Táýelsizdik kúni qarsańynda Almaty qalasynyń ákimi Baýyrjan Baibek qalanyń birqatar ziialy qaýym ókilimen kezdesti, dep habarlaidy QazAqparat.
Almatydaǵy Birikken Ulttar Uiymy úiindegi basqosý erkin formatta ótti. Kezdesýdiń maqsaty - Elbasynyń «Rýhani jańǵyrý» baǵdarlamasy men jaqynda jaryqqa shyqqan «Uly dalanyń jeti qyry» atty maqalasy aiasynda Almatyda aldaǵy eki-úsh jylda qolǵa alynatyn ultqa qatysty buryn-sońdy bolmaǵan ulttyq jobalarmen tanystyrý.
Megapolistiń ajaryn aishyqtap, tarihynan syr shertetin alty jobanyń tusaýkeseri ótkizildi. Tarih tek kitapqa túsirip qana qoiýmen shektelmeitinin tilge tiek etken qala ákimi Baýyrjan Baibek ár jobanyń qundylyǵyn jan-jaqty túsindirdi. Qysqasy, Almaty aldaǵy eki-úsh jylda týrister aǵylatyn shyraily shaharǵa ainalady. Jalpy, «Rýhani jańǵyrý» baǵdarlamasy aiasynda Almatyda quny 97,7 mlrd. teńge bolatyn 265 joba maquldanyp, júzege asyrylmaqshy.
«Qundylyq ataýlynyń barlyǵy ózge mádenietten, ne bolmasa, ózge qundylyqtarǵa súienip emes - qazaq dástúri men mádenietinen týyndaýy tiis» - dedi Baýyrjan Baibek.
Aita ketý kerek, Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhani jańǵyrý» atty baǵdarlamalyq maqalasyndaǵy «Qazaqstannyń kieli jerleriniń geografiiasy» jobasy aiasyndaǵy «Qazaqstannyń jalpyulttyq qasietti oryndary» respýblikalyq mańyzy bar kieli jerleriniń tizimine Almaty qalasynan alty nysan usynylyp, bekitildi. Onyń ishinde Raiymbek batyr kesenesi, «Boraldai saq qorǵandary» qorymy, Qasietti Voznesensk sobory, A.Baitursynovtyń mýzei-úii, Respýblika alańy («Táýelsizdik» monýmenti, «Táýelsizdik tańy» eskertkishi) jáne Úkimet úiiniń ǵimaraty bar.
Bul rette «Boraldai saq qorǵandary» qorymy aishyqty alty jobanyń biri. Boraldai saq qorǵandary Almaty qalasynyń soltústik batys aimaǵynda, Úlken Almaty ózeniniń sol jaq jaǵalaýynda ornalasqan. Aldaǵy ýaqytta osy jerden Dúniejúzilik saq mádenietiniń ortalyǵy degen aspan astyndaǵy murajai ashylmaq.
Budan ózge Raiymbek baba kesenesi qaita jóndeýden ótip, sol aýmaqta qazaqtyń batyrlyq, áýlielik dástúrinen syr shertetin murajai salynbaq. Bul - ekinshi joba. Atalǵan jerde meshit ashý, alys-jaqyn jerden keletin adamdarǵa arnaiy túneý ortalyǵyn salý josparda bar. Meshittiń aýmaǵy 591 sharshy metr bolmaq. Bul birden-bir ekspozitsiialyq-tanymdyq jobanyń biri. Búginde Raiymbek baba kesenesine ziiarat etýge shamamen 300 myńnan astam adam keledi eken. Aldaǵy ýaqytta kesenege keletin adamnyń sanyn 500 myńǵa jetkizý josparlanyp otyr.
Úshinshi joba boiynsha megapolistegi «Qazaqfilm» aýmaǵynda zamanaýi Etnolend kesheni salynady.
Esterińizde bolsa, burynyraqta Almatydaǵy Rozybakiev - Shtraýs kósheleriniń qiylysyndaǵy aýmaqtan Saq qorǵandary tabylǵan bolatyn. Bul jer sol kezdegi «Kazkommertsbanktiń» (qazir «Halyq banki» - avt.) ieliginde edi. Búginde atalǵan banktiń basshylyǵy 1 gektarǵa jetetin jerdi qalaǵa syilapty. Aldaǵy ýaqytta Rozybakiev kóshesiniń boiynan Saq mádenietinen syr shertetin murajai ashý josparlanyp otyr.
Budan ózge, Almatyda «Rýhani jańǵyrý» baǵdarlamasy jáne qala jastaryn qoldaýdyń Jol kartasy aiasynda burynǵy tramvai deposynyń ornynda jastardyń loft-ortalyǵy ashylǵan bolatyn. Búginde bul jer qaladaǵy jastardan quralǵan 20-dan astam úkimettik emes uiymdardyń basyn biriktirip otyr.
