قازٸرگٸ تاڭدا قاشىقتىقتان بٸلٸم الۋ جٷيەسٸ ەلٸمٸزدە قارقىندى تٷردە دامىپ كەلەدٸ. ەسٸرەسە شەت تٸلٸن ٷيرەتۋگە ارنالعان سايتتاردىڭ سانى ٶتە كٶپ. ال تەورييالىق پەندەرگە ارنالعان مۇنداي سايتتاردى ينتەرنەت بەتتەرٸنەن كٶپ كەزدەستٸرە بەرمەيسٸز. دەل وسىنداي پەندەردٸ قازاق تٸلٸندە ٷيرەتەتٸندەرٸن شە?..
ەل-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ بٸر توپ عالىم وقىتۋشىلار مٷشەسٸ بٸرلەسە وتىرىپ 5-11 سىنىپ وقۋشىلارىنا ارنالعان ينتەرنەت جەلٸسٸ ارقىلى قازاق تٸلٸندە فيزيكا-ماتەماتيكا پەندەرٸ بويىنشا قاشىقتىقتان بٸلٸم بەرۋ جوباسىن جاساپ وتىر. جوبا جەتەكشٸسٸ مەدەتوۆ بەكبولات مىرزانىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, بۇل تٷردەگٸ جٷيە ەلٸمٸزدە ەڭ العاشقىسى.
- مىنا باستاپ جاتقان جوبالارىڭىزبەن از-كەم تانىسىپ كٶرٸپ, شىنىمدى ايتار بولسام تاڭدانىپ وتىرعانىم راس. مۇنداي يدەيا قايدان كەلدٸ, كٸمنەن شىقتى بۇل وي?
- جالپى, بۇل يدەيا بٸر كٷندە نەمەسە بٸر ادامنىڭ ويىنا عانا كەلگەن نەرسە ەمەس. بٸز ۋنيۆەرسيتەتتە دەرٸس وكىپ, ستۋدەنتتەرمەن جۇمىس جاسايتىن بولعاندىقتان, ولاردىڭ مەكتەپتەن جوعارعى وقۋ ورنىنا قانداي بٸلٸم دەڭگەيٸمەن كەلٸپ جاتقانىن ٶتە جاقسى بايقاپ جٷرمٸز. شىندىعىن ايتار بولساق, مەكتەپ بٸتٸرٸپ كەلگەن تٷلەكتەردٸڭ باسىم كٶپشٸلٸگٸندە ۋنيۆەرسيتەتتە وقىتىلاتىن پەندەردٸ تولىعىمەن يگەرٸپ كەتۋگە جەتەرلٸكتەي بٸلٸم دەرەجەسٸ بولماي جاتادى. مەن ٶز باسىم, ونىڭ سەبەپتەرٸن تولىق بٸلمەيمٸن. بٸراق مۇنداي پروبلەما بار ەكەنٸن كەز-كەلگەن جوعارعى وقۋ ورنىنىڭ وقىتۋشىلارى جاقسى بٸلەدٸ دەپ ويلايمىن. مىسالى: مەن ٶزٸم «راديوتەحنيكا, ەلەكترونيكا جەنە تەلەكوممۋنيكاتسييالار» ماماندىعى بويىنشا دەرٸس وقيمىن. بٸز ەلەكترونيكا جەنە بايلانىس سالاسى بويىنشا ينجەنەر-ماماندار دايىندايمىز. مۇنداي ماماندىقتى يگەرۋ ٷشٸن, ستۋدەنت مەكتەپ دەڭگەيٸندەگٸ فيزيكا مەن ماتەماتيكانى ۋنيۆەرسيتەتكە كەلگەنگە دەيٸن ٶتە جاقسى بٸلٸپ كەلۋٸ تيٸس. ەگەر ولاردىڭ مەكتەپتەن العان فۋندامەنتٸ ناشار بولسا, ونىڭ جاقسى مامان بولىپ شىعۋى ٶتە قيىن. وسى پروبلەمالاردى كٶرە تۇرا جەنە ولاردى تالقىلاي جٷرٸپ, ەل-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ بٸر توپ وقىتۋشىلارى قازٸرگٸ زامانعا ساي تەحنولوگييالاردى قولدانا وتىرىپ, فيزيكا-ماتەماتيكا پەندەرٸ بويىنشا قوسىمشا دەرٸستەر بەرۋگە بولاتىنداي ينتەرنەت-پلاتفورمانى قۇرۋدى ۇيعارعان ەدٸك. سونىڭ نەتيجەسٸندە 5-11 سىنىپ وقۋشىلارىنا ينتەرنەت جەلٸسٸ ارقىلى قازاق تٸلٸندە فيزيكا-ماتەماتيكا پەندەرٸ بويىنشا قاشىقتىقتان بٸلٸم بەرۋ جوباسىن ەزٸرلەۋدٸ باستاپ كەتتٸك. جوبامىزدىڭ اتى: «بەسال» ينتەرنەت-مەكتەبٸ. نەگٸزگٸ ۇرانىمىز: بەسكە وقۋ بٸزبەن وڭاي.
