jobaǵa shaqyrǵan sebebimiz, 5-6 synyp oqýshylaryna áli de bolsa ýniversitet oqytýshylarynyń sabaq berý daǵdysymen tanysýǵa erte dep oilaimyz. Jáne taǵy bir oqytýshymyz Germaniianyń Potsdam ýniversitetiniń ǵylymi qyzmetkeri, PhD ǵylym doktory. Ol kisi 10-11 synyptarǵa arnap fizika páninen dárister oqidy. Al jobanyń qalǵan músheleri túgeldei derlik ál-Farabi atyndaǵy Qazaq Ulttyq Ýniversitetiniń oqytýshylary. Onyń ishinde eki fizika-matematika ǵylymdarynyń kandidaty jáne taǵy da bir PhD ǵylym doktory bar.
Anyqtamalyq. Besal.kz mektebin tańdaýdyń bes sebebi:
- sabaqty ózińizge yńǵaily ýaqytta oqyńyz.
-jolǵa jumsaityn qarjyny únemdeńiz.
-bilimdegi olqylyqtaryńyzdy tolyqtyryńyz.
-eń úzdik ǵalymdar ázirlegen biregei ájdisteme boiynsha bilim alyńyz.
- mekteptegi úlgerimińizdi jaqsartyńyz.