Sonymen qatar, jiylǵan qaýymǵa qaita jóndeýden ótken Ortalyq mádeniet jáne demalys saiabaǵynyń jańa kelbeti kórsetildi. Ortalyq saiabaq aýmaǵynda jaryq baǵanalary ornatylyp, jaiaý júrginshiler joly jasalyp, kógaldandyryldy.
Eskeretin jait, buǵan deiin atalǵan demalys saiabaǵynda qazaqtyń mádenietinen, dástúrinen syr shertetin birde-bir nysan bolmaǵan eken. Qaita jóndeý jumystary tolyǵymen aiaqtalǵan soń saiabaqqa eki jádiger qoiylmaq. Onyń bireýi saiabaqqa kireberis jerge ornatylady. Ol - Almaty qalasynyń myńjyldyǵyn dáleldeitin kúmis teńgeniń eskertkishi. Sonymen qatar, qazaq halqynyń ulttyq kúntizbesiniń eskertkishi jasalyp jatyr. Kúntizbedegi jazýlar rýna jáne latyn qarpimen jazylady. Bul eskertkish te saiabaqqa qoiylady.
«Qazaqtyń tilin, dilin, tarihyn, mádenietin, bolmysyn nasihattaý maqsatyndaǵy aishyqty jobanyń qolǵa alynǵany qýantarlyq jaǵdai. Shahardyń kieli jerimen, tabiǵatymen úndestik damyǵanda adam rýhani baiýǵa umtylady. Kózben kórip, qolmen ustaýǵa bolatyn jobany iske asyrý arqyly biz búgingi urpaqtyń sanasyna qazaq halqynyń dástúrin, ǵylymyn-bilimin, salt-dástúrin sińire alamyz. Al bala kúnnen qazaqtyń rýhaniiatymen sýsyndap ósken bala ultqa da adaldyq tanytary sózsiz. Jas urpaq qazaqtyń bolmysyn naqty túsinip, zerdeleitin bolady. Jobalardyń ǵumyry uzaq, áleýeti joǵary bolatynyna senimdimiz, - dedi qoǵam qairatkeri Asyly Osman.
Qala turǵyndaryn patriottyq rýhta tárbieleý isinde baǵa jetpes joba degen baǵa bergen «Almaty qalasy mýzeiler birlestigi» direktorynyń damý jónindegi orynbasary Qairat Saǵynǵaliuly:
«Ásirese, búgingidei shetelden jumaq izdep ketip jatqan jastarǵa oi sala otyryp, týǵan jer men ata-ana aldyndaǵy paryzdy óskeleń urpaqtyń oiyna sińirip, sanasyna silkinis ákeletin qadam bul. Onyń ústine, qazaq halqy tarihi tamyryn tereńge jaiǵan, keleshek urpaqqa mol, ǵajap mura qaldyrǵan ultpyz. Bul - urpaqtyń qamy úshin jasalyp jatyr», - dedi.
Qazaqstannyń Eńbek Eri Aiagúl Mirazovanyń aitýynsha, kóregendilikpen jasalǵan bul joba jas urpaqtyń jadyn jańǵyrtýǵa asa kerek dúnie.
«Almatyda tarihta orny bar birqatar kórkem, rýhani, qasterli jerlerimizdiń birtutas jelisin jasap, olardy ózara sabaqtastyra otyryp, ult jadynda birtutas keshender júiesi retinde ornyqtyrý - kóńilge qonymdy, aýqymdy joba. Bul baǵytta jumyla jumys isteýimiz qajet. Bul rette qalalyq ákimdik myqtap qolǵa alǵan jobanyń rýhani jańǵyrýǵa, máńgilik el rýhyn kóterýge qosatyn úlesi mol bolmaq. Sondyqtan, bul joba aiaqsyz qalmaýy kerek. Jobanyń kelesheginen kútetin úmit te zor», - dedi A.Mirazova.
«Almatynyń gúldenetinine óte qýanyshtymyn. Bul jaqsy nárse. Eger men qalaǵa kelgen sheteldiń adamy bolsam jańaǵy aitqandardyń kóbi qolmen salynǵan bizdiń zamannyń eskertkish-belgileri ǵoi. Bulardyń burynǵy aityp júrgen tarihy ras pa eken, ótirik pe eken» degen kúdik mende turady, sóz joq. Sondyqtan jańaǵy Rozybaqiev tusyndaǵy Almatý degen jazýy bar teńgeni kádimgidei qorshap kórsetý kerek. Bul naqty tarihi arheologiialyq eskertkish, oǵan eshkim daý aita almaidy», - dedi jazýshy Beksultan Nurjeke.
Kezdesý sońynda ziialy qaýym ókilderi men qazynaly qariialar qala ákiminiń jumysyna sáttilik tilep, batalaryn berdi.
