Qazaqstannyń Táýelsizdik kúni qarsańynda Briýsselde belgili qazaqstandyq ǵalym, professor Muhit-Ardager Sydyqnazarovtyń «Tarih tolqynyndaǵy Qazaqstannyń úzilissiz memlekettiligi. XVI-XIX ǵasyrlardaǵy eýropalyq jáne amerikandyq kartalardaǵy Qazaq memleketi» atty biregei kitaptyń tusaýkeseri ótti. Kitap Qazaqstannyń Belgiiadaǵy Elshiliginiń qoldaýymen jaryq kórdi, dep habarlaidy QazAqparat.
Syrtqy ister ministrligi taratqan málimetke sensek, sharaǵa Eýropalyq syrtqy is-qimyl qyzmetiniń, Eýropalyq Parlamenttiń, Eýropalyq komissiianyń, Energetikalyq Hartiia hatshylyǵynyń ókilderi, Belgiiada akkredittelgen diplomatiialyq ókildikterdiń basshylary men qyzmetkerleri, Briýsseldiń akademiia jáne mádeniet qairatkerleri, sondai-aq qazaqstandyq diaspora men jergilikti BAQ ókilderi qatysty.
Kitap - M.Sydyqnazarovtyń álemdik kollektsiialardaǵy (eýropalyq, amerikalyq, shyǵys) kópjyldyq bastamashyl zertteýleri men eńbekteriniń nátijesi.
Onda 130 karta hronologiialyq tártippen avtordyń sipattama-deskriptorlary, túsiniktemeleri keltirilgen, tolyq shyǵý derekteri men tehnikalyq parametrleri usynylǵan, sipattalǵan, keltirilgen.
M.Sydyqnazarovtyń álemdik kartografiialyq kollektsiialardaǵy uzaq jyldar boiǵy zertteýleriniń jemisi bola otyryp, qazaqstandyq, sondai-aq halyqaralyq ǵylymi, mádeni-aqparattyq keńistikke eýropalyq jáne amerikandyq kartalarda tirkelgen Qazaq memleketi týraly jańa ǵylymi faktiler jinaǵyn ákeledi.
Kazaqstandyq ǵalymnyń ǵylymi-tehnikalyq parametrler boiynsha kartalardy, olardyń tolyq, jan-jaqty derekterin berý men sipattaýdaǵy muqiiattylyǵy nazar aýdartady.
Ol senimdi kartalar men derekkózderdi izdeýde Prinston, Stenford, AQSh Kongresiniń kitaphanasy jáne taǵy basqa tanymal álemdik ǵylymi jáne ýniversitet ortalyqtarymen úlken jáne jemisti jumys júrgizgen.
Briýsselde bizdiń ǵylymi jáne rýhani tarihymyz úshin mańyzdy bul kitaptyń shyǵýy - tereń simvoldyq sipatqa ie jáne saltanatty.
Belgiialyq, niderlandtyq ǵalym-kartograftar Qazaq memleketin óz kartalarynda sýbektiligi bar el retinde kórsetken alǵashqy eýropalyqtar boldy.
Eýropalyq – belgiialyq, niderlandtyq, aǵylshyn, frantsýz, nemis, irlandiialyq, avstriialyq, italiandyq, shotlandtyq, al keiinirek amerikalyq ǵalymdar, geograftar, kartograftar jazǵan Qazaq memleketi XVI-XIX ǵasyrlar aralyǵynda kórsetilgen, orta ǵasyrlardaǵy biregei kartalary bar kitap qazaq-eýropalyq yntymaqtastyqtaǵy jáne qazaqstandyq qoǵamnyń úzdiksiz memlekettiliktiń ornyqqan dástúrlerin túsinýdegi mańyzdy mádeni mejege ainalady.
XV-XIX ǵasyrlardaǵy kóptegen eýropalyq kartalarda obektilerdiń ornalasýy, sol kezdegi geografiialyq, kartografiialyq ǵylymnyń damýyna bailanysty árdaiym egjei-tegjeili dál bola bermeidi jáne dál ǵaryshtyq sýrettermen rastalǵan álem týraly qazirgi zamanǵy kartografiialyq túsinigimizge sáikes kelmeidi.
Alaida, eýropalyq jáne amerikalyq kartalar, jalpy alǵanda, Qazaq memleketiniń ornalasqan jeri men shekarasynyń bizdiń túsinikterimiz ben tarihi-mádeni derekterimizge sáikes keletinin kórsetedi.
Kitaptyń tusaýkeseri barysynda avtor «qazaqtardyń avtoetnoniminiń dybystalýynyń túpnusqasyna jaqyndyǵy men belgili birligi, álemdik, onyń ishinde Eýropalyq kartograftar, saiahatshylar, Orta ǵasyr, Jańa zaman diplomattary ózderi ázirlegen kartalarda ózderiniń ulttyq tilderinde: kitabi, ǵylymi latyn jáne tiri tilderde: niderland, flamand, aǵylshyn, frantsýz, italian, vallon, friz, nemis, jáne t.b. tilderde tirkelgen jáne transkriptsiialanǵan ǵylymi, tarihi-saiasi aiqyndaýlardyń aýqymdylyǵy men alýan túrliligi tań qaldyrady», - dep atap ótti.