- ٶتە ورىندى قويىلعان سۇراقتار, ەسٸرەسە اقشاعا قاتىستى قويعان سۇراعىڭىز(كٷلٸپ). ەندٸ, سٸزدٸڭ وسى قويعان سۇراقتارىڭىزعا مەن ەكٸ بٶلٸمنەن تۇراتىنداي ەتٸپ, جاۋاپ بەرەيٸن. الدىمەن ينتەرنەت بەتتەرٸندە كەزدەسەتٸن باسقا جوبالاردان قانداي ايىرماشىلىعىمىز بار ەكەندٸگٸنە توقتالايىن. بٸزدٸڭ نەگٸزگٸ ايىرماشىلىعىمىز, ول سايتتا بەرٸلەتٸن ساباقتاردىڭ رەتٸ مەن كٶلەمٸ ورتا مەكتەپتەرگە ارنالعان تيپتٸك وقۋ باعدارلاماسىنا ساي بولۋىندا. بىلايشا ايتقاندا, ەگەر تيپتٸك وقۋ باعدارلاماسى بويىنشا 7-شٸ سىنىپ فيزيكاسى اپتاسىنا ەكٸ ساعات ٶتكٸزٸلۋٸ تيٸس بولسا, بٸزدٸڭ سايتتا دا سول اپتانىڭ ەكٸ ساعاتىنا مٶلشەرلەنگەن ساباقتار عانا تۇرادى. سوندىقتان بٸزدٸڭ پورتالدا ساباقتاردىڭ شىعۋ رەتٸ تيپتٸك كٷنتٸزبەلٸك جوسپار بويىنشا جاسالىنعان. بۇنىڭ قانداي ماڭىزدىلىعى بار? - دەگەن سۇراق مٸندەتتٸ تٷردە تۋىندايدى. بۇلاي جاساعان سەبەبٸمٸز, وقۋشىعا كەرەكتٸ اقپاراتتى تەز ارادا تاۋىپ الۋىنا بارىنشا مٷمكٸندٸك جاساۋ. ەكٸنشٸ بٸر ەرەكشەلٸگٸمٸز – مەكتەپتە بەرٸلەتٸن ساباقتاردى جوعارعى وقۋ ورنىنىڭ ۇستازدارىنىڭ ٶتكٸزۋٸندە. جالپى, قاندايدا بٸر مەسەلەنٸ وقۋشىعا تٷسٸندٸرگەن كەزدە, مەكتەپ ۇستازدارى مەن ۋنيۆەرسيتەت وقىتۋشىلارىنىڭ اراسىندا مەتوديكالىق ٷلكەن ايىرماشىلىق بار. بۇل جەردە مەن بٸر مەتوديكانىڭ ەكٸنشٸسٸنە قاراعاندا ارتىقشىلىعى نەمەسە كەمشٸلٸگٸ بار دەگەن ماعىنادا ايتىپ وتىرعان جوقپىن. كەرٸسٸنشە, ەكٸ تٷرلٸ ەدٸس-تەسٸلدٸڭ بولعانى ٶتە جاقسى. سوندىقتان, وقۋشى بٸزدٸڭ سايتقا كەلٸپ, دەل مەكتەپتە ٶزٸنٸڭ ۇستازى ايتىپ ٶتكەن تاقىرىپ بويىنشا التەرناتيۆتٸ «كٶزقاراسپەن» تانىسا الادى. بۇل دەگەن جاقسى ەمەس پا? جەنە بٸر ايتا كەتەتٸن نەرسە, وقۋشىلار مەكتەپتەن باستاپ, ۋنيۆەرسيتەت وقىتۋشىلارىنىڭ دەرٸس بەرۋ مانەراسىنا بەيٸمدەلە