M.Sydyqnazarovtyń pikirinshe, «ǵalym geograftardyń, kartograftardyń, saiahatshylardyń, kópesterdiń, diplomattardyń kartalaryndaǵy Qazaq memleketiniń politonimderi, kratonimderi ár túrli, olar kóbinese fonetikaǵa, qabyldaýshy tildiń orfoepiia normalaryna táýeldi boldy.
Biraq olardyń barlyǵyn bir nárse biriktiredi: Eýraziianyń keń aýmaqtaryndaǵy orasan zor etnomemlekettik, etnomádeni, áskeri-saiasi protsesterge qaramastan, Qazaq memleketiniń ataýlarynyń ýaqyt pen keńistikte turaqty bolýy».
«Qazaq», «Kazak», «Qazaq» Qazaq memleketiniń avtokratonimin, avtoetnonimin jáne avtopolitonimin – eýropalyq tilderde biz XV-XIX ǵasyrlaryń kartalarynda«Pays De Kassaks», «Land der Kirgis Kaisaken»,«Independent Tartary», «Independent Tartars», «Tartarie Independante», «Cassachi», «Cassakia», «Cassaqy», «Cassak», «Cassaky», «Caßakia», «Chalzag Stati del Tartaro», «Cazalgites», «Chalzag», «Chazalgites», «Cosaques Errans», «Kassakia», «Kalzag», «Kasakia», «Kasasia», «Kassacia», «Kasatsha», «Kasacha»,«Kassaki Tartari», «Kaski Tartari»,«Kasakki», «Kasaki», «Kassaki», «Kasakhi», «Kayissaks», «Kaizaken», «Kazak», «Kaissaken», «Kaisaks», «Khasaks», «Kasatsia», «Kazatschia», «Kazaschia», «Kasake», «Kasakhe», «Kassakia Horda», «Kassacia Horda», «Kirghiz», «Kirghiz Khasaks», «Khirghiz Kaizak»jáne basqa da ekzoetnonimder, ekzopolitonimder jáne ekzokratonimder túrinde kezdestiremiz», - dep atap ótti avtor.
Muhit-Ardager Sydyqnazarovtyń sózine qaraǵanda, kóptegen kartalarda Qazaq memleketi eki ret belgilengen, bul kartografiianyń eýropalyq dástúrine, qarastyrylyp otyrǵan kezeńniń toponimiiasyna sáikes kez-kelgen memlekettiń barlyq qol jetimdi kratonimderin, politonimderin jáne etnonimderin ózderine belgili tilderde, olardyń orfoepiialyq normalaryn (aitylý normalaryn) berý dástúrine sáikes keledi.
Sebebi - kartalardy eýropalyq ǵalymdar, geograftar, kartograftar, baspagerler, eń aldymen eýropalyq oqyrmandar, saiahatshylar, kóptegen ulttyq tilderde oqityn zertteýshiler úshin shyǵarǵandyqtan.
Mysaly, Kaspii teńiziniń ataýlary kóbinese eýropalyqtarǵa belgili barlyq ataýlarymen - «Mare de Sala Mare de Baký olim Kaspiim» (Mare de Sala mare de Bachu olim Caspium) jáne t. b. beriledi, bul sol kezdegi tek niderlandtyq qana emes, jalpy eýropalyq geograftar, kartograftardyń dástúrinde.
Onyń aitýynsha, Niderland, Belgiia, Angliia, Frantsiia, Italiia, Germaniia, Avstriia jáne AQSh-tyń aldyńǵy qatarly kartografiialyq baspalarda Qazaq Memleketi biz qarastyryp otyrǵan tarih kezeńinde basyp shyǵarylatyn saiasi jáne ózge de atlastarda turaqty túrde oryn alǵan.
M.Sydyqnazarov sóziniń sońynda «Eýropalyq zertteýshilerdiń, kartograftardyń, saiahatshylardyń, al keiinirek amerikandyq ǵalymdardyń, Qazaq memleketin, Qazaq memleketiniń kratonimin XVI-XIX ǵasyrlardaǵy óz atlastarynda belgileýi men jazýdaǵy birligi, memlekettiń ataýy 1465 jyly Qazaq handyǵy qurylǵan sátten bastap, taza avtoetnonimnen aýysa otyryp, álem kartasynda tanylatyn, institýtsionaldyq bekitilgen jáne eń bastysy – bir mezgilde politonim, toponim jáne kratonim retinde tanylatyn jaǵdaidy kórsetetinin» atap ótti.
Kitap is-sharaǵa jinalǵan qonaqtardyń qyzyǵýshylyǵyn týdyrdy, olar eńbekpen muqiiat tanysyp, basylymǵa joǵary baǵa berdi.
Ol aǵylshyn, qazaq jáne orys tilderinde basylyp, Belgiia Koroldik kitaphanasynyń tiziliminde tirkelgen.