بەرۋ مٷمكٸنشٸلٸگٸنە يە بولادى. تاعى دا بٸر ٶتە ماڭىزدى دەپ سانالاتىن ەرەكشەلٸگٸمٸز – اقپاراتتى وڭاي قابىلداتۋ پسيحولوگيياسىنا نەگٸزدەلگەن ارنايى ەدٸستەمەلٸك تەسٸلٸمٸزدٸڭ بار بولۋى. بۇل ەدٸستەمە جايىندا ۇزاق ەڭگٸمە ايتا بەرۋگە بولادى, بٸراق مەن ونىڭ قىسقاشا بٸر تٷيٸنٸن عانا ايتايىن. ول – كٶز بەن قۇلاق سەكٸلدٸ اقپاراتتى قابىلداۋ مٷشەلەرٸنٸڭ سينحروندى تٷردە جۇمىس ٸستەۋٸن قامتاماسىز ەتۋ. ەندٸ, باستاپقىدا قويىلعان سۇراقتىڭ ەكٸنشٸ بٶلٸمٸنە جاۋاپ بەرە كەتەيٸن. نەگٸزٸ, بٸزدٸڭ بۇل جاساپ جاتقان جوبامىز - ەلەۋمەتتٸك جوبا. باسقاشا ايتقاندا, بٸزدٸڭ ماقسات - وقۋشىلارعا قاجەتتٸ بٸلٸمدٸ تەگٸن جەنە كەڭ اۋقىمدى تٷردە تاراتۋ. الايدا, سايتتىڭ جۇمىس ٸستەۋٸن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن, انيماتورلار سەكٸلدٸ تەحنيكالىق مامانداردى جالداۋ ٷشٸن جەنە باسقالاي شىعىنداردىڭ ورنىن تولتىرۋ ٷشٸن بٸرشاما قارجى كەرەك ەكەن. بٸزدٸڭ جوباعا سىرتتان ەشكٸمنەن ەشقانداي قارجىلىق كٶمەك بەرٸلٸپ جاتقان جوق. سوندىقتان, جوبا ٶزٸن – ٶزٸ قارجىلاندىرا الاتىنداي بولۋى تيٸس. وسى ماقساتتا بٸز كەيبٸر قوسىمشا ساباقتاردى, ناقتىراق ايتسام, ەسەپتەردٸڭ شىعارىلۋ جولدارىن تالداۋ ساباقتارىن اقىلى تٷردە بەرۋ كەرەك دەگەن شەشٸمگە كەلدٸك. بٸراق وقۋشىلارعا جاڭا تاقىرىپتى تٷسٸندٸرۋ سەكٸلدٸ نەگٸزگٸ ساباقتارىمىز ەرقاشاندا تەگٸن كٷيٸندە قالا بەرەتٸن بولادى. ول ساباقتاردى ەشقانداي تٸركەلۋسٸز, كەز-كەلگەن ادام, كەز-كەلگەن ۋاقىتتا تولىقتاي تەگٸن كٶرە بەرەتٸن بولادى. ال اقىلى تٷردە بەرٸلەتٸن قوسىمشا ساباقتاردىڭ قۇنى جوبانىڭ ٶز-ٶزٸن قارجىلاندىرا الۋىنا جەتەرلٸكتەي مٶلشەرگە شاقتاپ قويىلاتىن بولادى. بٸزدٸڭ ەسەبٸمٸز بويىنشا, 1 – تاقىرىپتىڭ قوسىمشا ساباعى بار بولعانى 80-90 تەڭگە ماڭايىندا بولعانى جەتكٸلٸكتٸ.
- وسى جوبانى باستاۋدان كٶزدەگەن ماقساتتارىڭىز قانداي?
- نەگٸزگٸ ماقسات – وقۋشىلاردىڭ بولاشاقتا جوعارعى وقۋ ورىندارىندا سەتتٸ وقىپ, جەتكٸلٸكتٸ دەرەجەدە بٸلٸم الىپ, ەڭ سوڭىندا مىقتى مامان بولىپ شىعۋىنا قولىمىزدان كەلگەنشە بٸر سەپتٸگٸمٸزدٸ تيگٸزۋ.
- سايتتا ەڭ ٷزدٸك عالىمدار ەزٸرلەگەن بٸرەگەي ەدٸستەمە بويىنشا بٸلٸم الاسىزدار دەپ ايتىپسىزدار, سوندا ول قاي عالىمدار? ٶزٸمٸزدٸڭ قازاقتان شىققان عالىمداردىڭ ەدٸستەمەسٸ دە ەنگٸزٸلگەن بە?
- يە, جوبانىڭ بارلىق مٷشەلەرٸ - ٶزٸمٸزدٸڭ قازاقستاننىڭ ازاماتتارى. جوبادا جالپى 13 وقىتۋشى قاتىسۋدا. ونىڭ بٸرەۋٸ الماتى قالاسىنداعا نٶمٸرٸ 92 ارانايى فيزيكا-ماتەماتيكالىق مەكتەپ – ليتسەيٸنٸڭ ۇستازى. ول كٸسٸ 5-6 سىنىپ وقۋشىلارى ٷشٸن ماتەماتيكا پەنٸ بويىنشا ساباقتار جٷرگٸزەدٸ. بۇل كٸسٸنٸ جوباعا شاقىرعان سەبەبٸمٸز, 5-6 سىنىپ وقۋشىلارىنا ەلٸ دە بولسا ۋنيۆەرسيتەت وقىتۋشىلارىنىڭ ساباق بەرۋ داعدىسىمەن تانىسۋعا ەرتە دەپ ويلايمىز. جەنە تاعى بٸر وقىتۋشىمىز گەرمانييانىڭ پوتسدام ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ عىلىمي قىزمەتكەرٸ, PhD عىلىم دوكتورى. ول كٸسٸ 10-11 سىنىپتارعا ارناپ فيزيكا پەنٸنەن دەرٸستەر وقيدى. ال جوبانىڭ قالعان مٷشەلەرٸ تٷگەلدەي دەرلٸك ەل-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ وقىتۋشىلارى. ونىڭ ٸشٸندە ەكٸ فيزيكا-ماتەماتيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى جەنە تاعى دا بٸر PhD عىلىم دوكتورى بار.
انىقتامالىق. Besal.kz مەكتەبٸن تاڭداۋدىڭ بەس سەبەبٸ:
- ساباقتى ٶزٸڭٸزگە ىڭعايلى ۋاقىتتا وقىڭىز.
-جولعا جۇمسايتىن قارجىنى ٷنەمدەڭٸز.
-بٸلٸمدەگٸ ولقىلىقتارىڭىزدى تولىقتىرىڭىز.
-ەڭ ٷزدٸك عالىمدار ەزٸرلەگەن بٸرەگەي ەجدٸستەمە بويىنشا بٸلٸم الىڭىز.
- مەكتەپتەگٸ ٷلگەرٸمٸڭٸزدٸ جاقسارتىڭىز.
